Jinekolojik Kanserlerin Birey Üzerindeki Etkileri
Özet
Jinekolojik kanserler ve tedavi süreçleri, kadınları fiziksel, psikolojik, sosyal ve cinsel yönlerden çok boyutlu olarak olumsuz etkilemektedir. Hastalar süreç boyunca yorgunluk, ağrı, uykusuzluk, iştahsızlık ve bulantı gibi şiddetli fizyolojik semptomlarla karşılaşmakta; bu durum fonksiyonel yaşam kalitelerini ciddi derecede düşürmektedir. Psikolojik olarak bireylerde üzüntü, kaygı, gelecek endişesi, depresyon, anksiyete ve beden imajında bozulma gözlenirken, nüks etme korkusu da tetiklenmektedir. Sosyal alanda ise kültürel baskılar, sosyal dışlanma, rol değişimleri ve iletişim sorunları nedeniyle içe kapanma yaşanmaktadır. Cinsel sağlık ve işlevsellik; cerrahi menopoz, kemoterapi ve radyoterapiye bağlı gelişen vajinal kuruluk ile disparoni gibi nedenlerle bozulmakta, toplumsal tabular sebebiyle bu sorunlar profesyonellerle paylaşılamamaktadır. Hastalıkla baş etmede eş, aile ve sosyal destek mekanizmaları ile dini inançlar anahtar rol oynamaktadır. Sonuç olarak, belirsizlikleri azaltan dengeli bir bilgilendirme ile hemşirelerin semptom yönetimi ve multidisipliner destekleyici bakımı, hastaların uyum sürecini ve yaşam kalitesini artırmada kritik öneme sahiptir.
Gynecological cancers and their treatment processes negatively affect women in multidimensional ways, including physical, psychological, social, and sexual aspects. Throughout the process, patients face severe physiological symptoms such as fatigue, pain, insomnia, loss of appetite, and nausea, which significantly reduce their functional quality of life. Psychologically, sadness, anxiety, concerns about the future, depression, anxiety, and body image disturbance are observed in individuals, while the fear of recurrence is also triggered. In the social sphere, withdrawal occurs due to cultural pressures, social exclusion, role changes, and communication problems. Sexual health and functionality are impaired by causes such as vaginal dryness and dyspareunia developing due to surgical menopause, chemotherapy, and radiotherapy; however, due to social taboos, these issues cannot be shared with professionals. In coping with the disease, spouse, family, and social support mechanisms, along with religious beliefs, play a key role. In conclusion, balanced information that reduces uncertainties, along with nurses' symptom management and multidisciplinary supportive care, is of critical importance in increasing patients' adaptation process and quality of life.
Referanslar
Irmak P, Oskay U. Jinekolojik kanserlerde uygulanan pelvik radyoterapinin cinsel yaşama etkisi ve hemşirelik yaklaşımı rolü. Androloji Bülteni. 2013; 15(55): 279-283.
Reis N, Kızılkaya Beji N, Coşkun A. Quality of life and sexual functioning in gynecological cancer patients: Results from quantitative and qualitative data. European Journal of Oncology Nursing. 2010; 14(2): 137–146. doi:10.1016/j.ejon.2009.09.004
Vardar O. (Danışman: Serçekuş P). Jinekolojik kanser tanısı alan kadınlar ve bakım veren aile üyelerinin deneyimleri Denizli: Pamukkale Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2017. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi].
Taşkın L. Jinekolojik Kanserler. Lale Taşkın (Ed.), Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. 13. Ed. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi, 2016; 655, 684.
Shirali E, Yarandi F, Ghaemi M, et. al. Quality of life in patients with gynecological cancers: a web-based study. Asian Pac J Cancer Prev. 2020 Jul; 21(7): 1969–1975. doi: 10.31557/APJCP.2020.21.7.1969
Faller H, Brahler E, Harter M, et al. Unmet needs for information and psychosocial support in relation to quality of life and emotional distress: A comparison between gynecological and breast cancer patients. Patient Education and Counseling. 2017; 100(10): 1934-1942. http://dx.doi.org/10.1016/j.pec.2017.05.031
Miller BE, Pıttman B, Strong C. Gynecologic cancer patients’ psychosocial needs and their views on the physician’s role in meeting those needs. Int J Gynecol Cancer. 2003; 13: 111-119.
Tuncay T. Genç kanser hastalarının hastalık anlatılarının güçlendirme yaklaşımı temelinde analizi. Toplum ve Sosyal Hizmet. 2009; 20(2): 69-87.
Gemalmaz A, Avşar G. Kanser tanısı ve sonrası yaşananlar: kalitatif bir çalışma. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi. 2015; 12 (2): 93-98. doi:10.5222/HEAD.2015.093
Warren N, Melrone DM, Brooker JE, et. al. Psychosocial distress in women diagnosed with gynecological cancer. Journal of Health Psycholog. 2016; 1-12. DOI: 10.1177/1359105316640061
Serçekuş P, Başkale H. Living and Coping With Cancer. Holist Nurs Pract 2015; 29(3): 144–150.
Seven M, Akyüz A, Sever, N, et. al. Kanser Tanısı Alan Hastaların Yaşadığı Fiziksel ve Psikolojik Semptomların Belirlenmesi. TAF Prev Med Bull. 2013; 12(3): 219-224. DOI:10.5455/pmb.1-1343053458.
Park SY, Bae D, Nam JH, et al. Quality of life and sexual problems in disease-free survivors of cervical cancer compared with the general population. Canser. 2007; 110(12): 2716-2725. doi: 10.1002/cncr.23094.
Vaz AF, Pinto-Neto AM, Conde DM, et. al. Quality of life and menopausal and sexual symptoms in gynecologic cancer survivors: a cohort study. Menopause: The Journal of The North American Menopause Society. 2011; 18(6): 662-669. DOI: 10.1097/gme.0b013e3181ffde7f.
Özkan M, Akın S. Kanserli Hastalarda Yorgunluğun Fonksiyonel Yaşam Kalitesi Üzerindeki Etkisinin Değerlendirilmesi. FNJN Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi. 2017; 25(3): 177-192. https://doi.org/10.17672/fnjn.343256
Pearman T. Quality of life and psychosocial adjustment in gynecologic cancer survivors. Health Qual Life Outcomes. 2003; 1(33): 1-6. doi: 10.1186/1477-7525-1-33.
Pınar G, Algıer L, Çolak M, et. al. Jinekolojik kanserli hastalarda Yaşam kalitesi. Uluslararası Hematolojı-Onkoloji Dergisi. 2008; 18(3): 141-149.
Tarakçıoğlu Çelik GH. Onkoloji hemşireliğinde semptom yönetimi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2016; 5(4): 93-100.
Yavas G, Yavas C, Dogan NU, et al. Pelvic radiotherapy does not deteriorate the quality of life of women with gynecologic cancers in long‑term follow‑up: A 2 years prospective single‑center study. J Cancer Res Ther. 2017; 13(3): 524-532. doi: 10.4103/0973-1482.187243.
Erol Ö, Ünsar S, Yacan L, et al. Pain experiences of patients with advanced cancer: A qualitative descriptive study. European Journal of Oncology Nursing. 2018; 33: 28-34. https://doi.org/10.1016/j.ejon.2018.01.005.
Bayram Z, Durna Z, Akın S. Quality of life during chemotherapy and satisfaction with nursing care in Turkish breast cancer patients. European Journal of Cancer Care. 2014; 23: 675-684. DOI: 10.1111/ecc.12185.
Akkuzu G, Talas MS, Ortac F. Functional Status in Turkish Women with Gynecological Cancer. Asian Pac J Cancer Prev. 2014; 15(5): 2045-2049. DOI:http://dx.doi.org/10.7314/APJCP.2014.15.5.2045.
Bilge Ç, Kaydırak MM, Aslan E. Jinekolojik Kanserin Cinsel Yaşam Üzerindeki Etkileri. Sdü Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2016; 7(3): 31-38.
Sevil Ü, Ertem G, Kavlak O, et al. The loneliness level of patients with gynecological cancer. Int J Gynecol Cancer. 2006; 16(1): 472–477.
Yazgı ZG ve Yılmaz M. Onkoloji hastalarının yaşadığı psikososyal sorunlarla baş etmesinde hemşirenin rolü. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2020: 4(1); 60-70.
Akkuzu G, Ayhan A. Sexual Functions of Turkish Women with Gynecologic Cancer during the Chemotherapy Process. Asian Pacific J Cancer Prev. 2013; 14(6): 3561-3564. DOI:http://dx.doi.org/10.7314/APJCP.2013.14.6.3561.
Pinar G, Oktem S, Dogan N, et al. The Effects of Hysterectomy on Body Image, Self-Esteem, and Marital Adjustment in Turkish Women With Gynecologic Cancer. Clinical Journal of Oncology Nursing. 2012; 16(3): E99-E104.
Myers SB, Manne AL, Kissane DW, et.al. Social–cognitive processes associated with fear of recurrence among women newly diagnosed with gynecological cancers. Gynecologic Oncology. 2013; 128(1): 120-127. https://doi.org/10.1016/j.ygyno.2012.10.014.
Hall DL, Jimenez RB, Perez GK, et. al. Fear of Cancer Recurrence: A Model Examination of Physical Symptoms, Emotional Distress, and Health Behavior Change. J Oncol Pract. 2019; 15(9): e787–e797. doi: 10.1200/JOP.18.00787
Silva CMC, Santos IMM, Vargens OMC. A repercussão da histerectomia na vida de mulheres em idade reprodutiva. Esc Anna Nery RevEnferm. 2010; 14(1): 76–82.
Santos DB, Vieira EM. Imagem corporal de mulheres com câncer de mama uma revisão sistemática de literatura. Cienc Saúde Coletiva. 2011; 16(5): 2511–2522.
Solbrække KN, Bondevik H. Absent organs - Present selves: Exploring embodiment and gender identity in young Norwegian women's accounts of hysterectomy. Int J Qual Stud Health Well-being. 2015; 10(26720): 1–10. http://dx.doi.org/10.3402/qhw.v10.26720
Saço LF, Ferreira EL. Sentidos do/no corpo interpelado pelo câncer de mama. RUA. 2013; 19(1): 94–107. http://www.labeurb.unicamp.br/rua/pages/home/capaArtigo.rua?id=151
Chen, ML, Chen MX. The impact of a radical hysterectomy on coping behavior and patients’ womanhood. Tzu Chi Nursing Journal. 2009; 8(4): 71Y81.
Wilmoth, MC, Hatmaker-Flanigan, E, LaLoggia, V, et al. Ovarian cancer survivors: Qualitative analysis of the symptom of sexuality. Oncology Nursing Forum. 2011; 38(6): 699Y708. doi:10.1188/11.ONF.699-708.
World Health Organization (2002) Defining sexual health: report of a technical consultation on sexual health, 28–31 January 2002, Geneva. 05.10.2021 tarihinde https://www.who.int/reproductivehealth/publications/sexual_health/defining_sh/en. adresinden ulaşılmıştır).
Lindau ST, Abramsohn EM, Matthews AC. A manifesto on the preservation of sexual function in women and girls with cancer. Am J Obstet Gynecol. 2015; 213(2): 166–174.
Terzioğlu F, Alan H. Jinekolojik Kanser Tedavisi Sırasında Yaşanan Psikolojik Sorunların Kadının Cinsel Yaşamına Etkisi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 2015; 18(2): 140-147.
Krychman M, Millheiser LS. Sexual health issues in women with cancer. J Sex Med. 2013; 10(Suppl 1): 5–15.
Dizon DS, Suzin D, McIlvenna S. Sexual health as a survivorship issue for female cancer survivors. Oncologist. 2014; 19(2): 202–210.
Roberts K, Chong T, Hollands E, et al. Screening for sexual health concerns in survivors of gynecological cancer. Supportive Care in Cancer. 2020; 28(2): 599-605.
Özbek N, Kılıç Uçar A. Kanser Hastalarında Cinsel Problemlerin Hasta ve Sağlık Personeli Arasında Paylaşımı; Beklenenler ve Karşılaşılanlar. Sakarya Üniversitesi Holistik Sağlık Dergisi (SAUHSD). 2021; 4(1): 1-16.
Serçekuş Ak P, Partlak Günüşen N, Göral Türkcü S, et.al. Sexuality in Muslim Women With Gynecological Cancer. Cancer Nursing. 2020; 43(1): E47-E53. DOI: 10.1097/NCC.0000000000000667.
Huffman LB, Hartenbach EM, Carter J, et al. Maintaining sexual health throughout gynecologic cancer survivorship: a comprehensive review and clinical guide. Gynecol Oncol. 2015; S0090-8258(15): 30182–30187.
Carr SV. Psychosexual health in gynecological cancer. Int J Gynaecol Obstet. 2015; 131(Suppl 2): S159–S163.
Zeng YC, Li Q, Li X, et al. Chinese women’s sexuality concerns after gynecologic cancer. Cancer Nurs. 2012; 35(4): 257–264.
Grimm D, Hasenburg A, Eulenburg C, et al. Sexual activity and function in patients with gynecological malignancies after completed treatment. Int J Gynecol Cancer 2015; 25(6): 1134–1141.
Dandamrongrak P, Chaiwong S, Ekalaktam P, et. al. Sexual dysfunction in Thai gynecologic malignancies survivors: A single-institutional cross-sectional observational survey. The Journal of Obstetrics and Gynaecology Research. 2021; 1-9. doi:10.1111/jog.14980.
Özmen S, Mert K. Brakiterapi Alan Serviks ve Endometrium Kanserli Hastalarda Cinsel İşlevsellik ve Etkileyen Faktörler. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, CBU-SBED, 2020; 7(2): 180-187. DOI: 10.34087/cbusbed.656915.
Aygin D, Açıl H, Yaman Ö. et. al. Üniversitede okuyan kadın öğrencilerin cinsel mitler ile ilgili görüşleri. Androl Bul, 2017; 19(2): 44−49. doi: 10.24898/tandro.2017.06025.
McCallum M, Lefebvre M, Jolicoeur L, et. al. Sexual health and gynecological cancer: conceptualizing patient needs and overcoming barriers to seeking and accessing services. Journal of Psychosomatic Obstetrics & Gynecology, 2012; 33(3): 135–142. DOI: 10.3109/0167482X.2012.709291.
Lutgendorf SK, De Geest K, Bender D, et al. Social influences on clinical outcomes of patients with ovarian cancer. J Clin Oncol. 2012; 30(23): 2885–2890.
Carpenter KM, Fowler JM, Maxwell GL, et al. Direct and buffering effects of social support among gynecologic cancer survivors. Ann Behav Med. 2010; 39(1): 79–90.
Nazik E, Ozdemir F, Soydan S. Social support and quality of life in Turkish patients with gynecologic cancer. Asian Pac J Cancer Prev. 2014; 15(7): 3081–3086.
Uslu-Sahan F, Terzioglu F, Koc G. Hopelessness, death anxiety, and social support of hospitalized patients with gynecologic cancer and their caregivers. Cancer nursing. 2019; 42(5): 373-380.
ÖZ F. Hastalık Yaşantısında Belirsizlik. Türk Psikiyatri Dergisi 2001; 12(1): 61-68.
Afiyanti Y, Milanti A, Putri RH. Supportive care needs in predicting the quality of life among gynecological cancer patients. Can Oncol Nurs J. 2018; 28(1): 22-29. DOI: 10.5737/236880762812229.
Akıncı AÇ, Aksoy SD. Kanserli Kadınlarda Cinsel Sorunlar. JAREN 2019; 5(2): 156-162. doi:10.5222/jaren.2019.09709.
