KADIN SAĞLIĞINA GİRİŞ
Özet
Kadın sağlığı; fizyolojik, tıbbi, ideolojik ve siyasi boyutları olan ve kadının toplumdaki konumundan direkt olarak etkilenen evrensel bir konudur. Kadınlar, fetal dönemden yaşlılığa kadar uzanan yaşam döngüleri boyunca erkeklerden farklı risk faktörlerine, biyolojik değişimlere, şiddete ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğine maruz kalmaktadır. Gelişmişlik düzeyi, yoksulluk, ataerkil toplum yapısı ve eğitim seviyesi kadın sağlığını doğrudan etkileyen en temel faktörler arasında yer alır. Özellikle erken evlilikler, aşırı doğurganlık, sezaryen oranlarındaki artış ve yetersiz doğum öncesi ile sonrası bakım, anne ve bebek mortalitesini artıran kritik unsurlardır. Türkiye'de kadınların doğuşta beklenen yaşam süresi daha uzun olmasına rağmen, yoksulluk ve kronik hastalıklar gibi dezavantajlar sağlık hizmetlerine erişimi kısıtlamaktadır. Bu kapsamda kadın sağlığı hemşireliği; perinatoloji, onkoloji ve infertilite gibi uzmanlık alanlarıyla kadının yaşam boyu sağlığını korumada hayati bir role sahiptir. Hemşireler; bakım verici, eğitici, araştırmacı, işbirlikçi ve savunucu rolleriyle bütüncül bakım sunar. Ayrıca, yasal yönetmelikler çerçevesinde gebelik öncesinden lohusalığa kadar geniş bir sorumluluk yelpazesine sahiptirler.
Women's health is a universal concept with physiological, medical, ideological, and political aspects deeply influenced by socioeconomic conditions and societal status. Throughout their lifespan—from the fetal period to old age—women face distinct biological vulnerabilities, risk factors, gender inequalities, and violence compared to men. Key determinants affecting their health outcomes include a country's development level, patriarchal structures, poverty, and educational opportunities. Notably, early marriages, high fertility rates, increasing cesarean sections, and inadequate prenatal or postpartum care remain critical factors that drive maternal and neonatal mortality. Although life expectancy for women in Turkey is longer than for men, challenges like poverty and chronic illnesses restrict their access to quality healthcare services. In addressing these multi-layered issues, women's health nursing plays a vital role across specialized fields such as perinatology, oncology, and infertility. Nurses deliver comprehensive, patient-centered care by fulfilling diverse professional roles as caregivers, educators, researchers, collaborators, and advocates. Furthermore, under national legal regulations, they bear crucial responsibilities extending from preconception counseling to postpartum monitoring.
Referanslar
https://nursekey.com/the-nurses-role-in-maternity-womens-health-and-pediatric-nursing/, Erişim tarihi: 15.07.2021
Koyun A, Taşkın L, Terzioğlu F. Yaşam dönemlerine göre kadın sağlığı ve ruhsal işlevler: hemşirelik yaklaşımlarının değerlendirilmesi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2011; 3: 67-99.
Beji NK, Meran HEP. Kadın Sağlığına Genel Bakış. (Editör Prof. Dr. Nezihe Kızılkaya Beji) Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi 50. yıl yayınları. Nobel Tıp Kitabevleri. İstanbul, 2015.
Elmas G. Türkiye’de kadın sağlığına yönelik politikalar. Bahçeşehir Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Sağlık Yönetimi Yüksek lisans tezi. İstanbul 2019. (Danışman Dr. Öğr. Üyesi Pınar Pektekin).
İlçioğlu K, Keser N, Çınar N. Ülkemizde kadın sağlığı ve etkileyen Faktörler. Journal of Human Rhythm. 2017; 3: 112-119.
Taşkın L, Kukul K. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliğine giriş. Editör. Lale Taşkın. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. Genişletişmiş XIII. Baskı. Ankara, 2016; 1-19.
Başar F. Toplumsal cinsiyet eşitsizliği: Kadın sağlığına etkisi. ACU Sağlık Bil Derg. 2017; 3: 131-137.
Bükecik E, Özkan B. Kadına yönelik şiddet: Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin kadın sağlığına etkisi. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 2018; 3: 33-37.
Toprak D, Özceylan G. Adölesan üreme sağlığına genel bakış-sık karşılaşılan sorunlar. Artıran İğde FA, editör. Birinci basamakta cinsel sağlık/üreme sağlığına yaklaşım. 1. Baskı. Ankara, Türkiye Klinikleri, 2020; 49- 54.
https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2020-37210&dil=1, Erişim tarihi: 15.07.2021
https://tuikweb.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=33705, Erişim tarihi: 15.07.2021
https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2019-33732, Erişim tarihi: 15.07.2021
Yasin Y, Aydemir OE, Şevik İ, ve ark. Hâlâ göremediklerimiz: Cinsiyet ve toplumsal cinsiyet temelli tıp yaklaşımı. Turk J Public Health. 2019; 17: 350-361.
Arman Hİ, Okumuş E, Lay YN, Topçu K, Sarıkaya Ö, Cöbek Ünalan P. Kadınlarda sağlık hizmetinden yararlanmayı etkileyen neden ve beklentilerin belirlenmesi: Niteliksel bir araştırma. TJFMPC. 2020; 14: 23-32.
Taşkın L. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. 16. Baskı, Akademisyen Tıp Kitabevi Yayın Dağıtım ve Pazarlama AŞ., Ankara, 2020.
Aktaş AM. Türkiye’de kadın sağlığını etkileyen sosyo-ekonomik faktörler ve yoksulluk. Aile ve Toplum. 2007; 9: 65-72.
Akın A, Türkel ET. Sağlık hizmetlerinde toplumsal cinsiyet eşitliği. Haritalama ve izleme çalışması: 2017-2020 güncellemesi. Eylül 2020. CEİD Yayınları. ISBN: 978-625-7666-01-5.
Karakaya H. Kadın yoksulluğu ve kadın yoksulluğunu besleyen unsurlar. Turkish Studies, 2020; 15: 307-325.
Bursa AG, Şahin N. Yoksulluğun kadın sağlığına etkisi: Lisansüstü tezlere yönelik bir sistematik derleme. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi. 2020; 2: 89-98.
Kocabacak S. Kadın yoksulluğu ve kadın sağlığı üzerine yansımaları. Sosyal Güvence Dergisi. 2014; 6: 135-161.
Şener Y, Başer M. Küreselleşme ve yoksulluğun kadın sağlığı üzerine etkileri. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2019; 6: 6-10.
https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2020-37221, Erişim tarihi: 15.07.2021
http://www.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2018/rapor/TNSA2018_ana_Rapor.pdf, Erişim tarihi: 15.07.2021
https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dunya-Nufus-Gunu-2020-33707, Erişim tarihi: 15.07.2021
Taşkın L. Gebelikte beslenme. Editör. Lale Taşkın. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. Genişletişmiş XIII. Baskı. Ankara, 2016; 237-248.
Zeren F, Gürsoy E. Erken evliliklere neden olan faktörler, tutum ve kadın sağlığı üzerine etkisi. Turkiye Klinikleri J Nurs Sci. 2020; 12: 124-32
Cambaztepe B, Yücel FD, Pektaş G, ve ark. Kırk yaş ve üzeri gebeliklerde maternal ve neonatal sonuçların değerlendirilmesi. Okmeydanı Tıp Dergisi. 2017; 33: 28-32.
Aksoy A, Vefikuluçay Yılmaz D. Toplum sağlığını arttırmada yeni bir hizmet modeli: Prekonsepsiyonel bakım ve hemşirenin rolü. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi. 2019; 16: 60-67.
Demir Ö. doğum yapan kadınların prekonsepsiyonel dönemde sağlık risklerinin ve bakım alma durumlarının incelenmesi. (Danışman: Doç. Dr. Emre YANIKKEREM) Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi, Manisa 2021.
https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/Kadin_ve_Ureme_Sagligi_Db/dokumanlar/rehbler/dogum_oncesi_bakim_08-01-2019_1.pdf, Erişim tarihi: 15.07.2021
Serçekuş P, Vardar O, Özkan S. Anne dostu hastanelerin yaygınlaşması Türkiye için neden önemlidir? Necmettin Erbakan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2018; 1: 25-29.
Çevik E. Yanikkerem E. İntrapartum dönemde kanıta dayalı uygulamalar doğrultusunda destekleyici hemşirelik bakımı. Bölüm 17. Güncel Hemşirelik Çalışmaları (Editör: Fatma Eti Aslan), Akademisyen Yayınevi Bilimsel Araştırmalar Kitabı, 2021; 189-203
Tully KP, Stuebe AM, Verbiest SB. The fourth trimester: a critical transition period with unmet maternal health needs. American Journal of Obstetrics & Gynecology July. 2017: 37-41.
https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/275380/WHO-RHR-18.22-eng.pdf?ua=1, Erişim tarihi: 15.07.2021
http://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality, Erişim tarihi: 15.07.2021
Erenel AŞ, Özdemir SÇ. 21. Yüzyıl; hemşirelik bakımı ve hemşirelik eğitimi. Hemşireler ve ebeler için Perinatal bakım. Editör: Ayten Şentürk Erenel, Gülşen Vural.1. Baskı, İstanbul Medikal Yayıncılık Bilimsel Eserler Dizisi, Vizyon Basımevi, 2020.
Sözbir ŞY. Kadın sağlığı hemşireliğinin görev, yetki ve sorumlulukları. Hemşireler ve ebeler için Perinatal bakım. Editör: Ayten Şentürk Erenel, Gülşen Vural.1. Baskı, İstanbul Medikal Yayıncılık Bilimsel Eserler Dizisi, Vizyon Basımevi, 2020.
https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=13830&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5, Erişim tarihi: 15.07.2021
