ÜREME SİSTEMİNİN ANATOMİSİ VE FİZYOLOJİSİ
Özet
İnsan neslinin sürekliliğini sağlayan kadın ve erkek üreme sistemlerinin anatomi ve fizyolojisi, hemşirelik bakımı açısından temel bir öneme sahiptir. Kadın üreme sistemi; mons pubis, labia majör, labia minör, klitoris ve vestibül gibi dış organlar ile vajina, uterus, fallop tüpleri ve overlerden oluşan iç yapılardan meydana gelir. Kadın üreme fizyolojisi; hipotalamus, hipofiz, overler ve endometrium arasındaki hormonal etkileşimlerle (HPO aksı) ve aylık olarak paralellik gösteren overiyal ve endometrial sikluslarla düzenlenir. Erkek üreme sistemi ise penis ve skrotum gibi dış organlar ile testisler, epididimis, duktus deferens, duktus ejakulatorius ve eklenti bezlerini (seminal vezikül, prostat, cowper) içerir. Testislerdeki Leydig hücrelerinden salgılanan testosteron hormonu ve hipofiz kontrolündeki FSH ile LH hormonları, spermatogenez sürecini ve erkek sekonder cinsiyet karakterlerini kontrol eder. Üreme hücreleri olan 23 kromozomlu ovum ve spermiumun olgunlaşma süreçleri oogenezis ve spermatogenezis olarak adlandırılır.
The anatomy and physiology of the female and male reproductive systems, which ensure the continuity of the human generation, hold a fundamental importance for nursing care. The female reproductive system consists of external organs such as the mons pubis, labia majora, labia minora, clitoris, and vestibule, as well as internal structures including the vagina, uterus, fallopian tubes, and ovaries. Female reproductive physiology is regulated by hormonal interactions among the hypothalamus, pituitary gland, ovaries, and endometrium (the HPO axis), alongside the parallel monthly ovarian and endometrial cycles. Conversely, the male reproductive system comprises external organs like the penis and scrotum, and internal structures such as the testes, epididymis, ductus deferens, ejaculatory duct, and accessory glands (seminal vesicle, prostate, cowper). The testosterone hormone secreted from Leydig cells in the testes, along with FSH and LH under pituitary control, governs spermatogenesis and male secondary sexual characteristics. The maturation processes of the 23-chromosome gametes, the ovum and spermium, are termed oogenesis and spermatogenesis.
Referanslar
Arıncı K, Elhan A. Anatomi. Kemikler, Eklemler, Kaslar, İç Organlar. Ankara Güneş Tıp Kitabevleri, 6. Baskı, 2016, s: 322-349.
Arifoğlu Y. Üreme sistemi (Genital sistem), Her Yönüyle Anatomi. 2. Baskı. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevleri, 2019, s: 447-475.
Bıldırcın FD. Jinekolojik Pelvik Anatomi. Editörler: Üstün C, Kara FO, Güven D, Güvendağ Güven E.S. Jinekolojide Temel Prensipler. Akademisyen Kitabevi, Özyurt Matbaacılık, 2020, s: 7-11
Burden B, Perry V. Anatomy of male and female reproduction. In; Macdonald S, Johnson G (eds), Mayes’ Midwifery: A textbook for Midwives, 15th ed, Italy, Elsevier Ltd, 2017, p.358-374.
Coşkun AM. Üreme sistemi yapı ve fonksiyonu. Editör: Coşkun AM. Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği El Kitabı. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 1. Baskı, 2012, s. 39-68.
Çetin C. Embriyoloji ve Anatomi. Çeviri Editörü: Demir C, Güleç ÜK. Obstetrik ve Jinekoloji. Ankara, Akademisyen Tıp Kitabevi, 7. Baskı, 2015, s: 33-45.
Çolak S. Menstrual Siklus Fizyolojisi. Editörler: Üstün C, Kara F.O, Güven D, Güvendağ Güven E.S. Jinekolojide Temel Prensipler. Akademisyen Kitabevi, Özyurt Matbaacılık, 2020, s: 23-26.
Demirgören S. Üreme fizyolojisi. Editör: Demirgören S. Vander İnsan Fizyolojisi. İzmir: İzmir Güven Kitabevi Onuncu Basımdan Çeviri, 2013, s: 651-666.
Fenkci SM. Hormonlar ve Nöroendokrinoloji. Editör: Fenkci İV. Üreme Sağlığı ve Üremeye Yardımcı Teknikler. İstanbul Tıp Kitabevi, 1. Baskı, 2012, s:5-15.
Fenkci SM. Menstrüel Döngünün Düzenlenmesi. Editör: Fenkci İV. Üreme Sağlığı ve Üremeye Yardımcı Teknikler. İstanbul Tıp Kitabevi, 1. Baskı, 2012, s:17-22.
Fenkci İ.V, Öztekin Ö. Gametogenezis, Fertilizasyon, İmplantasyon. Editör: Fenkci İV. Üreme Sağlığı ve Üremeye Yardımcı Teknikler. İstanbul Tıp Kitabevi, 1. Baskı, 2012, s:23-37.
Göde F, Işık AZ. Üreme Fizyolojisi. Editörler: Üstün C, Kara FO, Güven D, Güvendağ Güven E.S. Jinekolojide Temel Prensipler. Akademisyen Kitabevi, Özyurt Matbaacılık, 2020, s: 27-32.
Gönenç İM. Üreme organları anatomi ve fizyolojisi. Editör: Özkan HA. Hemşirelik ve Ebelik İçin Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2019, s:17-52.
Köylü H. Üreme fizyolojisi, Tıbbi Fizyoloji Klinik Anlatımlı. 1. Baskı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 2014, s: 475-513.
Mete S. Kadın ve Erkek Üreme Organlarının Yapısı, Çalışması ve Gebeliğin Oluşumu. Editörler: Okumuş H, Mete S. Anne Babalar İçin Dağuma Hazırlık Sağlık Profesyonelleri İçin Rehber. Deomed Yayıncılık İkinci Baskı, 2014, s: 6-10.
Murray SS, McKinney ES. Reproductive Anatomy and Physiology. Foundations of Maternal-Newborn and Women’s Health Nursing, 5th ed. Canada: Elsevier Comp., 2010, p.53-66.
Öktem Ö, Urman B. Reprodüktif Yaşam Siklusu: Folikülogenez ve Menstruasyon, Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği Dergisi, 2012; 9(1): 1- 24.
Rathfisch G. İnsan üreme fizyolojisi. Editör: Beji NK. Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. 1. Baskı, İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 2015, s: 197-214.
Süzen BL. Genital organlar ve üreme fizyolojisi. İnsan Anatomisi ve Fizyolojisine Giriş. İstanbul: Bayder Yayıncılık Ltd.Şti., 2008, s: 327-345.
Şahin NH. Üreme organ anatomisi/fizyolojisi. Editör: Beji N.K Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. 1. Baskı, İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 2015, s: 69-83.
Şen S. Üreme organlarının fizyolojisi. Editör: Şirin A, Kavlak O. Kadın Sağlığı. Genişletilmiş 2. Baskı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 2016, s: 70-83.
Tapısız OL, Altınbaş ŞK, Abike F, Göktolga Ü. Jinekolog Gözüyle Semen Analizi ve Son Gelişmeler, Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği Dergisi, 2012; 9(1): 25-31.
Taşkın L. Üreme sisteminin anatomisi, Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. Genişletilmiş XIII. Baskı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi, 2016, s: 43-56.
Taşkın L. Üreme sisteminin fizyolojisi, Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. Genişletilmiş XIII. Baskı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi, 2016, s: 57-67.
Toktaş M, Tağıl SM, Taşcıoğlu AB. Pelvis ve perineum. Editör: Alaittin Elhan. Lıppıncott Açıklamalı İnsan Anatomisi Atlası. Thorax, Abdomen ve Pelvis. Cilt 2. Ankara: Güneş Tıp Kitabevleri. 2015, s: 200-288.
Tunalı H. Erkekte üreme işlevleri ve hormonlara bağlı işlevler (ve pineal bezin işlevleri). Editör: Çağlayan Yeğen B. Guyton ve Hall Tıbbi Fizyoloji. 12. Baskı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 2013, s: 973-986.
World Health Organization. WHO laboratory manual fort he examination and processing of human semen. Fifth Edition, Switzerland, 2010. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/44261/9789241547789_eng.pdf?sequence=1 (Erişim Tarihi: 17.07.2020).
Yazıcı S., Karanisoğlu H. Üreme sisteminin anatomisi. Editör: Şirin A., Kavlak O. Kadın Sağlığı. Genişletilmiş 2. Baskı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 2016, s: 62-69.
Yıldırım M. Sağlık Yüksek Okulları İçin Resimli İnsan Anatomisi. 2. Baskı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 2014, s: 119-124.
Yurdakul M. Üreme sisteminin fizyolojisi. Editör: Erenel Ş.A., Vural G. Hemşireler ve Ebeler için Perinatal Bakım. 1. Baskı. İstanbul: İstanbul tıp Kitabevleri, 2020, s:85-96.
Yumru AE, Dinçgez B. Temel Bilimler: Jinekoloji. Editörler: Cruickshank M, Shetty A. Çeviri Editörü: Yumru A.E. Obstetrik ve Jinekoloji Klinik Olgu Çözümleri. Nobel Kitabevi, Özyurt Matbaacılık, 2012, s: 1-5.
https://www.childrenscolorado.org/globalassets/conditions/i/imperforate-hymen-type.jpg, Erişim tarihi: 20.06.2021.
https://upload.orthobullets.com/topic/12768/images/human-body-parts-pelvic-bone-pelvis.jpg, Erişim taarihi: 20.06.2021.
https://tr.pinterest.com/pin/373165519099019543/, Erişim tarihi: 20.06.2021.
