DOĞURGANLIĞIN DÜZENLENMESİ
Özet
Doğurganlığın düzenlenmesi kavramını, hizmetlerindeki danışmanlık süreçlerini ve kontraseptif yöntemleri detaylı bir şekilde ele alan kaynak, bireylerin kendi iradeleriyle istedikleri zaman ve sayıda çocuk sahibi olmalarını üreme sağlığının temeli olarak tanımlamaktadır. Sağlık hizmeti sunumu, "KAYNAK" yaklaşımı ilkelerini içeren genel, yönteme özel ve izlem danışmanlığı olmak üzere üç farklı süreçte yürütülmektedir. Koruyucu yöntemler modern ve geleneksel olarak iki ana gruba ayrılmaktadır. Modern yöntemler arasında ovulasyonu veya implantasyonu engelleyen kombine ve sadece progesteron içeren hormonal kontraseptifler (haplar, enjeksiyonlar, vajinal halka, implantlar), rahim içi araçlar (bakırlı ve hormonlu RİA) ile cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı da koruma sağlayan kondom, diyafram, servikal başlık gibi bariyer yöntemleri bulunmaktadır. Gönüllü cerrahi sterilizasyon kapsamında kadınlar için tüp ligasyonu, erkekler için vazektomi kalıcı çözümler sunmaktadır. Doğal aile planlaması (DAP) yöntemleri ise takvim, bazal vücut ısısı ve servikal mukus takibi gibi fertil dönemlerin belirlenmesine dayanırken, laktasyonal amenore (LAM) emzirmenin geçici koruyucu etkisinden yararlanır. Son olarak acil kontrasepsiyon, korunmasız ilişki veya yöntem hataları sonrasında gebeliği önlemek amacıyla postkoital RİA veya hormonal seçeneklerle uygulanmaktadır.
Focusing comprehensively on the regulation of fertility, the counseling processes in health services, and various contraceptive methods, the provided document defines regulating fertility as individuals having children at their desired time and number. The service is managed through general, method-specific, and follow-up counseling based on the "KAYNAK" approach. Contraceptive methods are classified into modern and traditional options. Modern methods include combined and progestin-only hormonal contraceptives (pills, injections, vaginal rings, implants) that inhibit ovulation or implantation, intrauterine devices (copper and hormonal IUDs), and barrier methods such as condoms, diaphragms, and cervical caps. Voluntary surgical sterilization provides permanent solutions via tubal ligation for women and vasectomy for men. Natural family planning (NFP) relies on identifying fertile windows through tracking calendar rhythms, basal body temperature, and cervical mucus, while the lactational amenorrhea method (LAM) utilizes the protective effect of breastfeeding. Finally, emergency contraception is utilized as a postcoital IUD or hormonal treatment to prevent pregnancy after unprotected intercourse or contraceptive failure.
Referanslar
T.C. Sağlık Bakanlığı, Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü. Aile Planlaması Danışmanlığı Katılımcı Kitabı. Ankara, 2009.
Word Health Organization. Contraception. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/family-planning-contraception Erişim Tarihi: 18.03.2021
DSÖ, Kontraseptif Yöntem Kullanımı İçin Tıbbi Uygunluk Kriterleri 2009, https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/44433/9789241563888_tur.pdf;jsessionid=F53B35B3F980B08B7AD8FE4B77E1AC04?sequence=2 Erişim Tarihi: 18.03.2021
Demir C, Tıraş B, Gökmen O, et al. Oral Kontrasepsiyon Klavuzu, İstanbul, 2012.
United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division (2020). World Family Planning 2020 Highlights: Accelerating action to ensure universal access to family planning https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/files/documents/2020/Sep/unpd_2020_worldfamilyplanning_highlights.pdf Erişim Tarihi: 18.03.2021
United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division (2019). Contraceptive Use by Method 2019: Data Booklet. https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/files/documents/2020/Jan/un_2019_contraceptiveusebymethod_databooklet.pdf Erişim Tarihi: 18.03.2021
Simmons RG, Jennings V. Fertility awareness-based methods of family planning. Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology. 2020; 66: 68-82.
World Health Organization Department of Reproductive Health and Research (WHO/RHR) and Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health/Center for Communication Programs (CCP), Knowledge for Health Project. Family Planning: A Global Handbook for Providers, Baltimore and Geneva: CCP and WHO, 2018.
Gumussoy S. Natural and traditional family planning methods. International Medicine. 2019; 1(3): 147-152.
Hotun Şahin N. Doğurganlığın Düzenlenmesi. In: Kızılkaya Beji N, eds. Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları, İstanbul 2019;153-155.
Urrutia RP, Polis CB. Fertility awareness based methods for pregnancy prevention. BMJ. 2019; 366:l4245
Black A, Guilbert E. Canadian contraception consensus; chapter 5: barrier methods. J Obstet Gynaecol Canadian. 2015;37(11):12-24.
American College of Obstetricians and Gynecologists. ACOG Practice Bulletin Summary: Long-acting reversible contraception: implants and intrauterine devices. Obstet Gynecol 2017; 130: 1173–75.
Horvath S, Schreiber CA, Sonalkar S. Contraception. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279148/ Erişim Tarihi: 18.03.2021
Britton LE, Alspaugh A, Greene MZ, McLemoren MR. An Evidence-Based update on contraception: A detailed review of hormonal and nonhormonal methods. The American Journal of Nursing. 2020; 120(2): 22-23.
Plu-Bureau G. Female Hormonal Contraception Encyclopedia of Endocrine Diseases, 2019, Second Edition, Volume 2, 615-621. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-801238-3.65736-7. Erişim Tarihi: 18.03.2021
Bahamondes L, Fernandes A, Monteiro, et al. Long-acting reversible contraceptive (LARCs) methods. Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology. 2020; 66: 28-40.
Festin MPR. Overview of modern contraception. Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology. 2020; 66: 4-14.
Kendall E, Lebari D. Barrier contraception methods. InnovAiT. 2019;12(6), 332-337
Alfred S, Steven AB, Birgit L. New advances in the fertility awareness method and the treatment of stress urinary incontinence (SUI). J Med-Clin Res & Rev. 2020;4(8):1-3.
Cordero Franco C. Reviving permanent contraception: New medical procedures or new service delivery modalities? Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology. 2019; 66:15-27.
Calimag MMP, Gamilla MCZ, Aubrey E. Natural family planning methods: A scopıng revıew. Journal of Socıal Health. 2020; 3(1):39-69.
Özçelik E. Doğal aile planlaması yöntemleri. The Journal of Turkish Family Physician. 2016;7(3):45-53.
Gürkan Can Ö. Aile Planlaması Yöntemleri. In: Arslan Özkan H, eds. Hemşirelik ve Ebelik İçin Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. 2019; 77-118.
Taşkın M. İ. Acil kontrasepsiyon. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 2015;4(1): 55-59.
Upadhya K.K . Emergency contraception. Pediatrics, 2019; 144(6): e20193149
Çal A, Ölçer Z. Doğurganlığın Düzenlenmesi. 1.Baskı, Vize Yayıncılık, 2021.
Şahin E, Şentürk Erenel A. Doğurganlığın Düzenlenmesi, Gebelikten Koruyucu Yöntemler ve Danışmanlık. In: Şentürk Erenel A, Vural G, eds. Ebeler ve Hemşireler için Perinatal Bakım. 1.Baskı, İstanbul Medikal Yayıncılık, 2020; 97-117.
Craig A. D, Steinauer J, Kuppermann M, et al. Pill, patch or ring? A mixed methods analysis of provider counseling about combined hormonal contraception. Contraception. 2019; 99(2):104-110.
HÜNEE(2019). Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2018. Hacettepe Universitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve TÜBİTAK. Ankara, Türkiye.
Toptaş B, Aksu H. Kadın kondomu farkındalığı ve kullanımındaki engeller. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2019; 8(2), 52-56.
Tanrıverdi G. Kontrasepsiyon. İn. Dinçgez Çakmak B. Jinekolojide Pratik Bilgiler. 2020;199-219.
Cahill EP, Blumenthal PD. Perikoital kontrasepsiyon. Obstetrik ve Jinekolojide Güncel Görüş. 2018; 30(6):400-406.
Cipriani S, Todisco T, Scavello I, et al. Obesity and hormonal contraception: an overview and a clinician’s practical guide. Eating and Weight Disorders-Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity. 2020; 25(5): 1129-1140.
Upadhya KK. Emergency contraception. Pediatrics, 2019;144(6): e20193149.
Regidor PA. Hormonal kontrasepsiyonda progestojenlerin klinik önemi: Mevcut durum ve gelecekteki gelişmeler. Oncotarget. 2018; 9 (77) :34628.
Bahamondes L, Fernandes A, Monteiro I, et al. Long-acting reversible contraceptive (LARCs) methods. Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology, 2020; 66:28-40.
