İşitme Engellilerde Müzik Eğitimi
Özet
Bu çalışma, işitme engelli bireylerin gelişiminde, eğitiminde ve rehabilitasyonunda müzik eğitiminin önemini, yöntemlerini ve uygulamalarını bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. İşitme kaybı; derecesine, oluşum zamanına, nedenlerine ve gerçekleştiği anatomik yere göre sınıflandırılmakta olup bireylerin dil, konuşma, iletişim ve sosyal-duygusal gelişimlerini doğrudan etkilemektedir. Doğru zamanda sağlanan işitme cihazları, koklear implantlar ve erken müdahale ile desteklenen müzik eğitimi; işitme engelli çocukların sesleri fark etme, ayırt etme, tanıma ve anlama basamaklarından oluşan işitsel algı becerilerini önemli ölçüde güçlendirmektedir. Müziğin titreşimsel-temassal hissedilmesi, görsel ipuçları ve işaret dili gibi alternatif öğretim teknikleri sayesinde işitme kaybı derecesi ne olursa olsun tüm bireyler ritim, enstrüman icrası ve dans etkinliklerine aktif katılım sağlayabilmektedir. Türkiye’de işitme engellilere özel ayrı bir müzik müfredatı bulunmamakla birlikte, Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) kapsamında yürütülen çalışmalar ve Mimar Sinan İşitme Engelliler Ortaokulu bünyesindeki "Fısıltı Ritim Grubu" gibi başarılı uygulamalar, müziğin engelleri aşan evrensel bir iletişim aracı olduğunu ve çocuklarda özgüven ile sosyal uyumu artırdığını kanıtlamaktadır. Pandemi döneminde uzaktan eğitimle de sürdürülen bu süreçler, donanımlı öğretmen eğitimi, uygun teknik altyapı ve erken yaşta başlayan nitelikli eğitim politikalarıyla işitme engelli bireylerin toplumsal hayata katılımına ve bütüncül gelişimine hayati katkılar sunmaktadır.
This study comprehensively addresses the importance, methods, and applications of music education in the development, education, and rehabilitation of hearing-impaired individuals. Hearing loss is classified according to its degree, time of occurrence, causes, and anatomical location, directly affecting individuals' language, speech, communication, and socio-emotional development. Supported by timely provided hearing aids, cochlear implants, and early intervention, music education significantly strengthens hearing-impaired children's auditory perception skills consisting of the stages of noticing, discriminating, recognizing, and comprehending sounds. Thanks to alternative teaching techniques such as tactile-vibrational feeling of music, visual cues, and sign language, all individuals can actively participate in rhythm, instrument playing, and dance activities regardless of their degree of hearing loss. Although there is no separate music curriculum specifically for the hearing impaired in Turkey, activities carried out under Individualized Education Programs (IEP) and successful practices such as the "Fısıltı Rhythm Ensemble" within Mimar Sinan Junior High School for the Hearing-Impaired prove that music is a universal communication tool transcending barriers and enhancing self-confidence and social integration in children. These processes, which were also sustained through distance education during the pandemic, make vital contributions to the social participation and holistic development of hearing-impaired individuals through well-equipped teacher training, suitable technical infrastructure, and high-quality education policies starting at an early age.
Referanslar
Akçamete, G. (2003). İşitme Yetersizliği Olan Çocuklar. A, Ataman ( Ed.). Özel Gereksinimli Çocuklar ve Özel Eğitime Giriş (313 – 359). Ankara: Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.
Akçamete, G. (2003). İşitme Engellilerin Eğitiminde Öğretmen El Kitabı. G, Akçamete (Ed.). Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
Akçamete, G. ve Gürgür, H. (2010). İşitme Yetersizliği Olan Çocukların Eğitimi. G, Akçamete (Ed.). Genel Eğitim Okullarında Özel Gereksinimi Olan Öğrenciler ve Özel Eğitim. (441- 473). Ankara: Kök Yayıncılık (3.Baskı).
Akın, Ö., Tezer, N., Şahin, R. ve Akar, F. (2009). Geç Yaşta Koklear İmplant Uygulamasının Geç Dönem Sonuçları. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 3(36), 81-91.
Aktan, S. (2017). Yetişkinler İçin İşitme Engeli Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması. Yüksek Lisans Tezi, Başkent Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
Babaç, E.,E. ve Yıldız, G. (2018). Dil Gelişiminde Müziğin Yeri. Fine Arts, 13(3), 10-22.
Belgin, E. ve Çağlar, A. (1996). İşitme Engelli Çocuklara Okul Öncesi Eğitimde Yaklaşım Prensipleri. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
Belgin, E. ve Dalgıç, G. (1996). İşitme Engelinin Önlenmesi ve Erken Tanısında Sağlık Elemanlarına Öneriler. Ankara: Milli eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
Belgin, E. ve Yalçınkaya, F. (2002). Konuşma ve Lisan Problemi Olan ve Olmayan Çocukların Uyarlanmış Şaşırtmacalı Kelime Testi İle Santral İşitsel İşlemleme Performanslarının İncelenmesi. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 46(3), 195-202.
Bilir, Ş., Bal, S. ve Artan, İ. (1993). Anaokuluna Devam Eden 5-7 Yaş Grubundaki İleri Derecede İşitme Özürlü Çocukların İşitsel Algı Gelişimlerinin İncelenmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 3(3), 67-77.
Binay, K. (2020). Covid-19 Pandemi Sürecinde İşitme Kayıplı Bireylere Yaklaşım. Selçuk Sağlık Dergisi, 1(Covid-19 Özel Sayı), 54-61.
Bingöl, F. (2006). Müzik ve Dil Arasındaki Benzerlikler Ekseninde Müzik Eğitimi. Bildiri, Ulusal Müzik Eğitimi Sempozyumu, 26-28 Nisan 2006, Denizli.
Cavkaytar, A. ve Diken, İ. H. (2006). Özel Eğitime Giriş. Ankara: Kök (2. Baskı).
Ceylan, F. (2012). Okul Öncesi Dönem İşitme Engellilerde Müzik Eğitmi İle Çocukların Gelişim Özellikleri Üzerine Terapötik Bir Çalışma. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Chavez, R. (2007). A Software Tool to Help The Deaf and Hard of Hearing Experience Music Visually. Dissertation, The University of Texas at El Paso.
Chen, H.L. ve Schraer, J.L. (2011). The Engagement in Musical Activities of Young Children with Varied Hearing Abilities. Music Education Research, 13(1), 93-106.
Cnn Türk Haber (2017, 25 Kasım). İşitme engellilere müzik öğretti. CNN TÜRK Web Sitesi. 12.02.2022 tarihinde https://www.cnnturk.com/video/turkiye/isitme-engellilere-muzik-ogretti adresinden alınmıştır.
Darrow, A. D. ve Heller, N. G. (1985). Early Advocates of Music Education for the Hearing Impaired: William Wolcott Turner and David Ely Bartlett. Journal of Research in Music Education, 33(4), 269-279. https://doi.org/10.2307/3345253.
Doğan, C. (2011). Kulak Arkası İşitme Cihazlarında Ses Hortumu Deformasyonlarından Kaynaklanan Kazanç Değişikliklerinin Frekans Bazında Belirlenmesi. Tıpta Uzmanlık Tezi, Ufuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Anabilimdalı.
Ertugrul, S. ve Soylemez, E. (2020). Explosion in Hearing Aid Demands After Covid-19 Outbreak Curfew. Eur Arch Otorhinolaryngol. Aug1(1–2), 278:843–844. doi:10.1007/s00405-020-06246-7.
Ertün F., Özdek A. ve Gürsel B. (2003). Semi-İmplantasyon: Retrox Retroauricular Ses İletimli Hava Yolu İşitme Sistemi. Otoskop Otoloji Nörotoloji Odyoloji Dergisi, 2, 91-98.
Girgin, M, C. (2003). İşitme Engelli Çocukların Eğitimine Giriş. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Engelliler Entegre Yüksekokulu Yayınları.
Girgin, M, C. (2006). İşitme Engelli Çocukların Konuşma Edinimi Eğitiminde Dinleme Becerilerinin Önemi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 7(1),015-028. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000096 .
Gulamanı, S. (2007). Deafness…No Barrıer To Musıc? A Lıterature Investıgatıon On The Challenges Deaf Musıcıans Are Faced Wıth In Socıety A Project Submitted In Partial Fulfilment Of The Assessment Requirements For The Award Of BA (Honours) Music. Dissertation, University of Wolverhampton School of Sport, Performing Arts and Leisure Department of Music.
Hagedorn, V. S. (1992). Musical Learning for Hearing Impaired Children. Research Perspectives in Music Education, 3, 13-17.
Hash, P. M.(2003). Teaching Instrumental Music to Deaf and Hard of Hearing Students. Research and Issues in Music Education, 1 (1).
Johnson, M. S. (2009). Composing Music More Accessible To The Hearing-İmpaired. Dissertation, The University of North Carolina at Greensboro.
Karşal, E. ve Malkoç, T. (2011). Okulöncesi Dönemi İşitme Engelli Çocuklarda Müzik Eğitimi. B- Tipi /Çok Disiplinli Araştırma Projesi (Proje no. EGT-B-010710-0242). İstanbul: Marmara Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Komisyon Başkanlığı.
Kütükçü, Ş. ve Erdoğan, C. (2010). Özel Eğitimde Etkinlik Örnekleri. İstanbul: Morpa.
Malkoç, T. ve Ceylan, F. (2011). Okul Öncesi Dönem İşitme Engelli Çocukların Müzik Eğitimi Etkinliklerinde Dikkat Eksikliğini Geliştirme Becerisine Ait İnceleme. Journal Of Educational And Instructional Studies İn The World, 1(1), 56-63.
Malkoç, T. ve Ceylan, F. (2012) Okul Öncesi Dönem İşitme Engelli Çocuklarda Müzik Eğitiminin Sözel Açıklama Becerilerine Etkisi. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 59-65.
Milli Eğitim Bakanlığı. (2013, 28 Mayıs). Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü İşitme Engelliler İlkokulları ve Ortaokulları Haftalık Ders Çizelgesi. Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Web Sitesi. 12.02.2022 tarihinde https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_12/24163336_iYitme_engelliler_ilkokullarY_ve_ortaokullarY_haftalYk_ders_Yizelgeleri.pdf adresinden alınmıştır.
Milli Eğitim Bakanlığı. (2014). Çocuk Gelişimi ve Eğitimi İşitme Engelliler. İsmek Hayat Boyu Öğrenme Program Modülleri. İsmek Web sitesinden 12.02.2022 tarihinde http://ismek.ist/files/ismekOrg/file/2016_hbo_program_modulleri/isitmeengelliler.pdf adresinden alınmıştır.
Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği (2018). T.C. Resmi Gazete (30471, 7 Temmuz 2018). 12.02.2022 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180707-8.htm adresinden alınmıştır.
Milliyet Gazetesi. (2017, 3 Aralık). Kalbinin ritmini duydu, müzikle tanıştı. Milliyet Gazetesi Web Sitesi. 12.02.2022 tarihinde https://www.milliyet.com.tr/pazar/kalbinin-ritmini-duydu-muzikle-tanisti-2565713 adresinden alınmıştır.
Öner, S. Z. (2008). Yeni Doğan Yoğun Bakım Ünitesinde Gözlenen Hastaların İşitme Fonksiyonlarının Geçici Otoakusitik Emisyonla (TEOAE) Beyin Sapı İşitsel Yanıtları (ABR) İle İki Basamaklı Taramayla Değerlendirilmesi. Uzmanlık Tezi, Süleymaniye Doğum ve Kadın Hastalıkları Araştırma Hastanesi Çocuk Kliniği.
Özer, S. D. (2010). Engelliler İçin Beden Eğitimi ve Spor. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım (3. Baskı).
Özgür, İ. (2008). Engelli Çocuklar ve Eğitimi Özel Eğitim. Ankara: Karahan (2.Baskı).
Özyürek, M. (2010). Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Temelleri ve Gelişitirilmesi. Ankara: Kök Yayıncılık.
Schraer, J. L. E., Chen, H. L. (2009). The Responses of Preschoolers with Cochlear Implants to Musical Activities: A Multiple Case Study. Early Child Development and Care. 179(6), 785-798.
Sevinç, Ş., Aslan, F. ve Özkan, B. (2015). İşitme Engelliler İçin Öğretmen Klavuz Kitabı. MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Web Sitesi. 12.02.2022 tarihinde https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2015_03/05113228_tmeengelllerretmenkilavuzktabi.pdf adresinden alınmıştır.
Sheldon, A, D. (1997). The Illinois School for the Deaf Band: A Historical Perspective. Journal of Research in Music Education. 45(4). doi.org/10.2307/3345424.
Sığırtmaç, A ve Deretarla Gül, E. (2010). Okul Öncesinde Özel Eğitim. Ankara: Kök Yayıncılık.
Sığırtmaç, A. (2005). Okul Öncesi Dönemde Müzik Eğitimi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(9), 30-39.
Sinav, E, C. (2017, 24 Kasım). Funda Öğretmen’in ‘fısıltı’ orkestrası. Vatan Gazetesi. 12.02.2022 tarihinde http://www.gazetevatan.com/funda-ogretmen-in-fisilti-orkestrasi--1121182-gundem/ adresinden alınmıştır.
Şekerci, H, Y. (2016, 10 Kasım). Dünyalarının sessizliğini ritimle aşıyorlar. Anadolu Ajansı Web Sitesi. 12.02.2022 tarihinde https://www.aa.com.tr/tr/yasam/dunyalarinin-sessizligini-ritimle-asiyorlar/682646 adresinden alınmıştır.
Usta, H. (1992). Bedensel Özürlü Olmanın Sebepleri (Görme- İşitme ve Ortopedik Özürlüler). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
Yücel, E. ve Özkan, B. H. (2020). İşitsel Rehabilitasyon. Türkiye Odyoloji ve İşitme Araştırmaları Dergisi. 3(1),19−22. https://doi.org/10.34034/tjahr.23209.
