Modernization of Primary Education in the Ottoman State and the Jews of Turkey
Özet
The relationship between the Ottoman Empire and the Jews started in the 16th century. In the 15th century, Jews in Europe were expelled from England, France and the Iberian peninsula due to “anti-Semitism”. In addition to the local Jews living on the territory of the Ottoman Empire, those expelled from Europe settled in these lands in a free environment. They established a solid relationship with the Turks based on trust. Especially apart from those coming from most parts of the world, Sephardim Jews formed the innovative society of the state with their intellectual character. The Jews, who used to have banking and trade, lost their powerful positions to Greeks and Armenians over time.
Referanslar
1863 Sâlnamesi, Dini Topluluklar İstatistitikleri.
3 Mart 1861 Tarihli Talimatname.
Akyüz, Yahya, Türkiye’de Öğretmenlerin Toplumsal Değişmedeki Etkileri (1848-1940) (Ankara, 1978).
Alan, Gülbadi, Osmalı İmparatorluğu’nda Amerikan Protestan Okulları (Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2015).
Alkan, Hakan, 500 Yıllık Serüven: Belgelerle Türkiye Yahudileri (Ankara: Günce Yayıncılık, 2000).
Arığ, Ayten S., Atatürk Dönemi Yabancı Okullar (1923-1938) (Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2014).
Arşiv Belgelerine Göre Osmanlı Eğitiminde Modernleşme (İstanbul: T. C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayın Nu: 134, 2014).
Barakos, Yakup, Türkiye’de Yahudi Toplumları, 1987.
Baudin, Michel, Inventaire de l’histoire Generale Des Turcs (Paris, 1931).
Berkes, Niyazi, Türkiye’de Çağdaşlaşma (İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2013).
Bernard Lewis, Modern Türkiye’nin Doğuşu (Ankara: Arkadaş Yayıncılık, 2009).
Bora, Siren, İzmir Yahudileri Tarihi (İstanbul: GözlemYyayınları, 1995).
COA, DH.MKT., Dosya:2153, Gömlek: 92.
———, Hahambaşı’na Maaş Tahsisi (Yer Bilgisi:224-13123, 1867).
———, Hicri 1300/Miladi 1883-1884 Tarihli Devlet Salnamesi (Ankara, 2000).
———, Hicri 1310-1311/Miladi 1894-1895 Tarihli Devlet Salnamesi (Ankara, 2000).
———, Hicri 1326/Miladi 1905-1908 Yılları Devlet Salnamesi Eğitim Istatistikleri (Ankara, 2000).
———, İstanbul Musevi İptidai Mektepleri (1875-1884), MF. HUS. Dosya:15, Gömlek 15.
———, MF.HUS., Dosya:2, Gömlek: 63.
———, MF.HUS., Dosya:250, Gömlek: 7.
———, Y.PRK.MF, 2/90, 29/Z, Alliance İsrailete Üniverselle (Ankara, 1893).
———, Yer No: 1775-10, DH.MHT., Londra Cemiyeti’nin Kudüs Dışında Inşa Ettiği Musevi Kızlarına Mahsus Mektebin Arsası Üzerine Iki Katlı Bir Hane Inşa Etmek Için Izin Talebi (Ankara, 1890).
———, Yer No: 7-160, MF. MKT., Musevi Cemaati Arasında Ihtilafa Sebep Olan Piri Paşa Mektebi Ile Ilgili Olarak Daha Önce Gönderilen Yazının Cevabının Verilmesi (Ankara, 1872).
———, ZB., Dosya:340, Gömlek: 112.
Crinson, 10. Mark, Empire Building Orientalism & Victorian Architecture (Londra: Routledge, 1996).
Crombie, 12 Kelvin, For the Love of Zion: Christian Witness and the Restoration of Israel, Terra Nova Publications (Londra: Terra Nova Publications, 2008).
Davison, Roderic H., Osmanlı İmparatorlıığu’nda Reform (1856-1876), C. I (İstanbul, 1997).
Dumanoğlu, Sevim C. ,”Develi Rüştiye Mektebi ve Develi İbtidai Mektepleri” (Kayseri Eğitim Tarihi Araştırmaları kitabında bölüm Editör: A. Altı, S.S. Kartal) Kayseri Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, Kayseri, 2021.
___ ___ ___, “Osmanlı Devleti Tanzimat Dönemi Eğitim Faaliyetleri” (Türk Eğitim Tarihi kitabından bölüm Editör: M Kılınç, S. K. Kurt), Pegem Akademi Yayınları, 2019, s. 132
Dumont, Paul, ‘Une Source Pour L’etude Des Communautes Juıves De Turquıe: Les Archıves De L’allıance Israelıte Unıverselle’, Prilozi Za Orijentalnu Filologiju, 30, 1980, 75–106.
Düstur, C. 6, Tertip II.
El Tiempo, 22 Ekim 1922.
Engelhardt, Edouard-Philippe, Tanzimat ve Türkiye (İstanbul: Kaknüs Yayınları, 1999).
Enzo Traverso, Yahudi Modernitesinin Sonu (İstanbul: Kayhan Matbaacılık, 2016).
Epstien, Mark A., The Ottoman Jewish Communities and Their Role in the Fifteenth Anda Sixteenth Centuries (Freiburg, 1980).
Ercan, Yavuz, Osmanlı Yönetiminde Gayrimüslimler, Kuruluşundan Tanzimat’a Kadar Sosyal, Ekonomik ve Hukuki Durumları, ed. by Turhan Kitapevi (Ankara, 2001).
Ergin, Osman N., Türk Maarif Tarihi (İstanbul: Eser Matbaası, 1977).
Eroğlu, Ahmet Hikmet, Osmanlı Devleti’nde Yahudiler (Ankara: Berikan Yayınevi, 2013).
Ertuğrul, Halit, Kumpas Okulları (Ankara: Hayat Yayın Grubu, 2019).
Eugene L. Rogan, Frontiers of the State in the Late Ottoman Empire (Cambridge: Cambridge University Press, 2002).
Ford, Henri, Beynelminel Yahudi (İstanbul, 1943).
Fried, S. Ilan Troen;Jehuda Reinharz; Sylviya Fuks, ed., Israel In The Middle East, Dokuments and Readins on Society, Politics and Foreign Relations Pre-1948 to Present, Second Edi (Massachusetts: Brandies University Presss).
Galanti, Avram, Türkler ve Yahudiler (İstanbul: Tan Matbaası, 1947).
Galip, Selahattin, Belgelerle Türkiye’de Dönmeler ve Dönmelik (İstanbul, 1977).
Gershom Scholem, ‘La Science Du Judaisme, Hier et Aujourh’hui’, Le Messianisme Juif. Essais Sur La Spiritualite Du Judaisme (Paris: Calmann-levy, 1974).
Gidney, Rev. W. T., He History of the London Society for Promoting Christianity amongst the Jews from 1809 to 1908, London Society for Promoting Christianity amongst the Jews (Londra, 1908).
Güler, Ali, Türkiye’de Gayrimüslimler (Ankara: Genelkurmay Basımevi, 1996).
Hakimiyet-i Milliye, ‘İptidai Okulları’, 7 July 1921.
Hankins, Barry, The Second Great Awaking and the Transcedentalists (Connecticut: Greenwood Press, 2004).
Herlz, Theodor, ‘A Solution of the Jewish Question’, Jewish Cronicle, 1896.
‘Https://Www.Uoml.K12.Tr/Index.Php?Option=com_content&view=article&id=22&Itemid=104&lang=tr’.
I. Maarif Kongresi ve Heyeti İlmiye Çalışmaları, 1921.
İlhan Tekeli; Selim İlkin, Osmanlı İmparatorluğu’nda Eğitim ve Bilgi Üretim Sisteminin Oluşumu ve Dönüşümü (Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1999).
İlknur Polat Haydaroğlu, Osmanlı Imparatorluğu’nda Yabancı Okullar (Ankara: Kültür Bakanlığı, 1990).
———, Osmanlı İmparatorluğu’nda Yabancı Okullar (Ankara: Kültür Bakanlığı, 1990).
Kalafat, Oğuz, Türkiye’de Özel Okullar Tarihi (Ankara: Akademsiyen Yayınevi, 2021).
Kansu, Nafi Atuf, Türk Maarif Tarihi (Ankara: Nobel Akademi, 2016).
Karal, Enver Ziya, Osmanlı Tarihi: İkinci Meşrutiyet ve Birinci Dünya Savaşı, C. IX (Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2011).
———, Osmanlı Tarihi:Nizam-ı Cedit ve Tanzimat Devirleri, C. V (Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2011).
Karmi, Ilan, The Jewish Community of Istanbul in the Nineteenth Century, (İstanbul: Isis Press, 1996).
Kocabaş, Süleyman, Türkiye ve Siyonizm (İstanbul: Vatan Yayınları, 1987).
Kocabaşoğlu, Uygur, Kendi Belgeleriyle Anadolu’daki Amerika: 19Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’ndaki Amerikan Misyoner Okulları (İstanbul: Arba Basım, 1991).
Koçer, Hasan Ali, Türkiye’de Modern Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi. (Ankara, 1974).
———, Türkiye’de Modern Eğitimin Doğuşu ve Gelişimi (1773-1923) (İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1970).
Küçük, Abdurrrahman, Dönmeler Tarihi (Ankara: Rehber Yayınları, 1990).
Kurt, Ali Osman, ‘Yahudi Aydınlanma Hareketi: Haskala’, Milel ve Nihal İnanç, Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi, 7.1 (2010).
Lewis, Bernard, İslam Dünyasında Yahudiler (Ankara: Akılçelen Kitaplar, 2018).
Lütfi, Ahmet, Tarih-i Lütfi (İstanbul: Matbaa-ı Amire, 1873).
Maarif-i Umumiye Nizamnamesi, 1869.
Mazlum, Güngör, Edirne’nin Yahudileri (Edirne: Ceren Yayıncılık, 2013).
Mecmuası, Maarif-i Umumiye İhsaiyat, ‘Hicri 1329-1330/Miladi 1913-1914 Yılına Ait Eğitim İstatistikleri’, Matbaa-i Amire.
Mehmet Deri, Türkiye’de Azınlıklar ve Azınlık Okulları (İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2009).
Mekatip-i Hususiye Talimatnamesi, 1915.
Montgomery, Mary M., ‘Turkey’, Jewish Encyclopaedia, 1906.
Müdürülüğü, Başvekalet İstatistik Umum, 1938-1939 Maarif İstatistikleri (İstanbul: Suhulet Basımevi, 1939).
Neslihan Kuran, Arşiv Begeleriyle Alliance Israilite Universelle İstanbul Okulları (Ankara: Eski Yeni Yayınları, 2020).
Nisan 1847 İlkokul Talimatı.
No:6, İstanbul Öğretmenleri Yardım Cemiyeti Yayınları, Azınlık ve Yabancı Okullarda Kültür Dersleri (İstanbul: Türkiye Basımevi, 1938).
Oran, Baskın, Türkkiye’de Azınlıklar: Kavramlar, Lozan, İç Mevzuat, İçtihad, Uygulama (İstanbul: TESEV Yayınları, 2004).
Ortaylı, İlber, Tanzimat’tan Cumhuriyete Yerel Yönetim Geleneği (İstanbul: Hil Yayın, 1985).
Ozansoy, Esin, ‘Selanik’in İspanya Yahudileri (Yerleşme, Yükseliş, Büyük Yıkım)’, LITERA, 27.2 (2017), 113–23 <https://doi.org/10.26557/iulitera.368767>.
Özcan, Tuğrul, Merkezi ve Modern Eğitim Kapsamında Osmanlı Gayrimüslim Cemaat ve Yabancı Okullar (Ankara: Gece Kitaplığı, 2017).
REGA, ‘Resmi Gazete’, 20 May 1926.
Reinharz, Paul R. Mendes-Flohr; Jehuda, ed., The Jew in the Modern World (New York: Oxford University Press, 1980)
Reyhan, Cenk, ‘Osmanlı’da Millet Nizamnameleri: Avrupa Ile Uyum Sürecinde Rum-Ermeni-Yahudi Cemaat Düzenlemeleri’, Belgeler, Cilt XXVII, 33–90.
Rodrigue, Aron, ‘Çok Dilli Bir Cemaatin Oluşumu’, Tarih ve Toplum, 31 (1986).
———, Türkiye Yahudilerinin Batılılaşması (Ankara: Ayraç Yayınları, 1997).
Rorigue, Esthar Benbassa; Aron, ‘19. Yüzyılın Sonunda Türkiye’deki Yahudi Esnafı’, Tarih ve Toplum, C.11, 66 (1989), 22–27.
Sağ, Mustafa Kaan, ‘Edirne’de Bir İngiliz Misyonerlik Cemiyeti: Evangelikalizm, Milenyalizm ve Yahudiler’, Belleten, 83.296 (2019), 309–34 <https://doi.org/10.37879/belleten.2019.309>.
Sakaoğlu, Necdet, Cumhuriyet Dönemi Eğitim Tarihi (İstanbul: İletişim Yayınları, 1992).
Şakir, Ziya, Türkiye Yahudileri-Fatih Yahudilere İmtiyazlar Verdi, Tefrika 4 (İstanbul: Millet, 1947).
Selim Okuyan, Osmanlı Devleti Yıkılırken Karanlıkta Kalanlar, Aslan ve Androcles, Filistin Gölgesinde Abdülhamit ve Theodor Herlz (İstanbul: Selis Kitaplar, 2008).
Sevinç, Necdet, Ajan Okulları (İstanbul: Oymak Yayınları, 1979).
Shaw, Stanford J., Osmanlı İmparatorluğu’nda ve Türkiye Cumhuriyeti’nde Yahudiler (İstanbul: Melisa Matbaacılık, 2008).
SKAD, Sefarad Kültürü Araştırma Derneği, 150 Ans de Combat Pour l’education Alliance Israelite Üniveselle (İstanbul: Sefarad Kültürü Araştırma Derneği, 2011).
Somel, Nurcan Kaya; Selçuk A., Geçmişten Günümüze Azınlık Okulları: Sorunlar ve Çözümler (İstanbul: Tarih Vakfı, 2013).
T.C. 1924 Anayasası.
Talim-i Sıbyan Hakkındaki Ferman, 1824.
Tanyu, Hikmet, Tarih Boyunca Yahudiler ve Türkler (İstanbul: Elips Kitap, 2005).
Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Modernleşme Sürecinde Eğitim İstatistikleri (1839-1924), Tarihi İstatistikler Dizisi, C. 6 (Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet İstatistikleri Enstitüsü, 2000).
Taylor, Alan R., İsrail’in Doğuşu (İstanbul: Pınar Yayıncılık, 1970).
TBMMZC, 1353 Sayılı Yeni Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun (Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Ceridesi).
———, 430 Sayılı Tevhid-i Tedrisat Kanunu, C. 7, 1924.
Tedrisat-ı İptidaiye Kanun-u Muvakkatı, 1913.
Tekeli, İlhan, ‘Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Eğitim Sistemindeki Değişmeler’, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, (İletişim Yayınları, 1985).
Toprak, Zafer, ‘Bir Hayal Ürünü: İttihatçıların “Türkleştirme Politikası”’, Toplumsal Tarih Dergisi, S. 146, 2006.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Ceridesi, ‘Hükümet Programı’, 1961.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Ceridesi, ‘İlk Mektepler’, 1959.
Unat, Faik R., Türkiye Eğitim Sisteminin Gelişmesine Tarihî Bir Bakış (Ankara: Milli Eğitim Yayınevi, 1964).
Uzunçarşılı, İsmail H., Osmanlı Tarihi: Islahat Devri, C. 7 (Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2011).
Vahapoğlu, Hidayet, Osmanlıdan Günümüze Azınlık ve Yabancı Okular (Ankara: Milli Eğitim Basımevi, 1997).
Yayınlanan
Lisans
LisansBu İnternet Sitesi içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı, resim, görüntü, fotoğraf, video, müzik vb.) Akademisyen Kitabevine ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceca Kanunu kapsamında korunmaktadır. Bu hakları ihlal eden kişiler, 5846 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Yayınevi ilgili yasal yollara başvurma hakkına sahiptir.
