RİSKLİ DOĞUM EYLEMİ VE BAKIM
Özet
Doğum eyleminde karşılaşılabilecek riskli durumlar, zor doğum eylemi (distosi), maternal komplikasyonlar ve sürece yönelik tıbbi müdahaleler tıp ve hemşirelik perspektifinden incelenmektedir. Distosi; uterus kontraksiyonlarına, doğum kanalına, fetüse veya anne psikolojisine bağlı olarak doğumun anormal derecede yavaş veya kusurlu ilerlemesi şeklinde tanımlanır. Belgede hipotonik ve hipertonik uterus disfonksiyonları, patolojik retraksiyon halkaları ile partus presipitus gibi disfonksiyonel eylem tipleri ile bunlara yönelik hemşirelik yaklaşımları açıklanmaktadır. Ayrıca kemik pelvis darlıkları, yumuşak doku anomalileri, makat, omuz ve bileşik prezantasyon gibi fetal prezentasyon bozuklukları ayrıntılı olarak incelenmiştir. Amniyotik mayi anomalileri (polihidroamniyos, oligohidroamniyos, mekonyum geçişi, emboli), umblikal kord patolojileri, plasenta yapışma bozuklukları, erken membran rüptürü, preterm ve postterm eylemler obstetrik risk faktörleri arasında vurgulanmaktadır. Son olarak, gebelik hipertansiyonu ve kalp hastalıkları gibi maternal durumların yönetimi ile doğumu başlatmak veya hızlandırmak amacıyla başvurulan indüksiyon, amniyotomi, epizyotomi, forseps, vakum ve sezaryen gibi operatif müdahale yöntemleri preoperatif ve postoperatif bakım süreçleriyle birlikte sunulmaktadır.
Risky situations encountered during labor, difficult labor (dystocia), maternal complications, and medical interventions in delivery are examined from medical and nursing perspectives. Dystocia is defined as abnormally slow progress of labor due to uterine contractions, the birth canal, the fetus, or maternal psychology. The document explains dysfunctional labor types including hypotonic and hypertonic uterine dysfunction, pathologic retraction rings, and partus precipitus, along with respective nursing approaches. Furthermore, bony pelvis contractions, soft tissue anomalies, and fetal malpresentations such as breech, shoulder, and compound presentations are examined in detail. Amniotic fluid abnormalities (polyhydramnios, oligohydramnios, meconium passage, embolism), umbilical cord pathologies, placental adherence disorders like placenta accreta, premature rupture of membranes, and preterm and postterm labor are emphasized as obstetric risk factors. Lastly, the management of maternal conditions such as gestational hypertension and heart disease is presented alongside operative interventions used to initiate or accelerate labor—including induction, amniotomy, episiotomy, forceps, vacuum, and cesarean section—complete with preoperative and postoperative care processes.
Referanslar
American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Dystocia and augmentation of labor. Obstet Gynecol. 2003; 102(6): 1445-1454.
Çayan F. Distosi. İçerisinde: Demir SC, Küçükgöz Güleç, Ü, editör. Oxorn-Foote Eylem&Doğum. 6. Baskı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi, 2014; 194-209.
Myers ER, Sanders GD, Coeytaux RR, et al. Labor dystocia. Agency for Healthcare Research and Quality. 2020; 226: 1-7.
Taşkın L. Riskli doğum eylemi. İçerisinde: Taşkın L, editör. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. 11. Baskı. Ankara: Sistem Ofset Matbaacılık, 2012; 335-374.
Galinimoghaddam T, Moslemizadeh N, Seifollahpour Z, et al. Uterine contractions pattern in active phase of labor as a predictor of failure to progress. Glob J Health Sci. 2014; 6(3): 200-205.
Demirgöz Bal M. Riskli doğum eylemi. İçerisinde: Demirgöz Bal M, Dereli Yılmaz S, editör. Ebelere yönelik kapsamlı doğum. 1. Baskı. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2017; 171-244.
Harper LM, Caughey AB, Roehl KA, et al. Defining an abnormal first stage of labor based on maternal and neonatal outcomes. American Journal of Obstetrics and Gynecology. 2014; 210(6), 536.e1–536.e7. doi:10.1016/j.ajog.2013.12.027.
Gifford DS, Morton SC, Fiske M, et al. Lack of progress in labor as a reason for cesarean. Obstet Gynecol. 2000; 95(4): 589-595.
Bernitz S, Øian P, Rolland R, et al. Oxytocin and dystocia as risk factors for adverse birth outcomes: a cohort of low-risk nulliparous women. Midwifery. 2014; 30(3): 364-370.
Meniru GI, Brister E, Nemunaitis-Keller J, et al. Spontaneous prolonged hypertonic uterine contractions (essential uterine hypertonus) and a possible infective etiology. Archives of Gynecology and Obstetrics. 2002; 266(4): 238-240.
http://nursingcontentbank.blogspot.com/2013/03/abnormal-uterine-actions.html. Erişim Tarihi: 03.05.2021
Sayıner FD, Başkaya Y. Ebelere yönelik riskli doğum yönetimi. 1. Baskı. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2019.
Gupta R, Nageeb EM, Minhas I, et al. Emergent cesarean section in a bandl's ring patient: an obstetrics and gynecology simulation scenario. Cureus. 2018; 10(12): e3800. DOI 10.7759/cureus.3800
Turrentine MA, Andres RL. Modern analysis of pathologic uterine rings. South Med J. 1997; 90: 40-42.
Tinelli A, Di Renzo GC, Malvasi A. The intrapartum ultrasonographic detection of the Bandl ring as a marker of dystocia. Int J Gynaecol Obstet. 2015; 131: 310-311.
Suzuki S, Kondo S. Intrapartum diagnosis of ıdiopathic constriction ring dystocia. Journal of Clinical Gynecology and Obstetrics. 2015; 4(4): 314-315.
Sheiner E, Levy A, Mazor M. Precipitate labor: Higher rates of maternal complications. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2004; 116(1): 43-47.
Silver DW, Sabatino F. Precipitous and difficult deliveries. Emerg Med Clin North Am. 2012; 30(4): 961-975.
Akkuzu G. Riskli doğum eylemi. İçerisinde: Şentürk Erenel A, Vural G, editör. Hemşireler ve ebeler için perinatal bakım. 1. Baskı. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevleri, 2020; 285-307.
Ejder Apay S. Uterus kontraksiyonları ile ilgili riskli durumlar ve ebelik bakımı. İçerisinde: Coşar Çetin F, Yeşilçiçek Çalık K, editör. Riskli doğum ve sonrası dönem. 1. Baskı. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2020; 1-9.
Gökyıldız Sürücü Ş. Kemik pelvis ve yumuşak dokulara bağlı riskli durumlar ve ebelik bakımı. İçerisinde: Coşar Çetin F, Yeşilçiçek Çalık K, editör. Riskli doğum ve sonrası dönem. 1. Baskı. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2020; 71-76.
Kurdoğlu M. Anormal sefalik prezantasyonlar. İçerisinde: Demir SC, Küçükgöz Güleç, Ü, editör. Oxorn-Foote Eylem&Doğum. 6. Baskı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi, 2014; 212-261.
Coates T. Malpositions of the occiput and malpresentations. Myles Textbook for Midwives. 2009; 573-605.
Uluşen M. Doğum objesi ile ilgili riskli durumlar ve ebelik bakımı. İçerisinde: Coşar Çetin F, Yeşilçiçek Çalık K, editör. Riskli doğum ve sonrası dönem. 1. Baskı. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2020; 10-70.
Tayyar AT, Tayyar M. Makat geliş. İçerisinde: Demir SC, Küçükgöz Güleç, Ü, editör. Oxorn-Foote Eylem&Doğum. 6. Baskı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi, 2014; 472-513.
Berhan Y, Haileamlak A. The risks of planned vaginal breech delivery versus planned caesarean section for term breech birth: a meta-analysis including observational studies. BJOG. 2016; 123: 49–57.
Impey LWM, Murphy DJ, Griffiths M, et al. Management of breech presentation. BJOG. 2017; 124(7): E152-E177. DOI: 10.1111/1471-0528.14465.
Hofmeyr GJ, Kulier R. Cephalic version by postural management for breech presentation. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2012; 10(10): 1-18. DOI: 10.1002/14651858.CD000051.pub2.
de Vries B, Phipps H, Kuah S, et al. Transverse occiput position: Using manual Rotation to aid Normal birth and improve delivery OUTcomes (TURN-OUT): A study protocol for a randomised controlled trial. Trials. 2015; 16(1): 1-10.
Phipps H, Hyett J, Graham K, et al. What is the operative delivery rate of fetal occiput transverse position in the second stage of labour? Acta Obstet Gynecol Scand. 2014; 93: 1018–1024.
Lieberman E, Davidson K, Lee-Parritz A, et al. Changes in fetal position during labor and their association with epidural analgesia. Obstet Gynecol. 2005; 105: 974–982.
Jonsson M, Norden-Lindeberg S, Ostlund I, et al. Acidemia at birth, related to obstetric characteristics and to oxytocin use, during the last two hours of labor. Acta Obstet Gynecol Scand. 2008; 87(7): 745–750.
Evcili F. Annenin psikolojisine bağlı riskli durumlar ve ebelik bakımı. İçerisinde: Coşar Çetin F, Yeşilçiçek Çalık K, editör. Riskli doğum ve sonrası dönem. 1. Baskı. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2020; 77-99.
Mete S. Stres, hormonlar ve doğum arasındaki ilişki. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi. 2013; 6(2): 93-98.
Pearlstein T. Depression during pregnancy. Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology. 2015; 29(5): 1-11.
Staneva A, Bogossian F, Pritchard M, et al. The effects of maternal depression, anxiety, and perceived stress during pregnancy on preterm birth: a systematic review. Women and Birth. 2015; 28(3): 179-193.
Bussières EL, Tarabulsy GM, Pearson J, et al. Maternal prenatal stress and infant birth weight and gestational age: a metaanalysis of prospective studies. Developmental Review. 2015; 36: 179-199.
T.C. Sağlık Bakanlığı. Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması. Genel Müdürlüğü Doğum ve Sezaryen Eylemi Yönetim Rehberi, Ankara, 2010.
Gill P, Lende MN, Van Hook JW. Twin births. StatPearls [Internet]. 2020; 1-10.
Esteves-Pereira AP, da Cunha AJLA, Nakamura-Pereira M, et al. Twin pregnancy and perinatal outcomes: Data from ‘Birth in Brazil Study’. PLoS ONE. 2021; 16(1): e0245152. https://doi. org/10.1371/journal.pone.0245152.
Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG). Shoulder dystocia. Green-Top Guideline. 2012; 42.
Hill MG, Cohen WR. Shoulder dystocia: prediction and management. Women’s Health. 2016; 12(2): 251-261.
Kutlar İ, Özcan Ç. Omuz distosisi. İçerisinde: Demir SC, Küçükgöz Güleç, Ü, editör. Oxorn-Foote Eylem&Doğum. 6. Baskı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi, 2014; 333-349.
Davis DD, Roshan A, Canela CD, et al. Shoulder dystocia. StatPearls [Internet]. 2020; 1-14.
Mehta SH, Sokol RJ. Shoulder dystocia: risk factors, predictability, and preventability. Semin Perinatol. 2014; 38(4): 189-193.
ACOG. Inappropriate use of the terms fetal distress and birth asphyxia. Obstetrics and Gynecology. 2005; 106(6): 1469-1470.
Cesur B. Fetal distres (güven vermeyen fetal durum). İçerisinde: Coşar Çetin F, Yeşilçiçek Çalık K, editör. Riskli doğum ve sonrası dönem. 1. Baskı. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2020; 152-165
Tong XL, Wang L, Gao TB, et al. Potential function of amniotic fluid in fetal development-novel insights by comparing the composition of human amniotic fluid with umbilical cord and maternal serum at mid and late gestation. J Chin Med Assoc. 2009; 72(7): 368-373.
ten Broek CM, Bots J, Varela-Lasheras I, et al. Amniotic fluid deficiency and congenital abnormalities both influence fluctuating asymmetry in developing limbs of human deceased fetuses. PLoS One. 2013; 8(11): e81824.
Aydın Kartal Y. Amniotik mayi ile ilgili riskli durumlar ve ebelik bakımı. İçerisinde: Coşar Çetin F, Yeşilçiçek Çalık K, editör. Riskli doğum ve sonrası dönem. 1. Baskı. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2020; 118-125.
Hamza A, Herr D, Solomayer EF, et al. Polyhydramnios: Causes, diagnosis and therapy. Geburtshilfe und Frauenheilkunde. 2013; 73(12): 1241.
Many A, Hill LM, Lazebnik N, et al. The association between polyhydramnios and preterm delivery. Obstet Gynecol. 1995; 86: 389.
Kollmann M, Voetsch J, Koidl C, et al. Etiology and perinatal outcome of polyhydramnios. Ultraschall Med. 2014; 35(4): 350-356.
Luo QQ, Zou L, Gao H, et al. Idiopathic polyhydramnios at term and pregnancy outcomes: a multicenter observational study. J Matern Fetal Neonatal Med. 2017; 30(14): 1755-1759.
Keilman C, Shanks AL. Oligohydramnios. StatPearls [Internet]. 2020; 1-9.
Hou L, Wang X, Hellerstein S, et al. Delivery mode and perinatal outcomes after diagnosis of oligohydramnios at term in China. J Matern Fetal Neonatal Med. 2020; 33(14): 2408-2414.
Rabie N, Magann E, Steelman S, et al. Oligohydramnios in complicated and uncomplicated pregnancy: a systematic review and meta-analysis. Ultrasound Obstet Gynecol. 2017; 49(4): 442-449.
Mundhra R, Agarwal M. Fetal outcome in meconium stained deliveries. J Clin Diagn Res. 2013; 7(12): 2874-2876.
Monen L, Hasaart TH, Kuppens SM. The aetiology of meconium-stained amniotic fluid: Pathologic hypoxia or physiologic foetal ripening? Early Hum Dev. 2014; 90(7): 325-328.
Poggi SH, Ghidini A. Pathophysiology of meconium passage into the amniotic fluid. Early Hum Dev. 2009; 85(10): 607-610.
Baldisseri MR. Amniotic fluid embolism. Crit Care Med. 2005; 33(10): 279-285.
Kaur K, Bhardwaj M, Kumar P, et al. Amniotic fluid embolism. Journal of Anaesthesiology Clinical Pharmacology. 2016; 32(2): 153.
Şentürk Ş, Kara M. Amniyotik sıvı embolisi: Olgu sunumu. Göztepe Tıp Dergisi. 2009; 24(3): 145-148.
Basta M, Lipsett BJ. Anatomy, abdomen and pelvis, umbilical cord. StatPearls [Internet]. 2020; 1-18.
Fathi AH, Soltanian H, Saber AA. Surgical anatomy and morphologic variations of umbilical structures. Am Surg. 2012; 78(5): 540-544.
Yurtsal ZB. Umblikal kordon anomalileri. İçerisinde: Coşar Çetin F, Yeşilçiçek Çalık K, editör. Riskli doğum ve sonrası dönem. 1. Baskı. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2020; 144-151.
Boushra M, Stone A, Rathbun KM. Umbilical cord prolapse. StatPearls [Internet]. 2020; 1-11.
Demirgöz Bal M. Obstetrik aciller. İçerisinde: Demirgöz Bal M, Dereli Yılmaz S, editör. Ebelere yönelik kapsamlı doğum. 1. Baskı. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2017; 247-255.
Hehir MP, Hartigan L, Mahony R. Perinatal death associated with umbilical cord prolapse. J Perinat Med. 2017; 45(5): 565-570.
de la Noval, BD, Llaneza IP, Sepúlveda MR, et al. True umbilical cord knot, an emergency during labor. Clinical Case Reports. 2019; 7(11): 2242.
Kobayashi N, Aoki S, Oba MS, et al. Effect of umbilical cord entanglement and position on pregnancy outcomes. Obstetrics and Gynecology International. 2015; 1-4.
Tulek F, Kahraman A, Taskin S, et al. Determination of risk factors and perinatal outcomes of singleton pregnancies complicated by isolated single umbilical artery in Turkish population. J Turk Ger Gynecol Assoc. 2015; 16: 21–24.
Luo X, Zhai S, Shi N, et al. The risk factors and neonatal outcomes of isolated single umbilical artery in singleton pregnancy: a meta-analysis. Scientific reports, 2017; 7(1): 1-7.
Khalil MI, Sagr ER, Elrifaei RM, et al. Outcomes of an isolated single umbilical artery in singleton pregnancy: a large study from the Middle East and Gulf region. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2013; 171: 277–280.
Rocha J, Carvalho J, Costa F, et al. Velamentous cord insertion in a singleton pregnancy: an obscure cause of emergency cesarean-a case report. Case Reports in Obstetrics and Gynecology. 2012; 1-4.
Küçükgöz Güleç Ü. Umblikal kord. İçerisinde: Demir SC, Küçükgöz Güleç, Ü, editör. Oxorn-Foote Eylem&Doğum. 6. Baskı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi, 2014; 530-536.
Whipple NS, Bennett EE, Kaza E, et al. Umbilical cord pseudocyst in a newborn. J Pediatr. 2016; 177: 333.
Ryu JM, Choi YS, Bae JY. Bleeding control using intrauterine continuous running suture during cesarean section in pregnant women with placenta previa. Arch Gynecol Obstet. 2019; 299(1): 135-139.
Demirel G. Plasental anomaliler ile ilgili riskli durumlar. İçerisinde: Coşar Çetin F, Yeşilçiçek Çalık K, editör. Riskli doğum ve sonrası dönem. 1. Baskı. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2020; 126-143.
Oyelese Y, Smulian JC. Placenta previa, placenta accreta, and vasa previa. Obstet Gynecol. 2006; 107(4): 927–941.
American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Prematüre rupture of membranes. Clinical management guidelines for obstetrician-gynecologists. Obstet Gynecol. 2007; 109: 1007-1019.
Caughey AB, Robinson JN, Norwitz ER. Contemporary diagnosis and management of preterm premature rupture of membranes. Reviews in Obstetrics and Gynecology. 2008; 1(1): 11.
Demirgöz Bal M. Preterm Eylem/EMR/İntrauterin fetal ölüm. İçerisinde: Demirgöz Bal M, Dereli Yılmaz S, editör. Ebelere yönelik kapsamlı doğum. 1. Baskı. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2017; 257-272
American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Management of Preterm Labor. Obstet Gynecol. 2016; 128(4): e155-64.
Bilgiç D. Preterm ve postterm doğum. İçerisinde: Coşar Çetin F, Yeşilçiçek Çalık K, editör. Riskli doğum ve sonrası dönem. 1. Baskı. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2020; 183-204.
O'Hara S, Zelesco M, Sun Z. Cervical length for predicting preterm birth and a comparison of ultrasonic measurement techniques. Australas J Ultrasound Med. 2013; 16(3): 124-134
Olesen AW, Basso O, Olsen J. Risk of recurrence of prolonged pregnancy. BMJ. 2003; 326: 476.
Galal M, Symonds I, Murray H, et al. Postterm pregnancy. Facts, Views & Vision in ObGyn. 2012; 4(3): 175.
Karadadaş N. Epizyotomi, laserasyonlar, uterus rüptürü ve inversiyon. İçerisinde: Demir SC, Küçükgöz Güleç, Ü, editör. Oxorn-Foote Eylem&Doğum. 6. Baskı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi, 2014; 390-430.
Catov JM, Countouris M, Hauspurg A. Hypertensive disorders of pregnancy and CVD prediction: Accounting for risk accrual during the reproductive years. J Am Coll Cardiol. 2018; 72(11): 1264-1266.
American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Gestational hypertension and preeclampsia. Obstetrics and Gynecology. 2020; 135(6): e237-e260.
Bağlar G. Annenin sistematik hastalıklarına bağlı gelişebilecek riskli durumlar ve ebelik bakımı. İçerisinde: Coşar Çetin F, Yeşilçiçek Çalık K, editör. Riskli doğum ve sonrası dönem. 1. Baskı. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2020; 166-182.
Hauspurg A, Sutton EF, Catov JM, et al. Aspirin Effect on adverse pregnancy outcomes associated with stage 1 hypertension in a high-risk cohort. Hypertension. 2018; 72(1): 202-207.
Smith GN, Pudwell J, Saade GR. Impact of the New American hypertension guidelines on the prevalence of postpartum hypertension. Am J Perinatol. 2019; 36(4): 440-442.
Elkayam U, Goland S, Pieper PG, et al. High-risk cardiac disease in pregnancy: Part I. J Am Coll Cardiol. 2016; 68(4): 396-410.
Bonanno C, Gaddipati S. Mechanisms of hemostasis at cesarean delivery. Clin Perinatol 2008; 35: 531–547.
Çetin C. Travayda maternal komplikasyonlar. İçerisinde: Demir SC, Küçükgöz Güleç, Ü, editör. Oxorn-Foote Eylem&Doğum. 6. Baskı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi, 2014; 602-632.
Lee SY, Chien DK, Huang CH, et al. Dyspnea in pregnancy. Taiwanese Journal of Obstetrics and Gynecology. 2017; 56(4): 432-436.
Demirgöz Bal M. Doğum eylemine yönelik girişimler. İçerisinde: Demirgöz Bal M, Dereli Yılmaz S, editör. Ebelere yönelik kapsamlı doğum. 1. Baskı. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2017; 277-308
Doğan Merih Y. Riskli doğum eylemi ile ilgili operatif girişimler ve ebelik bakımı. İçerisinde: Coşar Çetin F, Yeşilçiçek Çalık K, editör. Riskli doğum ve sonrası dönem. 1. Baskı. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2020; 100-118
Shyken JM, Petrie RH. The use of oxytocin. Clinics in Perinatology. 1995; 22(4): 907-931.
Ruchala PL, Metheny N, Essenpreis H, Borcherding K. Current practice in oxytocin dilution and fluid administration for induction of labor. JOGNN, 2002; 31: 545-550.
Cohain JS. The less studied effects of amniotomy. The Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine. 2013; 26(17): 1687-1690.
Gün İ, Doğan B, Özdamar Ö. Long- and short-term complications of episiotomy, Turk J Obstet Gynecol. 2016; 13: 144-148.
Kalis V, Laine K, Leeuw JW, et al. Classification of episiotomy; towards a standardisation of terminology. BJOG An International Journal of Obstetrics and Gynaecology. 2012; 119: 522-526.
Karaçam Z, Ekmen H, Çalışır H, et al. Prevalence of episiotomy in primiparas, related conditions, and effects of episiotomy on suture materials used, perineal pain, wound healing 3 weeks doğum sonu, in Turkey: a prospective follow-up study. Iran J Nurs Midwifery Res. 2013; 18: 237-245
T.C. Sağlık Bakanlığı. Epizyotomi ve Perine Yırtıkları Güvenli Annelik Katılımcı Kitabı, Ankara; 2005; 90-95.
Merriam AA, Ananth CV, Wright JD, et al. Trends in operative vaginal delivery, 2005-2013: a population-based study. BJOG. 2017; 124(9): 1365-1372.
McQuivey RW. Regarding "choosing between bad, worse and worst: what is the preferred mode of delivery for failure of the second stage of labor". J Matern Fetal Neonatal Med. 2017; 30(21): 2538.
Ali UA, Norwitz ER. Vacuum-assisted vaginal delivery. Reviews in Obstetrics and Gynecology. 2009; 2(1): 5.
Berghella V, Baxter JK, Chauhan SP. Evidence-based surgery for cesarean delivery. Am J Obstet Gynecol. 2005; 193(5): 1607-1617.
Küçükgöz Güleç Ü. Sezaryen doğum. İçerisinde: Demir SC, Küçükgöz Güleç, Ü, editör. Oxorn-Foote Eylem&Doğum. 6. Baskı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi, 2014; 434-455.
