GEBELİKTE ANNEDE GÖRÜLEN FİZYOLOJİK DEĞİŞİKLİKLER
Özet
Gebelikte annede meydana gelen anatomik, fizyolojik ve biyokimyasal değişiklikler, anne sağlığının korunması ve fetusun gelişiminin sağlanması amacıyla ortaya çıkan doğal adaptasyon süreçleridir. Bu dönemde östrojen ve progesteron gibi hormonların etkisiyle üreme sistemi, memeler, kardiyovasküler, solunum, hematolojik, üriner, gastrointestinal, kas-iskelet, endokrin ve cilt sistemlerinde belirgin yapısal ve işlevsel dönüşümler yaşanır. Örneğin; uterusun hacmi ve ağırlığı katlanarak artar, kardiyak output yükselir, plazma hacminin eritrosit artışından fazla olması nedeniyle fizyolojik anemi gelişir ve glomerüler filtrasyon hızı %50 oranında artış gösterir. Metabolik düzeyde ise su ve sodyum tutulumuna bağlı olarak toplam vücut suyu artar, karbonhidrat, lipid ve protein metabolizmaları fetusun besin ihtiyaçlarını kesintisiz karşılayacak şekilde yeniden programlanır. Gebelik öncesi vücut kitle indeksine göre kontrollü kilo alımı, hem gestasyonel diyabet gibi komplikasyonların önlenmesi hem de sağlıklı fetal büyüme için kritik öneme sahiptir. Hemşirelerin bu fizyolojik değişimleri ve gebenin uyum sürecini detaylıca bilmesi, hastalık belirtilerinin doğru ayırt edilmesi ve prenatal bakım kalitesinin optimize edilmesi açısından hayati bir rol oynamaktadır.
Anatomical, physiological, and biochemical changes occurring in the maternal body during pregnancy are natural adaptation processes aimed at maintaining maternal health and supporting fetal development. Under the influence of hormones like estrogen and progesterone, significant structural and functional transformations take place in the reproductive system, breasts, cardiovascular, respiratory, hematological, urinary, gastrointestinal, musculoskeletal, endocrine, and integumentary systems. For instance, uterine capacity and weight increase exponentially, cardiac output rises, physiological anemia develops as plasma volume expansion exceeds erythrocyte production, and the glomerular filtration rate increases by 50 percent. At the metabolic level, total body water expands due to fluid and sodium retention, while carbohydrate, lipid, and protein metabolisms are reprogrammed to ensure a continuous nutrient supply to the fetus. Gestational weight gain, regulated according to the pre-pregnancy body mass index, is crucial for preventing complications such as gestational diabetes and ensuring healthy fetal growth. A detailed understanding of these physiological changes and maternal adaptation processes by nurses is vital for distinguishing normal alterations from pathological symptoms and optimizing prenatal care.
Referanslar
Cunningham FG, Leveno KJ, Bloom SL, Spong CY, Dashe JS, Hoffman BL, Casey BM, Sheffield JS. Williams Obstetrik. Maternal Fizyoloji (Çev. Yıldırım G.) İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi, 2015; 46-77.
Taşkın L. Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. Anakara:Akademisyen Yayınevi, 2016; 103-132.
Beji NK. Kadın Sağlığı ve Hastalıkları İstanbul: Nobel Tıp Kitapevleri, 2015;227-247.
Cunningham, FG, Leveno, KJ, Bloom, SL,Dashe, J.S., Hoffman, B.L., Casey, B.M., Spong, C.Y. (2018)Williams Obstetrics (25th ed.).New York:Mc Graw Hill.
Nott JP, Bonney EA, Pickering JD, Simpson NA.The structure and function of the cervix during pregnancy. Translational Research In Anatomy 2016;2:1-7.
Motosko CC, Bieber AK, Pomeranz MK et al. Physiologic changes of pregnancy: A review of the literature. Int J Womens Dermatol. 2017;3: 219-224.
Yu JH, Kim MJ, Cho H et al. Breast diseases during pregnancy and lactation. Obstet Gynecol Sci. 2013;56: 143-159.
Emmanuel Y, Thorne S. Heart disease in pregnancy. Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol 2015; 29: 579-97.
Ede G, Unal RN. Gebelik Döneminde Fizyolojik ve Farmakokinetik Değişiklikler ile İlaç-Besin Öğesi Etkileşimleri. İstanbul Med J, 201718:120-127.
Flick A, Kahn DA. Maternal Physiology During Pregnancy & Featl& Early Neonatal Physiology. In AH DeCherney L, Nathan LN, Laufer et al (Eds), Current Diagnosis & Treatment: Obtetricss & Gynecology (12th ed). New York:Mc Graw Hill, 2017;164-180.
O’connell TX. Edema. Instant Work-ups: A clinical Guide to Medicine. 2nd edition. Elseiver; 2017. p.111-5.
Antony K.M, Racusin, DA, Aagard K, Dildy GA. Maternal physiology. In S. G. Gabbe J.R. Niebyl, J.L. Simpson et al. (Eds.), Obstetrics: Normal and Problem Pregnancies (7th ed) Philadelphia: Elsevier. 2017: 36-60.
Şenyuva İ, Bodur S. Gebelikte intravenöz demir sükroz tedavisinin maternal hemogram değeri ve yeni doğan kilosu üzerindeki etkisi. Nobel Med, 2020; 16(3): 22-28.
Guideline: Daily Iron and Folic Acid Supplementation In Pregnant Women. Geneva: World Health Organization; 2012
Pessel C, Tsai MC. The Normal Puerperium.In A.H. De Cherney L. Nathan LN, Laufer et al (Eds) Current Diagnosis & Treatment: Obtetricss & Gynecology (12th ed). New York:Mc Graw Hill, 2019;164-180.
Soma-Pillay P, Nelson-Piercy C, Tolppanen H et al. Physiological changes in pregnancy. Cardiovasc J Afr. 2016;27: 89-94.
Küçük M, Yavaoğlu İ, Kadıköylü G, Bolaman Z. Gebelik ve hematoloji. Nobel Med 2011; 7(3): 10-17.
Helli A, Dolapçıoğlu K, Çekiç Ç. Gebelikte Üriner Sistemde Meydana Gelen Anatomik ve Fizyolojik Değişiklikler. Turk Urol Sem 2011; 2: 121-3.
Gonzalez Suarez M L, Kattah A, Grande J P, Garovic V. Renal Disorders in Pregnancy: Core Curriculum 2019. American Journal of Kidney Diseases. 2018;73(1):119-130.
Gomes CF, Sousa M, Lourenço I, Martins D, Torres J. Gastrointestinal diseases during pregnancy: what does the gastroenterologist need to know? Ann Gastroenterol 2018; 31 (4): 385-394.
Body C, Christie JA. Gastrointestinal diseases in pregnancy. Nausea, vomiting, hyperemesis gravidarum, gastroesophageal reflux disease, constipation, and diarrhea. Gastroenterol Clin North Am 2016;45: 267-283.
Hestiantoro A, Baidah PA. The Prevalence and Risk Factors of Constipation in Pregnancy. Obstet Ginekol Indones 2018; 6-2: 84-88.
Yuvacı HU, Aslan MM, Paker MK, Özden S. Gebeliğin intrahepatik kolestazı ve obstetrik sonuçlarımızın değerlendirilmesi. Sakarya Tıp Dergisi 2020;10(1):52-56.
Rasmussen UF, Mathiesen ER. Endocrine disorders in pregnancy: Physiological and hormonal aspects of pregnancy. Best Practice & Research Clinical Endocrinology & Metabolism. 2011; 25(6): 875–884.
Chourpiliadi C, Paparodis R. Physiology, Pituitary Issues During Pregnancy https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK551724/ Erişim Tarihi: 03.04.2021
Tel E, Sabuncuoğlı S. Gebelikte Tiroid Fonksiyon Bozukluğunda Kullanılan İlaçlar ve Toksisiteleri. FABAD J. Pharm. Sci., 2017;42(3): 239-248.
Demir N. Gebelikte tiroid hastalıklarının tanı ve yönetim kılavuzu https://www.tmftp.org/files/ulusal/gebelikte-tiroid-hastaliklarinin-tani-ve-yonetim-kilavuzu-28092017.pdf Erişim Tarihi: 01.04.2021
Türkmen H, Yalnız H, Soğukpınar N. Gebelikte Paratiroid Hastalıkları. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2015;2(4):82-85.
Şahin M, Kahraman BY, Bekar M. Gestasyonel diyabette hemşirenin prenatal bakımdaki rolü. Hastane Öncesi Dergisi. 2019;4(1):23-32
Paulesu L, Rao C, Letta F, Pietropolli A, Ticconi C. hCG and Its Disruption by Environmental Contaminants during Human Pregnancy. Int. J. Mol. Sci. 2018, 19:9(3):14.
Bai J, Qi Q, Li Y, Day R, Makhoul J, Magness R, Chen D. Estrogen receptors and estrogen-ınduced uterine vasodilation in pregnancy. Int. J. Mol. Sci. 2020, 21;4349.
Shah NM, Lai PF, Imami N, Johnson MR. Progesterone-Related ımmune modulation of pregnancy and labor. Frontiers in Endocrinology. 2019; 10:198.
https://www.gebelik.org/tr/tibbi-bilgiler-gebelikte-yakinmalar-gebelikte-bel-agrilari.html Erişim tarihi: 21.03.2021
Kayacı HT. Laktasyon Dönemindeki Bayanlarda Görülen Boyun Ve Bel Ağrı Seviyelerinin İncelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Bezmialem Vakıf Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Yüksek Lisans Programı, 2017. İstanbul
Motosko CC, Bieber AK, Pomeranz MK, Stein JA, Martires KJ. Physiologic changes of pregnancy: A review of the literatüre. International Journal ofWomen's Dermatology 2017,3;219–224.
Bechtel MA. Physiologic Skin Changes in Pregnancy. Cutaneous Disorders of Pregnancy. Springer Nature Switzerland AG, 2020. pp: 3-12.
Akgün N, Keskin HŞL, Ustuner I, Pekcan G, Avşar AF. Factors affecting pregnancy weight gain and relationships with maternal/fetal outcomes in Turkey. Saudi Med J 2017;38(5):503-508.
Hutcheon JA, Bodnar LM. Good Practices for Observational Studies of Maternal Weight and Weight Gain in Pregnancy, Paediatric and Perinatal Epidemiology, 2018; 32, 152–160.
Özsoy S, Dündar T. Gebelikte Sıvı Dengesi, Dengesizlikleri ve Hemşirelik Yönetimi. Güneş Z, editör. Sıvı ve Elektrolit Dengesizliği ve Hemşirelik Yönetimi. 1. Baskı. Ankara: TürKiye Klinikleri; 2021. p.25-31.
Şengül Ö, Dede S. Maternal and Fetal Carbohydrate, Lipid and Protein Metabolisms. Eur J Gen Med 2014; 11(4):299-304.
Uyar İ, Timur A, Gülhan İ, Gezer C, Çetin F, Özeren M. Diyabetik olmayan gebelerde maternal lipid seviyelerinin fetal ağırlık üzerine etkisi. Perinatoloji Dergisi 2014;22(2):69-73.
