ANNE SÜTÜ VE EMZİRME
Özet
Anne sütü ile besleme, çocuk sağlığının korunması ve yükseltilmesinde en etkili yollardan biridir. Dünya Sağlık Örgütü, doğumdan sonraki ilk bir saat içinde emzirmenin başlatılmasını ve ilk altı ay sadece anne sütü verilmesini tavsiye etmektedir. Laktasyon süreci mamogenezis, laktogenez, galaktogenez ve involüsyon olmak üzere dört evreden oluşmakta; prolaktin ve oksitosin hormonları sayesinde sürdürülmektedir. Emzirmenin başarılı olabilmesi için bebeğin memeye doğru yerleştirilmesi ve beşik, çapraz beşik, futbol, yatarak veya biyolojik besleme gibi uygun pozisyonların kullanılması önem taşır. Emzirme döneminde meme dolgunluğu, çatlaklar, hiperlaktasyon, mastit ve apse gibi maternal sorunlar ile prematürite ve oral anatomik bozukluklar gibi neonatal risk faktörleri emzirmeyi olumsuz etkileyebilmektedir. Bu süreçte doğru tekniklerin öğretilmesi, sütün kurallara uygun sağılıp saklanması, iş hayatına dönen annelerin desteklenmesi, COVID-19 gibi durumlarda hijyen kurallarına uyulması ve babanın sürece dahil edilmesi emzirme başarısını artırmaktadır.
Breastfeeding is one of the most effective ways to protect and improve child health. The World Health Organization recommends initiating breastfeeding within the first hour after birth and providing exclusive breastfeeding for the first six months. The lactation process consists of four stages: mammogenesis, lactogenesis, galactogenesis, and involution, and it is maintained by prolactin and oxytocin hormones. For successful breastfeeding, proper positioning of the baby at the breast and the use of appropriate positions such as cradle, cross-cradle, football, side-lying, or biological nurturing are essential. During the breastfeeding period, maternal problems like breast engorgement, cracked nipples, hyperlactation, mastitis, and abscess, as well as neonatal risk factors such as prematurity and oral anatomical issues, can negatively affect breastfeeding. In this process, teaching proper techniques, expressing and storing milk according to regulations, supporting working mothers, adhering to hygiene rules in conditions like COVID-19, and involving the father increase breastfeeding success.
Referanslar
WHO. Breastfeeding. https://www.who.int/health-topics/breastfeeding#tab=tab_1 Erişim tarihi: 09.07.2021.
World Health Organization, United Nations Children’s Fund, 2018a. Protecting, Promoting, and Supporting Breastfeeding in Facilities Providing Maternity and Newborn Services: the Revised Baby-Friendly Hospital Initiative Implementation Guidance, Geneva. https://www.who.int/nutrition/publications/infantfeeding/bfhi-implementation/en/. Erişim tarihi: 09.07.2021.
UNICEF. Breastfeeding. https://www.unicef.org/topics/breastfeeding Erişim tarihi: 09.07.2021.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, (2018). Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2018. Ankara, Türkiye
Türkyılmaz C. Ağızdan Beslenme. In: Yurdakök M. Yurdakök Pediatri. Yiğit Ş (Kısım Edt). Güneş Tıp Kitabevleri, 2018, Ankara.
WorldHealthOrganization,2018b.Guideline: Counselling of Women to Improve Breastfeeding Practices. World Health Organization, Geneva.https://www.who.int/nutrition/publications/guidelines/counselling-women-improve-bf-practices/en/. Erişim tarihi: 09.07.2021.
T.C Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Anne Sütünün Teşviki ve Bebek Dostu Sağlık Kuruluşları Programı. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/cocukergen-bp-liste/anne-s%C3%BCt%C3%BCn%C3%BCn-te%C5%9Fviki-ve-bebek-dostu-sa%C4%9Fl%C4%B1k-kurulu%C5%9Flar%C4%B1-program%C4%B1.html Erişim tarihi: 19.07.2021
Sezer NY, Erenel AŞ. Anne Sütü ve Emzirmenin Önemi, Erenel AŞ, Vural Ş. (ED) Hemşireler ve Ebeler için Prenatal Bakım Ebrunun Kitabı, İstanbul Tıp Kitabevleri, 1. Baskı, 2020; 377-400.
Akman Ö, Gürbüz H. Meme anatomisi ve laktasyon fizyolojisi. In: Telatar B, editör. Aile Hekimliğinde Anne Sütünün Anne ve Bebek Sağlığı Açısından Önemi. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2019; 14-20.
Saydam BK. Memenin Anatomisi, Fizyolojisi ve Laktasyon Turfan EÇ, Akçiçek E, Ekşioğlu AB, (ed) Anne Sütü ve Emzirme içinde Ankara, Vize Basın Yayın, 2017; 109-115
Özkan H, Bekmezci H. Yenidoğanın Beslenmesi. In: Genç RE, Özkan H (ed). Ebeler İçin Yenidoğan Sağlığı ve Hastalıkları, 2. Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, 2021; 87-107.
Lawrence, Ruth A., and Robert M. Lawrence. Breastfeeding E-Book : A Guide for the Medical Professional, Elsevier, 2015. ProQuest Ebook Central, https://ebookcentral.proquest.com/lib/selcuk/detail.action?docID=4187510.
Lawrence R. A., Lawrence R.M.,”Physiology of Lactation”, Breastfeeding: A Guide for the Medical Profession, Elsevier Health Sciences Publishing, Australia, 2015b, 56-91.
Aslan E. Normal Lohusalık Süreci ve Bakım. In: Beji NK (Ed), Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları, 2. Baskı, İstanbul, Nobel Tıp Kitabevleri Tic. Ltd. Şti., 2017, 413-461.
Aydın D, Aba YA. Anne ve Çocuk Sağlığı, 1. Baskı, İstanbul Kitabevleri. 2019.
Taşkın L. Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği, Genişletilmiş XII. Baskı, Sistem Ofset Matbaacılık, 2014, Ankara, 487-512.
T.C. Sağlık Bakanlığı, Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği Sertifikalı Eğitim Programı Kitabı. Zenciroğlu A, Yıldız S (Ed) 5. Bölüm Yenidoğan Beslenmesi, Ankara, 2017.
Anne Sütünün Önemi ve Emzirme. (In.)Zenciroğlu A., Özbaş S. (Ed) Temel Yenidoğan Bakımı, T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Çocuk ve Ergen Sağlığı Daire Başkanlığı Ankara, 2017. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cocuk_ergen_db/dokumanlar/yayinlar/Kitaplar/1.2_revizyon_19.11.2019_Temel_Yenidogan_Bakimi_Kitabi_1.pdf Erişim tarihi: 20.07.2021.
Balcı BK, Göynümer G. Laktasyon döneminde gebelik ve lohusalık. Perinatoloji Dergisi. 2015; 23(3): 194-200.
Yılmaz F, Küçükoğlu S, Aytekin Özdemir A, Oğul T, Aşki N. The Effect of Kangaroo Mother Care, Provided in the Early Postpartum Period, on the Breastfeeding Self-Efficacy Level of Mothers and the Perceived Insufficient Milk Supply. J Perinat Neonatal Nurs. 2020; 34(1):80-87.
Kucukoglu S, Yılmaz Kurt F, Aytekin Ozdemir A, Ozcan Z. The effect of kangaroo care on breastfeeding and development in preterm neonates. J Pediatr Nurs. 2021 60:e31-e38.
Kültürsay N, Bilgen H, Türkyılmaz C. Sağlıklı Term Bebeğin Beslenmesi Rehberi 2018 Güncellemesi. Türk Neonatoloji Derneği Rehberleri 2018. https://www.neonatology.org.tr/wp-content/uploads/2020/04/term_beslenme_2018.pdf. Erişim tarihi: 20.07.2021.
Turfan EÇ, Akçiçek E, Ekşioğlu AB, Anne Sütü ve Emzirme, Vize Yayıncılık, Ankara, 2017.
Yılmaz HB, Bolışık B. Çocuklarda Beslenme In. Conk Z, Başbakkal Z, Yılmaz HB, Bolışık B. Pediatri Hemşireliği, Akademisyen Kitabevi, 2013, 233-270.
Kültürsay N, Bilgen H, Türkyılmaz C. Prematüre ve Hasta Term Bebeğin Beslenmesi Rehberi 2018 Güncellemesi. Türk Neonatoloji Derneği Rehberleri 2018. https://www.neonatology.org.tr/wp-content/uploads/2020/04/premature_rehber_2018.pdf Erişim Tarihi: 20.07.2021.
Yurttutan S, Uras N. Prematüre Bebeğin Anne Sütüyle Beslenmesi. In: Bülbül A, Uslu HS, Nuhoğlu A. Prematüre Bebeğin Enteral Beslenmesi. İstanbul Medikal Yayıncılık, 1. Baskı, İstanbul, 2013; 27-38.
Sezer HK, Küçükoğlu S. İpucu Temelli Beslenme. Turkiye Klinikleri J Pediatr. 2020; 29(1):39-46.
Lubbe W. Clinicians guide for cue-based transition to oral feeding in preterm infants: an easy-to-use clinical guide. J Eval Clin Pract. 2018;24(1):80-8.
Kumar RK, Singhal A, Vaidya U, Banerjee S, Anwar F, Rao S. Optimizing Nutrition in Preterm Low Birth Weight Infants-Consensus Summary. Front Nutr. 2017, 26;4:20..
Yiğit F, Arslan H. 2008; Zeynep Kamil Tıp Bülteni 39(2): 77-84.
McKınney ES, James SR, Murray SS, Nelson KA, Ashwill JW: Maternal-child nursing. 4th (ed), Canada, Elsevier Saunders, 2013, 534.
Yanar MA. Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesinde Anne Sütü ile Beslenme. In: Özek E, Bilgin HS. Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği. Ankara, Güneş Tıp Kitabevleri, 2018; 153-158.
Guideline Updates on HIV and infant feding 2016. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/246260/9789241549707-eng.pdf Erişim Tarihi: 25:10:2021.
Caner İ. Yenidoğan Beslenmesinde Sık Karşılaşılan Sorunlar, Klinik Tıp Pediatri Dergisi. 2016; 8(2): 14-18.
Lang C. Bağlanma Doğum Öncesi ve Sonrası Dönemde Bağlanmanın Güçlendirilmesi. Üzel N, Özbalcı S, Beyazova U, çev.ed. Ankara: Modern Tıp Kitapevi; 2018. 11-54, 95.
Otsuka K, Dennis CL, Tatsuoka H, Jimba M. The relationship between breastfeeding self-efficacy and perceived insufficient milk among Japanese mothers. Journalof Obstetric, Gynecologic and Neonatal Nursing. 2008; 37: 546-555.
Galipeau R, Baillot A, Trottier A, Lemire L. Effectiveness of interventions on breastfeeding self-efficacy and perceived insufficient milk supply: A systematic review and meta-analysis. Matern Child Nutr. 2018;14(3):e12607. doi: 10.1111/mcn.12607.
Gökçeoğlu E, Küçükoğlu S. The relationship between insufficient milk perception and breastfeeding self-efficacy among Turkish mothers. Glob Health Promot. 2017;24(4):53-61.
Dennis, CL. (2003). Breastfeeding Self-Efficacy Scale--Short Form. PsycTESTS Dataset. doi: 10.1037/t43532-000
Ovalı F. Emziren Annenin Bir Günü: Emzirme İçin İpuçları ve Sorunların Çözüm Yolları, Klinik Tıp Pediatri Dergisi. 2018; 10: 1-6
Yiğit F, Çiğdem Z, Temizsoy E, Cingi ME, Korel Ö, Yıldırım E, Ovalı F. Does warming the breasts affect the amount of breastmilk production? Breastfeeding Medicine 2012; 7 (6): 487- 488
Witt AM, Bolman M, Kredit S, Vanic A. Therapeutic Breast Massage in Lactation for the Management of Engorgement, Plugged Ducts, and Mastitis. J Hum Lact. 2016; 32(1):123-31.
Lawrence RA, Lawrence RM. Breastfeeding: A Guide for the Medical Professions, 7th ed, Elsevier Mosby, Maryland Heights 2011. 253.
Lucas R, Bernier K, Perry M, Evans H, Ramesh D, Young E, Walsh S, Starkweather A. Promoting self-management of breast and nipple pain in breastfeeding women: Protocol of a pilot randomized controlled trial. Res Nurs Health. 2019; 42(3):176-188
Riordan J, Wambach K. Perinatal and intrapartum care. Breastfeeding and human lactation. 4th ed. Massachusetts: Jonesand Bartlett Publishers. 2010: 236-239
Dash M. Intervention Strategies for Successful Breast Feeding: Randomized Clinical Trial. Acad J Ped Neonatol. 2017; 3(1), doi: 10.19080/AJPN.2017.03.555601
Aytekin A, Sarıkaya P, Küçükoğlu S. Çalışan ve Çalışmayan annelerin bebek beslenmesine yönelik davranışlarının incelenmesi. Şişli Etfal Hastanesi Tıp Bülteni. 2015; 49(1): 68-75.
Demirçelik Y, Hortu HÖ, Üzüm Ö et al. The effect of social support and workplace breastfeeding conditions of mothers. Forbes J Med 2021;2(1):25-30
Cangöl E, Şahin N. Emzirmeyi Etkileyen Faktörler ve Emzirme Danışmanlığı, Zeynep Kamil Tıp Bülteni. 2014; 45(3): 100-105.
Kucharski AJ, Russell TW, Diamond C . et al. Early dynamics of transmission and control of COVID-19: a mathematical modelling study. The Lancet Infectious Diseases. 2020; 20(5), 553- 558.
Word Health Organizaton. Coronavirus disease (COVID-19): Breastfeeding. Available at: https://www.who.int/news-room/q-a-detail/coronavirus-disease-covid-19-breastfeeding). Erişim tarihi: 19.07.2021
Haykır N. Emzirme ve COVID-19 Pandemisi, South. Clin Ist Euras. 2020; 31(Suppl):74-77
UNICEF Breastfeeding during the COVID -19 Pandemic, https://www.unicef.org/eap/breastfeeding-during-covid-19, Erişim Tarihi: 19.07.2021
Februhartantyl J, Bardosono S, Septiaril A.M. Problems During Lactation are Associated with Exclusive Breastfeeding in DKI Jakarta Province: Father's Potential Roles in Helping to Manage These Problems. Malaysian Journal of Nutrition. 2006; 12 (2):167-80
Ayran G, Çelebioğlu A. Ebeveynlere Verilen Emzirme Eğitiminin Emzirme Öz-Yeterlilik Düzeyi Sadece Anne Sütü İle Beslenme Süresi Ve Ebeveyn Bebek Bağlanmasına Etkisi, Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Ens, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı, 2018.
Ozlüses E, Celebioglu A. Educating fathers to improve breastfeeding rates and paternal-infant attachment. Indian Pediatr. 2014; 51(8):654-7.
