YENİDOĞANIN FİZYOLOJİSİ VE HEMŞİRELİK YAKLAŞIMI
Özet
Yenidoğan dönemi, yaşamın ilk 28 gününü kapsayan ve bebeğin intrauterin hayattan ekstrauterin yaşama hem fizyolojik hem de davranışsal olarak uyum sağladığı kritik bir süreçtir. Doğumdan sonraki ilk 6-8 saat içinde gerçekleşen majör adaptasyonlar; birinci reaktif dönem, inaktif dönem ve ikinci reaktif dönem olmak üzere üç aşamada tanımlanmaktadır. Bu süreçte fetal dolaşımdan neonatal dolaşıma geçiş yaşanır; umblikal kordun klemplenmesi ve solunumun başlamasıyla foramen ovale, duktus arteriozus ve duktus venozus gibi yapılar fonksiyonunu yitirerek kapanır. Solunum sisteminin başarısı sürfaktan varlığına dayanırken, bebeklerin termoregülasyon yeteneği sınırlı olduğundan kahverengi yağ dokusunda gerçekleşen titremesiz termogenez yoluyla ısı üretilir. Gastrointestinal, üriner ve hematolojik sistemler de gelişimini sürdürmekte olup, barsak florası oluşana kadar kanamaları önlemek amacıyla doğumdan hemen sonra K vitamini enjeksiyonu uygulanır. Yenidoğanın enfeksiyonlara yatkınlığı yüksek olduğundan yakın gözlem gereklidir. Bebeğin ekstrauterin hayata uyumunu değerlendirmek için APGAR skorlaması, Ballard yöntemi ile gestasyonel yaş tayini ve sistematik fizik muayene yapılır. Doğum odasındaki hemşirelik bakımının birincil amacı, etkili solunumu sağlamak, vücut ısısını korumak ve ebeveyn-bebek bağını desteklemektir.
The neonatal period covers the first 28 days of life, representing a critical phase where the newborn adapts physiologically and behaviorally from intrauterine to extrauterine life. Major adaptations occurring within the first 6-8 hours postpartum are categorized into three transition stages: the first reactive period, the inactive period, and the second reactive period. During this transition, fetal circulation shifts to neonatal circulation; with the clamping of the umbilical cord and the onset of respiration, structures like the foramen ovale, ductus arteriosus, and ductus venosus lose functionality and close. Respiratory success relies on surfactant availability, while infants possess limited thermoregulation capacities and generate heat via non-shivering thermogenesis in brown adipose tissue. The gastrointestinal, urinary, and hematological systems continue to develop, and vitamin K injection is administered immediately after birth to prevent hemorrhages until the intestinal flora is established. Newborns have a high susceptibility to infections, necessitating close clinical observation. To evaluate the newborn's adaptation to extrauterine life, APGAR scoring, gestational age estimation via the Ballard score, and a systematic physical examination are performed. The primary objective of nursing care in the delivery room is to ensure effective respiration, maintain body temperature, and promote early parent-infant bonding.
Referanslar
Alden KR. Physiologic and Behavioral Adaptations of the Newborn. In: Perry SE, Hockenberry MJ, Lowdermilk DL, Wilson D, Alden KR, Cashion K, Rodgers CC, Alden KR, Olshansky E. (Assosciate editor). Maternal Child Nursing Care. Sixth Edition. St. Louis, Missouri: Elsevier, 2018; 529-551.
Davidson MR. Newborn Physiology and Initial Newborn Exams, Assessments, and Procedures. In: Davidson MR. (ed.) Fast Facts fort he Neonatal Nurse: Care Essentials for Normal and High-risk Neonates. Second Edition. Springer Publishing Company, LLC, 2020; 3-35.
Taşkın L. Normal Yenidoğanın Fizyolojisi ve Bakımı. İçinde: Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. Genişletilmiş XIII. Baskı, Akademisyen Tıp Kitabevi: Ankara, 2016; 382-428.
Çavuşoğlu H. Normal Yenidoğan ve Hemşirelik Bakımı. İçinde: Çocuk Sağlığı Hemşireliği. Genişletilmiş 13. Baskı. Cilt II. Ankara: Sistem Ofset Basımevi, 2019; 23-55.
Wheeler BJ. Health Promotion of the Newborn and Family. Hockenberry MJ, Wilson D, Rodgers CC. Wong’s Essentials of Pediatric Nursing. Tenth Edition. St. Louis, Missouri: Elsevier, 2016; 398-462.
Platt MPW, Hey EN. The Physiology of the Newborn. In: Tinker J, Zapol WM. (eds) Care of the Critically Ill Patient. Secod Edition. Springer, London, 1992; 175-186.
Ödemiş E, Demir İH. Fetal Dolaşım ve Yenidoğan Dönemine Geçiş. İçinde: Dağoğlu T, Ovalı F (ed). Neonatoloji. 3. Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 2018; 643-646.
Onat N. Yenidoğanın Canlandırılması. İçinde: Zenciroğlu A, Yıldız S (ed). T.C. Sağlık Bakanlığı, Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği Sertifikalı Eğitim Programı Kitabı. 4. Bölüm. Ankara, 2017; 1-59.
Ekti Genç R, Yurtsal ZB. Yenidoğan Fizyolojisi. İçinde: Ekti Genç R, Özkan H. (ed). Ebeler İçin Yenidoğan Sağlığı ve Hastalıkları. 2. Baskı, Anadolu Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 2021; 47-62.
Ovalı F. Akciğerlerin Gelişimi ve Fizyolojisi. İçinde: Dağoğlu T, Ovalı F (ed). Neonatoloji. 3. Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 2018; 425-452.
Karabudak SS, Ergün S. Yenidoğan Hastalıkları ve Hemşirelik Bakımı. İçinde: Conk Z, Başbakkal Z, Yılmaz HB, Bolışık B. Pediatri Hemşireliği. 2. Baskı, Akademisyen Kitabevi, Ankara, 2018; 289-352.
Pagana KD, Pagana TJ, Pagana TN. Mosby’s Diagnostic and laboratory test reference. 13th Edition. St. Louis, MO: Elsevier. 2017.
13Sarıbeyoğlu E, Anak S. Yenidoğan Anemileri. İçinde: Dağoğlu T, Ovalı F (ed). Neonatoloji. 3. Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 2018; 1027-1034.
Çağlar S. Yenidoğanda Termoregülasyon. İçinde: Zenciroğlu A, Yıldız S (ed). T.C. Sağlık Bakanlığı, Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği Sertifikalı Eğitim Programı Kitabı. 7. Bölüm. Ankara, 2017; 1-10.
World Health Organization (WHO). Thermal protection of the newborn: a practical guide. Maternal and Newborn Health/ Safe Motherhood Unit Division of Retroductive Health, Geneva, Switzerland: 1997. (updated 2009 January10). https://www.healthynewbornnetwork.org/hnn-content/uploads/k.-WHO-1997.-Thermal-protection-of-the-newborn.pdf, Erişim tarihi: 30.07.2021
Akman İ, Coşkun Y. Yenidoğanda Isı Kontrolü. İçinde: Dağoğlu T, Ovalı F (ed). Neonatoloji. 3. Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 2018; 311-316.
Blake WW, Murray JA. Heat Balance. In: Merenstein GB, Gardner SL, (eds). Handbook of Neonatal Intensive Care. 6th edition. St. Louis, Missouri: Mosby, 2006; 122-138.
Mueller NT, Bakacs E, Combellick J, et al. (2015). The infant microbiome development: Mom matters. Trends in Molecular Medicine, 21(2),109-117.
Neu J. The Developing Microbiome of the Fetus and Newborn. In: Polin RA, Abman SH, Rowitch DH, et al. (Eds.), Fetal and Neonatal Physiology. 5th Edition, Philadelphia, PA: Elsevier, 2017.
Sloand E. Nursing Care of Family with a Newborn. In: Silbert-Flagg JA, Pillitteri A. Maternal & Child Health Nursing: Care of Childbearing& Chilbearing Family. Eighth Edition. Wolters Kluwer, 2018; 948-1030.
Benjamin JT, Mezu-Ndibuisi OJ, Maheshwari A. Developmental Immunology. In: Martin RJ, Fanaroff AA, Walsh MC (Eds.), Fanaroff &Martin’s Neonatal-Perinatal Medicine. 10th Edition. Philadelphia, PA: Saunders, 2015.
Greenberg JM, Narendran V, Schibler KR, et al. Neonatal Morbidities of Prenatal and Perinatal Origin. In: Creasy RK, Resnik R, Iams JD, et al. (Eds.). Creasy & Resnik’s Maternal-Fetal Medicine: Principles and Practice. 7th Edition, Philadelphia, PA: Saunders, 2014.
Zitelli BJ, Davis HW. Atlas of Pediatric Physical Diagnosis.5th Edition. St. Louis, MO: Mosby, 2007.
Gardner SL, Goldson E, Hernandez JA. The Neonate and the Environment: Impact on Development. In: Gardner SL, Carter BS, Enzman-Hines M, et al. (eds). Merenstein & Gardner’s Handbook of Neonatal Intensive Care. 8th Edition. St. Louis, MO: Elsevier, 2016.
Tekin N, Açıkgöz A. Yenidoğanda Ağrı. İçinde: Zenciroğlu A, Yıldız S (ed). T.C. Sağlık Bakanlığı, Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği Sertifikalı Eğitim Programı Kitabı. 9. Bölüm. Ankara, 2017; 1-11.
Özkan H, Üst ZD. Yenidoğanın Doğum Odasında Değerlendirilmesi. İçinde: Ekti Genç R, Özkan H. (ed). Ebeler İçin Yenidoğan Sağlığı ve Hastalıkları. 2. Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, 2021; 63-76.
Örs R. Doğum Odasında İlk Bakım ve Resusitasyon. İçinde: Dağoğlu T, Ovalı F (ed). Neonatoloji. 3. Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 2018; 257-272.
Yol E, Canpolat FE. Normal ve Riskli Yenidoğanların Fiziksel Değerlendirmesi. İçinde: Zenciroğlu A, Yıldız S (ed). T.C. Sağlık Bakanlığı, Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği Sertifikalı Eğitim Programı Kitabı. 2. Bölüm. Ankara, 2017; 1-10.
Dağoğlu T, Samancı N. Yenidoğanın Resusitasyonu. İçinde: Dağoğlu T, Görak G. Temel Neonatoloji ve Hemşirelik İlkeleri. 2. Baskı. Nobel Tıp Kitapevleri, İstanbul, 2008; 153-166.
Köksal N. Normal ve Riskli Yenidoğanın Sınıflandırılması. İçinde: Zenciroğlu A, Yıldız S (ed). T.C. Sağlık Bakanlığı, Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği Sertifikalı Eğitim Programı Kitabı. 2. Bölüm. Ankara, 2017; 1-6.
Başdaş Ö. Yenidoğanın Değerlendirilmesi ve Fizik Muayene. İçinde: Bayat M. (ed). Yenidoğan Hemşireliği. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri, 2021; 1-7.
Karabudak SS. Doğum Odasındaki Bakım. İçinde: Zenciroğlu A, Yıldız S (ed). T.C. Sağlık Bakanlığı, Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği Sertifikalı Eğitim Programı Kitabı. 2. Bölüm. Ankara, 2017; 1-7.
Görak G. Yenidoğanın Değerlendirilmesi. İçinde: Dağoğlu T, Görak G. Temel Neonatoloji ve Hemşirelik İlkeleri. 2. Baskı. Nobel Tıp Kitapevleri, İstanbul, 2008; 127-152.
http://www.drbulentaldemir.com/wp-content/uploads/2015/11/z37.jpg, Erişim tarihi: 30.07.2021
Ergin D. Yenidoğanın Fiziksel Tanılaması. İçinde: Ekti Genç R, Özkan H. (ed). Ebeler İçin Yenidoğan Sağlığı ve Hastalıkları. 2. Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, 2021; 77-86.
Alden KR. Nursing Care of the Newborn and Family. In: Perry SE, Hockenberry MJ, Lowdermilk DL, Wilson D, Alden KR, Cashion K, Rodgers CC, Alden KR, Olshansky E. (assosciate editor). Maternal Child Nursing Care. Sixth Edition. St. Louis, Missouri: Elsevier, 2018; 554-592.
Zenciroğlu A, Özbaş S. Temel Yenidoğan Bakımı. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Çocuk ve Ergen Sağlığı Daire Başkanlığı Yayını. Ankara, 2017.
Vural G. Yenidoğan Bakımı. İçinde: Erenel AŞ, Vural Ş (ed). Hemşireler ve Ebeler için Perinatal Bakım. 1. Baskı, İstanbul Tıp Kitabevleri, İstanbul, 2021; 357-374.
Oygür N Önal E, Zenciroğlu A. Doğum Salonu Yönetimi Rehberi 2016. Türk Neonatoloji Derneği Yayını, 2016.
Akman İ, Coşkun Y. Yenidoğanın Genel Bakım İlkeleri. İçinde: Dağoğlu T, Ovalı F (ed). Neonatoloji. 3. Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 2018; 297-302.
Association of Women’s Health, Obstetric and Neonatal Nurses (AWHONN). Neonatal skin care: Evidence-based clinical practice guideline. 3rd Edition, Washington, DC;2013.
Güney R, Başara SG. Normal ve Riskli Yenidoğanın Bakımı. İçinde: Zenciroğlu A, Yıldız S (ed). T.C. Sağlık Bakanlığı, Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği Sertifikalı Eğitim Programı Kitabı. 2. Bölüm. Ankara, 2017; 1-9.
Gözen D, Küçük S. Yenidoğanda Cilt Bakımı. İçinde: Zenciroğlu A, Yıldız S (ed). T.C. Sağlık Bakanlığı, Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği Sertifikalı Eğitim Programı Kitabı. 8. Bölüm. Ankara, 2017; 1-12.
Akman İ, Coşkun Y. Yenidoğanın Cilt Bakımı. İçinde: Dağoğlu T, Ovalı F (ed). Neonatoloji. 3. Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 2018; 303-310.
Dolgun G. Yenidoğan Cildinin Tanılanması. İçinde: Ekti Genç R, Özkan H. (ed). Ebeler İçin Yenidoğan Sağlığı ve Hastalıkları. 2. Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, 2021; 109-126.
Aslan E, Dinç H. Yenidoğanın Adaptasyonu ve Bakımı. İçinde: Kızılkaya Beji N (ed).Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları.2. Baskı, İstanbul, Nobel Tıp Kitabevleri, 2017; 478-501.
Center for Disease Control and Prevention- CDC: Helping Babies Sleep Safely. https://www.cdc.gov/reproductivehealth/features/baby-safe-sleep/index.html, Erişim tarihi: 30.07.2021
Çapık A, Sakar T. Tarama Programlarını Önemi ve Türkiye’de Rutin Yenidoğan Tarama Uygulamaları. İçinde: Ekti Genç R, Özkan H. (ed). Ebeler İçin Yenidoğan Sağlığı ve Hastalıkları. 2. Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, 2021; 383-396.
Efe Özel E, Oygür N. Yenidoğanın Eve Geçişi. İçinde: Zenciroğlu A, Yıldız S (ed). T.C. Sağlık Bakanlığı, Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği Sertifikalı Eğitim Programı Kitabı. 24. Bölüm. Ankara, 2017; 1-14.
