Özel Yetenekli Bireylerde Müzik Eğitiminin Etkisi
Özet
Bu çalışma, özel yetenekli bireylerin tanılanması, karşılaştıkları gelişimsel ve sosyal güçlükler, eğitim süreçlerinde uygulanan farklılaştırma yöntemleri ile müzik eğitiminin bu bireyler üzerindeki çok yönlü etkilerini incelemektedir. Özel yetenekli çocuklar; yüksek zihinsel kapasiteleri, farklı duygusal algıları ve karmaşık düşünme yapıları nedeniyle yanlış tanı alma, akranlarıyla uyum sorunları yaşama, yetişkinler tarafından anlaşılamama ve potansiyellerinin altında kalan beklenmedik düşük başarı gösterme gibi ciddi engellerle karşılaşabilmektedir. Bu zorlukların aşılması için hızlandırma, zenginleştirme, gruplama ile ÜYEP ve Maker Modeli gibi müfredat farklılaştırma stratejilerinin, mentorluk uygulamalarının ve erken müdahale programlarının etkin biçimde kullanılması büyük önem taşımaktadır. Müzik eğitimi ise zihinsel, sosyal ve psikomotor becerileri eş zamanlı geliştirerek özel yetenekli bireylerin kendilerini özgürce ifade etmelerine, özgüven kazanmalarına, sosyal çevrelerine uyum sağlamalarına ve duygusal dengelerini korumalarına katkı sağlayan güçlü bir araç olarak öne çıkmaktadır. Türkiye’de Selçuklu Medreseleri ve Enderun Mektebi’nden günümüz BİLSEM uygulamalarına, 1416 ve 6660 sayılı kanunlardan güncel öğretim programlarına uzanan köklü bir devlet politikası bulunmakta, uluslararası örneklerde olduğu gibi bu potansiyelden toplum yararına faydalanılması hedeflenmektedir. Sonuç olarak müzik eğitimi, özel yetenekli çocukların sadece sanatsal becerilerini desteklemekle kalmayıp, onların topluma mutlu, uyumlu ve üretken fertler olarak kazandırılmasında hayati bir sorumluluk üstlenmektedir.
This study examines the identification of gifted individuals, the developmental and social challenges they encounter, the differentiation methods implemented in their education processes, and the multifaceted effects of music education on these individuals. Gifted children may face significant obstacles such as misdiagnosis, social adaptation difficulties with peers, misunderstanding by adults, and unexpected underachievement below their true potential due to their high intellectual capacities, distinct emotional perceptions, and complex cognitive structures. To overcome these challenges, it is of great importance to effectively utilize curriculum differentiation strategies such as acceleration, enrichment, grouping, ÜYEP, and the Maker Model, along with mentoring practices and early intervention programs. Music education stands out as a powerful tool that simultaneously develops cognitive, social, and psychomotor skills, contributing to gifted individuals expressing themselves freely, gaining self-confidence, adapting to their social environment, and maintaining their emotional balance. In Türkiye, there is a deep-rooted state policy extending from Seljuk Madrasas and the Enderun School to contemporary BİLSEM applications, as well as from Laws No. 1416 and 6660 to current educational curricula, aiming to harness this potential for the benefit of society as in international examples. Consequently, music education not only supports the artistic skills of gifted children but also plays a vital role in integrating them into society as happy, harmonious, and productive individuals.
Referanslar
Akkaş, E. T. (2015). Üstün Yetenekliler Eğitiminde Farklılaştırma: Temel Kavramlar, Modellerin Karşılaştırılması ve Öneriler. Üstün Zekâlılar Eğitimi ve Yaratıcılık Dergisi, 2(2), 31-44,DOI: 10.18200/JGEDC.2015214250.
Akyüz, Y. (2008). Türk Eğitim Tarihi (12. Baskı). Ankara: Pegem.
Alkan, A., Karataş: , Ataman, A. (2017). Öğretmenler İçin “Üstün Zekalı/Yetenekli Öğrencilerin Belirlenmesi Eğitim Yazılımı”nın Geliştirilmesi ve Değerlendirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 18(2), 175-192.
Altun, F., Yazıcı, H. (2020). Rehber Öğretmenlerin Üstün Yetenekli Öğrencilere Sunulan Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri ile İlgili Görüşleri. Mavi Atlas, 8(1), 81 - 106.
Andreasen, N. (2009). Yaratıcı Beyin Dehanın Nörobilimi. (3. Baskı). K. Güney (Çev.). Ankara: Arkadaş.
Aydın, O. , Konyalıoğlu, P. (2011). 18-21 Yaş Grubu Bireylerin Genel Zekâ Düzeyleri İle Psikolojik Semptom Düzeyleri Arasındaki İlişki. Türk Üstün Zekâ ve Eğitim Dergisi, 1(7), 77-103.
Baykoç Dönmez, N. (2011). Üstün ve Özel Yetenekli Çocuklar ve Eğitimleri . Ed. N. Baykoç Dönmez içinde, Özel Gereksinimli Çocuklar ve Özel Eğitim, (283-306). Ankara: Eğiten Kitap.
Bıçakçı, M., Baloğlu, M. (2020). Üstün zekâlılarda beklenmedik düşük başarı (BDB): Özellikler, etken faktörler ve müdahale. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 22(3), 771-798. doi:10.21565/ozelegitimdergisi.607979.
Bildiren, A. (2018). Okul Öncesi Dönemde Bilişsel Yetenek İle Problem Çözme Becerilerinin Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Millî Eğitim, (Özel Sayı: 1 ), 291- 308.
Bildiren, A. (2018). Opinions of Primary School Teachers on the Definition, Identification and Education of Gifted Children. International Journal of Eurasia Social Sciences, 9(33), 1363-1380.
Bilgiç, N. T. (2013). Özel Yetenekli Bireylerin Eğitim Strateji ve Uygulama Kılavuzu. Ankara: MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
Bilgiç, N., Erdoğan, M.N, Ağaoğlu, O. ve Ağaoğlu, F.C. (2012). Üstün Yeteneklilerin Eğitimi Alanında Uluslar Arası Politika ve Uygulamaların İncelenmesi Ve Değerlendirilmesi Raporu. Ankara, http://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2013_02/12114109_stnyeteneklerineitimi.pdf: MEB Özel EğitimRehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
Bilgili, A. (2004). Bir Türk Geleneği Olarak Enderun’un Yeniden İnşası. Türkiye Üstün Yetenekli Çocuklar Kongresi (31-46). İstanbul: Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi.
Bolat, M. ve Malkoç, T. (2021). Özel Yetenekli Öğrencilerin Sosyal Becerilerinin Gelişiminde Müzik Eğitiminin Etkisi. Turkish Studies, 16(5), 1463-1481. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.49974.
Cuttis, N.E., Moseley, N. (2001). Üstün Zekali ve Yetenekli Çocukların Eğitimi. (Çev. Ersevim, İ.). İstanbul: Özgür Yayınları.
Çelik, F. (2021). Üstün Zekâlı ve Özel Yetenekli Öğrencilerin Sanat Eğitimine Yönelik Bir Farklılaştırma Yaklaşımı. Doktora Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Güzel Sanatlar Eğitimi Anabilim Dalı.
Çetinkaya, Ç. (2021). Özel Yetenekli Öğrencilerin Proje Tabanlı Müfredat Farklılaştırma Örneği. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 22(2),, 419-438, https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.718625.
Çetinkaya, Ç., İnci, G. (2019). Üstün Zekâlı ve Yetenekli Çocukların Erken Çocukluk Döneminde Tanılanmasında Öğretmenlerin Düşünceleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(3), 959-968. doi:10.24106/kefdergi.2130.
Çuhadar, H. (2006). Müziksel Zekâ. Ulusal Müzik Eğitimi Sempozyumu, 26-28 Nisan (s. 485- 496). Denizli: Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi.
Demir: (2021). Effects of learning style based differentiated activities on gifted students’ creativity. Journal for the Education of Gifted Young Scientists, 9(1), 47-56.
Eripek: (2005). Ünite 1: Özel Gereksinimi Olan Çocuklar ve Özel Eğitim. S. Ediör: Eripek içinde, Özel Eğitim (s. 1-14). Eskişehir: T.C. Anadolu Üniversitesi Yayın No:1411 Açık Öğretim Fakültesi Yayın No:756 ISBN:975-06-0149-1.
Erişti, B. (2012). Üstün Yetenekli Öğrencilerin Öğrenme, Öğretme, Öğretmenlik Mesleği ve Öğretmen Özellikleri ile İlgili Görüşleri. Türk Üstün Zekâ ve Eğitim Dergisi, 2(1), 18‐36.
Freeman, J. (2002). Out-Of-School Educatıonal Provısıon For The Gıfted And Talented Around The World. London: A report for the Department of Education and Skills, http://www.joanfreeman.com/pdf/Text_part_one.pdf .
Gardner, H. (2010 ). Zihin Çerçeveleri Çoklu Zekâ Kuramı. E. Kılıç (Çev.). İstanbul: Alfa.
Güven, İ. ( 2019). Büyük Selçuklu Devletinde Eğitim Ve Öğretime Genel Bir Bakış . Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES) , 25 (2), 833-848 . DOI: 10.1501/Egifak_0000000569.
Hammel, A. M. ve Hourigan, R.M. (2011). Teaching Music to Students with Special Needs, A Label-Free Approach. New York: Oxford University Press.
Hornby, A. (2000). Oxford Advanced Learnes’s Dictionary of Current English: Wehmeier (Ed.) (6.Baskı). . New York: Oxford University Press.
Işık, A. ve Güneş, E. (2017). Türk Tarihinde Özel Yeteneklilerin Eğitimi: Osmanlı Enderun Mektebi. Üstün Zekâlılar Eğitimi ve Yaratıcılık Dergisi, Aralık, 4(3), 1-13.
Kanlı, E. (2011). Ustun Zekalı Ve Yeteneklilerin Alan Eğitiminde Hızlandırma. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(2), 85-104.
Karadağ, F., Demirtaş, V.Y. (2020). Özel Yeteneklilerin Eğitiminde Erken Müdahale Uygulamaları. Turkish Studies - Education, 15(4), 2721-2740. . https://dx.doi.org/10.47423 /TurkishStudies.42044.
Karolyi, O. (2005). Müziğe Giriş. M. Nemutlu (Çev.). İstanbul: Pan.
Kelemen, G. (2020). Gıfted Chıldren Educatıon In Early Chıldhood Practıcal Strategıes. Journal Plus Education, 25(1), 165-170, ISSN:1842-077X, E-ISSN (online) 2068-1151.
Klawiter, A. (1993). Handbook for Implementing a District Gifted Education Plan. South Dakota: South Dakota Departmentof Education and Cultural Affairsand the Gifted Education Task Force.
Levent, F. (2011). Üstün Yetenekli Çocukların Hakları El Kitabı-Anne Baba ve Öğretmenler için. İstanbul: Çocuk Vakfı Yayınları: 87, ISBN:978- 975-552-075-9.
Levent, F. A. (2019). Üstün Yeteneklilerin Eğitiminde Alternatif Bir Uygulama: Leonardo Modeli. Turkish Journal of Giftedness and Education, 9(2), 145-156.
Lovecky, D. (2004). Different Minds, Gİfted Children with AD/HD, Asperger Syndrome and Other Learning Deficits. London and Philadelphia: Jessica Kingsley Publishers, ISBN 1-85302-964-5.
MEB. (2012). Üstün Yetenekliler Eğitimi Alanında Uluslararası Politika Ve Uygulamaların İncelenmesi Ve Değerlendirilmesi Raporu. Ankara: MEB.
MEB. (2013). Özel Yetenekli Bireyler Strateji ve Uygulama Planı 2013-2017. Ankara: MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
MEB. (2018). Müzik Dersi Öğretim Programı (İlkokul ve Ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
Meclis Araştırması Komisyonu. (2012). Üstün Yetenekli Çocukların Keşfi, Eğitimleriyle İlgili Sorunların Tespiti ve Ülkemizin Gelişimine Katı Sağlayacak Etkin İstihdamlarının Sağlanması Amacıyla Kurulan Meclis Araştırma Komisyonu Raporu. Ankara: TBMM.
Özer, M. (2021). Türkiye’de Özel Yeteneklilere Yetenek Geliştirme Desteğinde Bilim ve Sanat Merkezleri: Mevcut Durum ve İyileştirme Alanları. OPUS- Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi-, 17(33), ISSN:2528-9527, DOI: 10.26466/opus.810856, 727-749.
Persson, R. S. (2009). The Elusive Muse: Understanding Musical Giftedness. L. V. Shavinina içinde, International Handbook on Giftedness (727-750, DOI 10.1007/978-1-4020-6162-2). Canada: Springer.
Sak, U. (2009). Üstün Yetenekliler Eğitim Programları. Ankara: Maya Akademi.
Saranlı, A. (2017). Okul Öncesi Dönemdeki Erken Müdahale Uygulamalarına Farklı Bir Bakış: Üstün Yetenekli Çocuklar için Erken Zenginleştirme. Eğitim ve Bilim, 42(190), 343-359.
Senemoğlu, O. (2016,Güz). Antik Yunan Siyasal Düşünüşünde İnsan Doğası ve Toplum Anlayışı: Platon ve Aristoteles. İnsan&İnsan, 3(10), 42-63, e-ISSN: 2148-7537.
Sözel, K.H., Öpengin, E., Sak, U., Karabacak, F. (2018). Anadolu-Sak Zekâ Ölçeği’nin (ASİS) Üstün Yetenekliler ve Diğer Özel Eğitim Grupları İçin Ayırtedicilik Geçerliği. Turkish Journal of Giftedness and Education, 8(2), 160-180.
Sternberg, R. (2004). Definitions and Conceptions of Giftedness. California: Cowin . California: Cowin Press. ISBN: 1-4129-0427-7.
Şahin, M. B. (2017). Özel Yetenekli Bireylerle Diğer Öğrencilerin Ortak Eğitim Yaşantıları Düzleminde Değerlendirilmesi. Üstün Zekâlılar Eğitimi ve Yaratıcılık Dergisi, Ağustos, 4(2), 47-56.
Taştekin, E. ve Metin, N. (2018). Üstün Yetenekli Çocuklar Ve Erken Müdahale. Uluslararası IV. Çocuk Gelişimi Kongresi (791-801). Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
Uçan, A. (2005). Müzik Eğitimi Temel Kavramlar İlkeler- Yaklaşımlar ve Türkiye’deki Durum (3. Baskı). Ankara: Evrensel Müzik.
Yuvacı, Z. v. (2016). Okul Öncesi Dönem Üstün Yetenekli Çocuklarda Yaratıcılıklarını Desteklemede Öğretmene Düşen Görevler ve Etkinlik Örnekleri. International Journal of Early Childhood Special Education (INT-JECSE), 8(1), 39-61, DOI: 10.20489/intjecse.239575.
