PREKONSEPSİYONEL / PRENATAL VE POSTNATAL DÖNEMLERDE BESLENME
Özet
Prekonsepsiyonel, prenatal ve postnatal dönemlerde yeterli ve dengeli beslenme, anne ve bebek sağlığının korunmasında temel bir yere sahiptir. Gebelik ve emzirme süreçlerinde fizyolojik gereksinimlerin artması sebebiyle protein, karbonhidrat ve esansiyel yağ asitleri gibi makro besinlerin uygun miktarlarda tüketilmesi ve beslenme çeşitliliğinin sağlanması kritik önem taşır. Hücre yenilenmesi, organ gelişimi ve yetişkinlik dönemindeki kronik hastalıkların önlenmesinde rol oynayan mikro besinlerden folik asit, demir, iyot ve D vitamini takviyeleri özellikle vurgulanmaktadır. Gebelik öncesi Beden Kitle İndeksi (BKİ) ve süreç boyunca önerilen ağırlık artışı yakından izlenmeli; adölesan gebeler, vegan/vejetaryenler ile pika veya yeme bozukluğu olan özel risk gruplarına yönelik bireysel beslenme danışmanlığı sunulmalıdır. Laktasyon döneminde ise sütün miktar ve kalitesini optimize etmek için annenin sıvı alımını artırması ve besin depolarını koruması gerekmektedir.
Adequate and balanced nutrition during preconception, prenatal, and postnatal periods is fundamental to safeguarding maternal and fetal health. Increased physiological demands during pregnancy and lactation necessitate the appropriate consumption of macronutrients—such as proteins, carbohydrates, and essential fatty acids—while ensuring dietary diversity. Micronutrients, which play crucial roles in cell regeneration, organ development, and preventing adult-onset diseases, require careful monitoring; supplements of folic acid, iron, iodine, and vitamin D are specifically emphasized. Pre-pregnancy Body Mass Index (BMI) and recommended weight gain throughout the process should be closely tracked. Tailored nutritional counseling is essential for high-risk groups, including adolescent pregnancies, vegans/vegetarians, and individuals with pica or eating disorders. During the lactation period, increasing maternal fluid intake and preserving nutrient stores are critical to optimizing breast milk volume and composition.
Referanslar
Akın B, Dereli Yılmaz S. Gebe kadının beslenmesinin çocuk sağlığı üzerine etkisi ve ebelik yaklaşımları. Dolgun G, editör. Çocuk Beslenmesinde İlk 1000 Gün ve Ebelik-Hemşirelik Yaklaşımları. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021. p.15-21.
Alsharairi NA. The Infant Gut Microbiota and Risk of Asthma: The Effect of Maternal Nutrition during Pregnancy and Lactation. Microorganisms 2020; 8(1119):1-10.
Arslan A, Yıldıran H. Maternal Beslenmenin Yavrular Üzerine Etkileri: Fetal Programlama ve Epigenetik Mekanizmalar. Bes Diy Derg 2021;49(1):67-74.
Beluska-Turkan K, Korczak R, Hartell B, moskal K, maukonen J, Alexander DE, et al. Nutritional gaps and supplementation in the first 1000 days. Nutrients. 2019;(11):2-50.
Cetin I et al. Impact of Micronutrient Status during Pregnancy on Early Nutrition Programming. Ann Nutr Metab 2019;74:269–78. DOI: 10.1159/000499698
Cowbrough K. Good breakfast habits start early. Journal of Family Health Care2014; 24(6):20-4.
Darnton-Hill I, Mkparu UC. Micronutrients in Pregnancy in Low- and Middle-Income Countries. Nutrients 2015;7:1744-68. doi:10.3390/nu7031744
Dayı, T, Pekcan, G. Gebelerde Folik Asit Desteği ve Güncel Yaklaşımlar. Food and Health 2019;5(2):128-38.
Ersoy G, Rakıcıoğlu N, Karabudak E, Gökmen Özel H, Köksal E, Özer E, et al. Yaşam sürecinde beslenmenin önemi ve enerji dengesi. Pekcan A. G., Şanlıer N., Baş M. (Ed.), Türkiye Beslenme Rehberi 2015, Ankara, Türkiye: T.C. Sağlık Bakanlığı 2016;1031:102-105.
Güler B ve ark. Gebelikte Beslenme Desteğine İlişkin Güncel Rehberlerin İncelenmesi. DEUHFED 2019;12(2):143-51.
Ho A et al. Nutrition in pregnancy, Obstetrics, Gynaecology and Reproductive Medicine. ResearchGate 2016;26(9):1-6.
Koletzko B et al. Diet and Lifestyle Before and During Pregnancy –Practical Recommendations of the Germany-wide Healthy Start – Young Family Network. Geburtsh Frauenheilk 2018; 78: 1262–82.
Küçükler A, Öngün Yılmaz H. Maternal Obezitenin Fetüs Üzerine Etkileri ve Gebelikte Beslenme. Türkiye Klinikleri Sağlık Bilimleri Dergisi 2021;6(2):311-9.
McMullan et al. Knowledge about iodine requirements during pregnancy and breastfeeding amongpregnant women living in Northern Ireland. BMC Nutrition 2019;5(24):1-6.
Marangoni F et al. Maternal Diet and Nutrient Requirements in Pregnancy and Breastfeeding. An Italian Consensus Document. Nutrients 2016;8(629):1-17.
Meija L, Rezeberga D. Proper Maternal Nutrition during Pregnancy Planning and Pregnancy: a Healthy Start in Life Recommendations for health care professionals – the experience from Latvia. Recommendations for Health care specialists 2017;1-29.
Moran-Lev H et al. Nutrition and the Use of Supplements in Women During Pregnancy: A Cross-Sectional Survey. Food and Nutrition Bulletin 2019;40(2):231-40.
NICE. Vitamin D: supplement use in specific population groups (PH56). Last updated 30 August 2017. www.nice.org.uk/guidance/ph56
Plećaš D et al. Nutrition in Pregnancy: Basic Principles and Recommendations. 2014;142(1-2):125-30. Doi: 10.2298/SARH1402125P
Sarıcan Çağan ES, Genç R. Emzikli kadının beslenmesinin çocuk sağlığı üzerine etkisi: Ebelik ve hemşirelik yaklaşımları. Dolgun G, editör. Çocuk Beslenmesinde İlk 1000 Gün ve Ebelik-Hemşirelik Yaklaşımları. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021. p.22-9.
Sağlık Bakanlığı. Gebelere d vitamini destek programı rehberi, 2012. https://www.saglik.gov.tr/TR,11158/gebelere-d-vitamini-destek-programi.html (Erişim tarihi: 23.05.2021).
Starling P et al. Fish Intake during Pregnancy and Foetal Neurodevelopment-A Systematic Review of the Evidence. Nutrients 2015; 7:2001-14.
Taşkın L. Gebelikte Beslenme. Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. Genişletilmiş XIII Baskı.Akademisyen Tıp Kitapevi. Ankara. 2016; 203-217.
The American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Nutrition During Pregnancy (FAQ001), Kasım 2012.
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). Tiroid hastalıkları tanı ve tedavi kılavuzu, 2020. https://temd.org.tr/admin/uploads/tbl_kila-vuz/20200929134733-2020tbl_kilavuzf527c34496. pdf (erişim tarihi: 23.05.2021)
Uçar Z, Öngün Yılmaz H. Laktasyon döneminde beslenme: Enerji ve Makro Besin Öğeleri. J Health Pro Res. 2020; 2(1):37-46.
Uzdil Z, Özenoğlu A. Gebelikte Çeşitli Besin Öğeleri Tüketiminin Bebek Sağlığı Üzerine Etkileri. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi 2015;4(2):117-21.
Wang M et al. Maternal Consumption of Non-Staple Food in the First Trimester and Risk of Neural Tube Defects in Offspring. Nutrients 2015;7:3067–77.
World Health Organization (WHO). WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience 2017. (Erişim: tarihi: 23.05.2021)
