Özel Eğitimde Müzik
Özet
Özel eğitim, bedensel, zihinsel, duygusal veya sosyal yönden akranlarından anlamlı farklılık gösteren bireylerin gelişimsel kapasitelerini en üst seviyeye çıkararak bağımsız, kendine yeten ve üretken bir şekilde topluma katılmalarını hedefleyen bireyselleştirilmiş bir eğitim sürecidir. Bu süreçte müzik ve müzik eğitimi, özel gereksinime ihtiyaç duyan bireylerin özgüvenlerini artırmada, günlük stres seviyelerini düşürmede, bilişsel, motor, dil ve sosyal-duygusal becerilerini geliştirmede son derece etkili ve tamamlayıcı bir araç olarak öne çıkmaktadır. Şarkı söyleme, ritim enstrümanları kullanma ve hareketli müzik etkinlikleri, öğrencilerin kendi duygularını anlamlandırmalarına, yön kavramlarını öğrenmelerine ve iletişim yetilerini güçlendirmelerine imkân tanır. Müzik eğitimi öğrencilere doğrudan müzikal bilgi ve enstrüman çalma becerileri kazandırmaya odaklanırken; müzik terapisi ise müziği, bireylerin psikolojik, fiziksel ve sosyo-duygusal alanlardaki müzik dışı gelişimsel hedeflerine ulaşmasında iyileştirici ve stratejik bir araç olarak kullanmaktadır. Kaynaştırma sınıflarında yürütülen müzik faaliyetleri, engelli çocukların akranlarıyla olumlu ve karşılıklı etkileşim kurmalarını, özerklik tecrübesi yaşamalarını ve toplumsal kabulü pekiştirmektedir. Nitelikli ve başarılı bir müzik eğitimi ile terapi sürecinin yürütülebilmesi ise uzman özel eğitim öğretmenleri, müzik eğitmenleri, müzik terapistleri ve ailelerin Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) ilkeleri doğrultusunda bilinçli, uyumlu ve sürdürülebilir bir iş birliği içerisinde hareket etmelerine bağlıdır.
Special education is an individualized educational process that aims to maximize the developmental potential of individuals who differ significantly from their peers in physical, mental, emotional, or social terms, enabling them to participate in society as independent, self-sufficient, and productive individuals. In this process, music and music education emerge as highly effective and complementary tools for boosting self-confidence, reducing daily stress levels, and enhancing cognitive, motor, language, and socio-emotional skills in individuals with special needs. Activities such as singing, using rhythm instruments, and movement-based music exercises allow students to make sense of their own emotions, learn directional concepts, and strengthen their communication skills. While music education focuses on imparting musical knowledge and instrument-playing skills directly to students, music therapy utilizes music as a therapeutic and strategic tool to achieve non-musical developmental goals across psychological, physical, and socio-emotional domains. Music activities conducted in inclusive classrooms foster positive and mutual interactions between children with disabilities and their peers, enabling them to experience autonomy and reinforcing social cohesion. Ultimately, executing a high-quality and successful music education and therapy process relies on effective, harmonious, and sustainable collaboration among expert special education teachers, music educators, music therapists, and families in alignment with Individualized Education Program (IEP) principles.
Referanslar
Akçamete, G. Kaner, S. ve Sucuoğlu, B. (1998). Normal ve Engelli Çocuklar ile Çalışan Öğretmenlerin Tükenmişlik ve İş Doyumu Düzeylerinin Karşılaştırılmalı Olarak İncelenmesi. 6. Ergonomi Kongresi.
Akçamete, G. Kaner, S. ve Sucuoğlu, B. (2001). Öğretmenlerde Tükenmişlik İş Doyumu ve Kişilik. Nobel Yayın Dağıtım.
Alley, J.M. (1979). Music in the IEP: Therapy/education. Journal of Music Therapy, 16, 111-127.
Artan, İ. (2001). Engelli Çocukların Eğitiminde Etkili Bir Teknik: Müzik. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi. 21(2), 43-55.
Ataman, A. (Ed.). (2003). Özel Gereksinimli Çocuklar ve Özel Eğitime Giriş. Gündüz Eğitim ve Yayıncılık, Ankara.
Ataman, A. (2005a). Özel Gereksinimli Çocuklar ve Özel Eğitime Giriş. Ankara: Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.
Ataman, A. (2005b). Özel Eğitime Giriş (2. Baskı). Ankara: Gündüz Eğitim.
Bilir, Ş. (1999). Özürlü Çocuklar ve Eğitimleri. Hacettepe Üniversitesi Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Bölümü Yayınları, Ankara.
Billingsley, B. S. ve Cross, L. H. (1991). Teachers’ Decisions to Transfer from Special to General Education. The Journal of Special Education. 24(4), 496-511.
Bernstorf, E. D. (2001). Paraprofessionals in music settings. Music Educators Journal, 87(4), 36–41.
Brown, L. S. & Jellison, J. A. (2015). Music research with children and youth with disabilities and typically developing peers: A systematic review. Journal of Music Therapy, 49, 335–364.
Bruscia, K. (1989). Defining music therapy. Spring Lake, PA: Spring House Books.Eagle, C. (1978). Music psychology index. Denton, TX: Institute for Therapeutic Research.
Boxill, E. H. (1985). Music therapy for the developmentally disabled. Rockville: Aspen
Collier M, Keefe E.B, and Hirrel L.A (2015). Preparing Special Education Teachers to Collaborate with Families, School Community Journal, 25(1), 117-136.
Colarusso, R., & O’Rourke, C. (2007). Special education for all teachers (4th ed.). Dubuque, IA: Kendall/Hunt.
Dauber, S. L., & Epstein, J. L. (1993). Parents’ attitudes and practices of involvement in inner-city elementary and middle schools. In N. F. Chavkin (Ed.), Families and schools in a pluralistic society (pp. 53–71). Albany, NY: State University of New York Press.
Daveson, B. ve Edwards, J. (1998). A Role for Music Therapy in Special Education. International Journal of Disability. Development and Education. 45(4), Yayınevi: Routledge Doi: 10.1080/103491298 0450407.
Dinnebeil, L. A., Hale, L. M., & Rule, S. (2000). Early intervention program practices that support collaboration. Topics in Early Childhood Special Education, 20, 95–104.
Doğan, A. (2019). Türk Eğitim Tarihi (1. Baskı). Pegem Akademi, Doi: 10.14527/9786058011434.
Doğutaş, A. (2017). Özel Eğitim Kurumlarındaki Görsel Sanat Eğitim Uygulamalarının Öğretmen Görüşleriyle Değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Yakın Doğu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Dunn, L. M. (Ed.). (1973). Exceptional Children in Schools. Special Education in Transition. Holt, Rinehartand Winston, Inc.
Dünya Engellilik Raporu (2011). Dünya Sağlık Örgütü - Türkiye Cumhuriyeti Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, 22.01.2022 tarihinde https://static.ohu.edu.tr/uniweb/media/portallar/engelsizuniversite/duyurular/1345/diwnu3i5.pdf adresinden alınmıştır. ISBN: ISBN 978 92 4 068521 5
Düzbastılar, M. ve Eyüpoğlu, G. (2019). Müzik Öğretmenlerinin Özel Eğitime İhtiyacı Olan Öğrencilerin Müzik Öğretimine İlişkin Tutum. International Journal of Social Sciences and Education Research Online. 5(4), 384-404.
Ergül, C. Baydık, B. & Demir, Ş. (2013). Özel eğitim öğretmen adaylarının ve öğretmenlerinin zihin engelliler öğretmenliği lisans programı yeterliklerine ilişkin görüşleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(1), 499-522
Farrell, M. (2009). Foundations of Special Education: An Introduction. John Wiley & Sons, Ltd., Publication.
Fimian, M. J. (1986). Social Support and Occupational Stress in Special Education. Exceptional Education, 52(5), 436-442.
Forlin, C. & Hopewell, T. (2006). Inclusion—The heart of the matter: Trainee teachers’ perceptions of a family’s journey. British Journal of Special Education, 33, 55–61.
Gerber, M. (2011). A History of Special Education, Taylor & Francis, Handbook of Special Education New York: Routledge.
Gündüz, M. (2015). Türkiye’de Devlet Okullarındaki Özel Eğitimle İlgili Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi Journal of Research in Education and Teaching. 4(2), 86-95.
Güven, E. (2011). Müzik Dersleri ve Kaynaştırma Uygulaması. Kastamonu Eğitim Dergisi. 19(3), 709-718.
Hammel, A. M. (2017). Teaching Music to Students with Special Needs: A Practical Source. Oxford University Press. ISBN 9780190665173
Hooper, J. (2002). Using music to develop peer interaction: an examination of the response of two subjects with a learning disability. British Journal of Learning Disabilities, 30, 166–170.
Jellison, J. A. (2018). Inclusive Music Classrooms and Programs, Special Needs, Community Music, and Adult Learning: An Oxford Handbook of Music Education. Oxford University Press: volume 4.
Kaikkonen, M. (2005). Musiikinopetuksen ja kuntoutuksen risteyksessä [Music education and music therapy]. In M. Kaikkonen & K. Uusitalo (Eds.), Soita mitä näet: Kuvionuotit opetuksessa ja terapiassa [Play what you see: Figurenotes in education and therapy] (pp. 75−114). Helsinki, Finland: Kehitysvammaliitto.
Kaikkonen, M. (2011). Special music education as a positive cultural revolution. In H. Ruismäki & I. Ruokonen (Eds.), Design learning and well-being: 4th International Journal of Intercultural Arts Education Conference (pp. 125–133). Research Reports 331. Helsinki, Finland: University of Helsinki.
Kaikkonen, M. (2016). Everyone Has the Potential to Learn Music.Chapter 1, Exceptional Pedagogy for Children with Exceptionalities International Perspectives. Oxford University Press: New York.
Kivijärvi, S. (2012). Project disabled people as musicians: A systemic approach. Procedia: Social and Behavioral Sciences, 45, 416–427.
Mastropieri, M. Scruggs,T .E. and Mills. (2011). S.,Special Education Teacher Preparation , Taylor & Francis ,”Handbook of Special Education “ New York:.Routledge Press.
MEB: Millî Eğitim Bakanlığı. (2010). Özel Eğitim Okullarında Özel Eğitim Hizmetleri Uygulamalarının Değerlendirilmesi (Görme, İşitme, Ortopedik ve Eğitilebilir Zihinsel Engelliler İlköğretim Okulları Örneği). Eğitimi Araştırma ve Geliştirme Dairesi Başkanlığı (Earged), http://www.aydinarge.com/Arge /2017/arastirmalar/kitaplar/10.pdf.5.4.2017.
MEB: Millî Eğitim Bakanlığı. (2001). Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü, İlköğretim Okulu Orta Düzeyde Öğrenme Yetersizliği Olan Çocuklar Eğitim Programı. Ankara: Milli Eğitim Basımevi.
MEB: Millî Eğitim Bakanlığı. (2011), Çocuk Gelişimi ve Eğitimi - Özel Eğitimde Temel İlkeler, 141EO0040, Ankara: Milli Eğitim Yayınları. 01.01.2022 tarihinde http://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/%C3%96zel%20E%C4%9Fitimde%20Temel%20%C4%B0lkeler.pdf adresinden alınmıştır.
MEB: Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Web Sitesi. 15.15.2021 tarihinde https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_07/09101900_ozel_egitim_hizmetleri_yonetmeligi_07072018.pdf adresinden alınmıştır.
Nichols, A. S. & Sosnowsky, L. (2002). Burnout Among Special Education Teachers in Self-Contained CrossCategorical Classrooms. Teacher Education and Special Education. 25, 71-86.
Nordoff, P. & Robbins, C. (1983). Music therapy in special education. St. Louis: Magnamusic–Baton .
Oral, A. Aydın, R. Ketenci, A. Akyüz, G. Sindel, D. ve Yalıman, A. (2016). Dünya Engellilik Raporu: Türkiye’de Engellilik ile İlgili Konuların Analizi ve Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Tıp Uzmanlığının Katkıları. Turk J Phys Med Rehab. 1(62), 83-97.
Ott, P. (2011). Music For Special Kids: Music al Activities. Songs, Instruments and Resources. Jessica Kingsley Publishers.
Özdoğan, B. (2000). Çocuk ve Oyun Çocuğa Oyunla Yardım. Ankara: Anı Yayıncılık.
Özsoy, Y. Özyürek, M. ve Eripek, S. (2002). Özel Eğitime Muhtaç Çocuklar: Özel Eğitime Giriş. Karatepe Yayınları.
Özyürek, M. (2005). Bireysel Farklılıkları İnceleme. Ankara: Kök Yayıncılık.
Pellitteri, J. (2000). Music Therapy in the Special Education Setting, Taylor and Francis. Journal of Educational and Psychological Consultation. 11(3-4), 379-391.
Ruokonen, I. Pollari, S., Kaikkonen, M. & Ruismäki, H. (2012). The Resonaari Special Music Centre as the developer of special music education between 1995-2010. Procedia: Social and Behavioral Sciences, 45, 401–406.
Sacks, A. (2009). Special Education: A Reference Book for Policy and Curriculum Development, Grey House Publishing, Inc.
Salderay, B. (2008). Türkiye’deki Zihin Engelliler İş Okullarında Görsel Sanatlar Dersinin Öğrencilerin Beceri, Davranış ve Meslek Edinimindeki Katkısına Yönelik Öğretmen Görüşleri, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi.
Salderay, B. (2014). Özel Eğitim Sürecinde Görsel Sanatlar Uygulamalarının Önemine İlişkin Aile Düşünce Yapılarının Değişimi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi. 3 (3), 87-101.
Schreglmann, S. (2019). “Eleştirel Düşünme ve Üstün Yeteneklilik” Bölüm 21, Eğitim Bilimler Alanında Araştırma Makaleleri, Gece Akademi.
Stough, L. & Palmer, D. (2003). Special thinking in special settings: A qualitative study of expert special educators. Journal of Special Education, 26, 206–222.
Şahin, D. (2015). Zihinsel Engelli Bireylerde Görsel Sanatlar Eğitiminin Önemi. sed, 3(2), 25-37.
Uçuş, Ş. (2016). Sınıf Öğretmeni Adaylarının ve Okul Öncesi Öğretmeni Adaylarının Özel Eğitime İlişkin Metaforik Algılarının İncelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi. 6(2), 360-388.
Türk, N. (2011). İlköğretim Okullarında Uygulanan Kaynaştırma Eğitimi ile ilgili Sosyolojik Bir Araştırma (Denizli Örneği). Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Isparta.
Ulutaşdemir, N. (2007). Engelli Çocukların Eğitimi Fırat Sağlık Hizmetleri Dergisi, 2(5), Westerlund, H. (2002). Bridging experience, action, and culture in music education. Studia Musica, 16. Helsinki, Finland: Sibelius Academy.
Wehmeyer, M. L. (2007). Self-determination: Instructional and assessment strategies. Thousand Oaks, CA: Corwin Press.
Wehmeyer, M. L. Palmer, S. B. Agran, M. Mithaug, D. E. & Martin, J. E. (2000). Promoting causal agency: The self-determined model of instruction. Exceptional Children, 66, 439–453.
Wilson, S. (1991). Music therapy in education. Journal of British Music Therapy, 5(2), 14-17.
Yavuzer, H. (2005). Resimleriyle Çocuk, Resimleriyle Çocuğu Tanıma. Remzi Kitapevi.
