JİNEKOLOJİK DEĞERLENDİRME, TANI VE TEDAVİ YÖNTEMLERİ
Özet
Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği alanındaki jinekolojik değerlendirme, tanı ve tedavi yaklaşımları, hastanın bütüncül yönetimi açısından kritik bir önem taşımaktadır. Kadın sağlığı hizmetlerinde etkili iletişim ve kişilerarası ilişkilerin anahtar rolü doğrultusunda, jinekolojik anamnez alımı, genel fizik muayene, meme, abdominal ve pelvik muayene metodolojileri sistematik olarak aktarılmaktadır. Erken tanı ve tarama süreçlerinde etkin olan Pap-smear, endometriyal smear, kolposkopi, biyopsi teknikleri, histeroskopi, kuldosentez, histerasalpingografi ve laparoskopi gibi girişimsel işlemler adım adım incelenmektedir. Jinekolojik hastalıklarda uygulanan kriyocerrahi, lazer, dilatasyon ve küretaj (D&C), radikal veya total laparoskopik histerektomi ve pelvik ekzantrasyon gibi cerrahi yöntemler detaylandırılmaktadır. Ameliyat süreçlerinde normal fizyolojiyi korumayı hedefleyen Cerrahi Sonrası Hızlandırılmış İyileşme (ERAS) protokolleri kapsamında kanıta dayalı preoperatif ve postoperatif hemşirelik bakımı yapılandırılmaktadır. Onkolojik süreçlerdeki kemoterapi ve radyoterapi uygulamaları; alkilleyici ajanlar, antimetabolitler ve bitkisel alkaloidler gibi ilaç gruplarının akut ve kronik yan etkileri, palyatif bakım prensipleri, hastaların yaşam kalitesini artırmaya yönelik hemşirelik yaklaşımları ve kapsamlı taburculuk eğitim standartları ile birlikte sunulmaktadır.
Gynecological assessment, diagnosis, and treatment approaches within the scope of obstetric and women's health nursing carry vital importance for holistic patient management. Highlighting the key role of interpersonal communication and relationship-building in healthcare, the framework of gynecological history-taking, general physical assessment, along with breast, abdominal, and pelvic examinations is systematically presented. Interventional diagnostic procedures critical for early screening—including Pap-smear, endometrial smear, colposcopy, biopsy techniques, hysteroscopy, culdocentesis, hysterosalpingography, and laparoscopy—are evaluated step-by-step. Therapeutic interventions such as cryosurgery, laser surgery, dilation and curettage (D&C), radical or total laparoscopic hysterectomy, and pelvic exenteration are comprehensively detailed. Within the context of surgical modalities, evidence-based preoperative and postoperative nursing care is structured around Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) protocols to optimize normal physiological recovery. Oncology administrations involving chemotherapy and radiotherapy are analyzed alongside the acute and chronic side effects of specific drug classes like alkylating agents, antimetabolites, and plant alkaloids. Ultimately, palliative care principles, nursing practices aimed at enhancing quality of life, and rigorous discharge education standards are established.
Referanslar
American Collage of Obstetricians and Gynecologists. Primary and preventive care:periodic assessments. Washington, DC:American Collage of Obstetrician and gynecologists; 2000:Committee Opinion No:246.
Kadının Statüsü Genel Başkanlığı (2018a). Türkiye’de Kadın http://kadininstatusu.aile.gov.tr/uygulamalar/turkiyedekadin/, Erişim tarihi: 20.03.2021.
Kadının Statüsü Genel Başkanlığı (2018b). http://www.kadininstatusu.gov.tr/data/542a8e0b369dc31550b3ac30/ saglik.pdf/, Erişim tarihi: 20.03.2021.
Damewood MD, Keye WR, Coddington CC. (Çeviri=Güven SG.) Ofis jinekoloji ve cerrahi prosedürler. Danforth’s Obstetrick ve Jinekoloji. 10. Baskı. (Ed. Gıbbs RS, Karlan BY, Haney AF, Nygaard IE.) 10. Baskı, İstanbul, Güneş Tıp Kitabevleri, s.515-540.
Berek JS,Hillard PJA. İlk değerlendirme ve ilişki kurmak. In: Berek JS, eds.Novak jinekoloji.13. ed. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 2004;3-21.
Güngör, İ. Jinekolojik Değerlendirme ve Tanı Tedavi Yöntemleri, In: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. 1. Baskı İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 2015, 86-105
Atasü T,Şahmay S. Jinekoloji. In: Atasü T,Şahmay S. Jinekolojik Muayenede Tanıya Yardımcı Yöntemler.2. baskı. İstanbul: Nobel Tıp kitabevleri, 2001;65-88.
Sarpkaya D, Vural G. Hemşirelikte Dört Bilme Yolunun Jinekolojik Muayenede Kullanımı. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi.2014;7(2):124-127.
ACOG Committee Opinion No. 754: The Utility of and Indications for Routine Pelvic Examination. Obstet Gynecol 2018; 132: e174.
Carusi DA. The gynecologic history and pelvic examination https://www.uptodate.com/contents/the-gynecologic-history-and-pelvic-examination/, Erişim tarihi: 15.03.2021.
T.C. Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü Ulusal aile planlaması hizmet rehberi. http://www.istanbulsaglik.gov.tr/w/sb/halksag/belge/mevzuat/ulusaile_plan_hizmet_rehberi1_cilt.pdf /, Erişim tarihi: 15.03.2021.
Breast Cancer Risk Assessment and Screening in Average-Risk Women. https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/practice bulletin/articles/2017/07/breast-cancer-risk-assessment-and-screening-in-average-risk-women/, Erişim tarihi: 20.03.2021.
Henderson JT, Harper CC, Gutin S, Saraiya M, Chapman J, Sawaya GF. Routine bimanual pelvic examinations: practices and beliefs of US obstetrician-gynecologists. Am J Obstet Gynecol. 2013;208:109.e1–109.e7.
Committee on Gynecologic Practice. Committee opinion no. 534: Wellwoman visit. Obstet Gynecol 2012; 120:421-4.
Taşkın L. Jinekolojide tanı, tedavi ve bakım. İçinde: Taşkın L, ed. Taşkın L, Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. Ankara: Sistem Ofset Matbacılık, 2012.
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Kanser Dairesi Başkanlığı Kanser Taramaları. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/kanser-taramalari/, Erişim tarihi: 20.03.2021.
Özerdoğan N, Gürsoy E. Serviks Kanserinde Korunma ve Hemşirelik. Turkiye Klinikleri J Obstet Womens Health Dis Nurs-Special Topics. 2017;3(1):40-9.
Wise LA, Willis SK, Perkins RB, Wesselink AK, Klann A, Crowe HM, Hahn KA, Mikkelsen EM, Hatch EE. A prospective study of treatments for cervical intraepithelial neoplasia and fecundability. American Journal of Obstetrics and Gynecology. 2020; 223(1): 96.e1-96.e15.
Johnson CA, James D, Marzan A, Armaos M. Cervical Cancer: An Overview of Pathophysiology and Management. Seminars in Oncology Nursing. 2019;35(2):166-174.
Munakata S, Sasaki S, Takase M, Okatake R, Suzuki Y, Yamamoto T, Yanoh K. Practical usefulness of atypical endometrial cell categories withinthe new classification of endometrial cytology when applied toconventional smears. Cytopathology. 2017; 28:131–139.
ACOG Committee on Practice Bulletins Gynecology. Practice bulletin no. 136: Management Of Abnormal Uterine Bleeding Associated With Ovulatory Dysfunction. Obstet Gynecol. 2013;122(1):176- 85.
Accreditation Council for Continuing Medical Education (ACCME) https://www.asccp.org/management-guidelines/, Erişim tarihi: 20.03.2021.
Tokgoz VY, Oge T. The Effectivenss of Hysteroscopy in Evaluating Asymptomatic Postmenopausal Patients with Thickened Endometrium, Osmangazi Journal of Medicine. 2020;42(1):7-13.
Sarvi F, Alleyassin A, Aghahosseini M, Ghasemi M, Gity S. Hysteroscopy: A necessary method for detecting uterine pathologies in post-menopausal women with abnormal uterine bleeding or increased endometrial thickness. Turk J Obstet Gynecol. 2016;13:183-8.
The Use of Hysteroscopy for the Diagnosis and Treatment of Intrauterine Pathology https://www.acog.org/-/media/project/acog/acogorg/clinical/files/committee opinion/articles/2020/03/the-use-of-hysteroscopy-for-the-diagnosis-and-treatment-of-intrauterine-pathology.pdf/, Erişim tarihi: 20.03.2021.
Munro MG, Brill A. Jinekolojik Endoskopi. İçinde: Berek Jonathan, ed. Berek Jonathan, Novak Jinekoloji. 13. Baskı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 2004;711-760.
Göde F, Gürbüz AS, Okay G, Işık AZ. Uterus Patolojileri Değerlendirmede Eş Zamanlı Yapılan Histerosalpingografi ve Histeroskopi Sonuçları Benzer mi? Selçuk Med J 2019;35(4): 255-258.
Robbin JB, Sadowski EA, Maturen KE, Akin EA, Ascher SM, Brook OR, Cassella CR, Dassel M, Henrichsen TL, Learman LA, Patlas MN, Saphier C, Wasnik AP, Glanc P. Abnormal Uterine Bleeding. Journal of the American College of Radiology. 2020;17(11): 336-345.
Aksoy A, Vefikuluçay YD. Jinekolojik Cerrahide Kanıta Dayalı Uygulamalarda Yeni Bir Yaklaşım: Eras Protokolü ve Hemşirelik, Turkiye Klinikleri J Nurs Sci. 2018: 10(1);49-58.
ERAS Türkiye Derneği. ERAS protokolünün temel öğeleri. http://eras.org.tr/page.php?id=10&saglikCalisani=true E.T.: 05.04.2019/, Erişim tarihi: 20.03.2021.
American College of Obstetricians and Gynecologists Committee on Gynecologic Practice, ACOG Commıttee opınıon. Perioperative Pathways: Enhanced Recovery After Surgery. American College of Obstetricians and Gynecologists 2018;132 (3): 120-130.
Bilgiç D, Yağcan H, Güler B, Aypar NN. Jinekolojik cerrahide ameliyat öncesi ve sonrası kanıta dayalı bakım uygulamaları. Sağlık Akademisyenleri Dergisi. 2019;6(2):114-21.
Jegatheeswaran K, Cormier B, Dube S, Gotlieb WH, Helpmand L, Kwon JS, Lau S, Mah S, May T, Saab D, McNeill M, Plante M, Renaud MC, Shamiya S, Vicus D, Parra-Herran C, Feigenberg T. Evaluating the diagnostic performance of preoperative endometrial biopsies in patients diagnosed with high grade endometrial cancer: A study of the Society of Gynecologic Oncology Community of Practice. Gynecologic Oncology . 2020;159(1): 52-7.
Wilson LF, Pandeya N, Byles J, Mishra GD. Hysterectomy status and all cause mortality in a 21 year Australian population-based cohort study. American Journal of Obstetrics and Gynecology, 2019; 220(1), 83-94.
Dr. Robert Casanova. Beckmann and Ling's Obstetrics and Gynecology. 8 ed. Wolters Kluwer Health; Eighth, International basım, 2018.
Howard WJ, Rock JA. Abdominal hysterectomy. In’TeLinde’s operative gynaecology 10th ed’, Eds Howard WJ and Rock JA. Lippincott: Williams & Wilkins, Philadelphia, 2018: 727-43.
Schorge JO, Schaffer JI, Halvarson .M, Hoffma, BL, Bradshaw KD, Cunninghom FG. (2010). Williams Jinekoloji. (Gökhan Yıldırım, Çev. Ed.). İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi; 905-49.
Ramdhan RC, Loukas M, Tubbs RS. Anatomical complications of hysterectomy: A review. Clinical Anatomy, 2017; 30 (7), 946-952.
ACOG. Committee Opinion No 701: Choosing the Route of Hysterectomy for Benign Disease https://journals.lww.com/greenjournal/Fulltext/2017/06000/Committee_Opinion_No_701__Choosing_the_Route_of.49.aspx/, Erişim tarihi: 21.03.2021.
OECD (2013). International variations in a selected number of surgical procedures. https://www.oecdilibrary.org/docserver/5k49h4p5g9mwen.pdf?expires=1571769415&id=id&accname=guest&checksum=1DC3474B 5B419C5FBFD9290E56304376/, Erişim tarihi: 21.03.2021.
Bolsoy N. Histerektomi. İn: Olgularla jinekolojik hastalıklarda bakım içinde, ed. Birsen Karaca Saydam. Ankara: Nobel Tıp Kitabevi, 2019: 235-241.
Kavlak T. Histerektomide preoperatif solunum, yatak içi egzersiz ve mobilizasyon eğitiminin postoperatif ağrı ve mobilizasyon düzeyine etkisinin belirlenmesi (Doktora Tezi). Sağlık bilimleri üniversitesi, Ankara, 2017.
Papadakis MA, McPhee SJ. Rabow MW. Güncel Tıbbi Tanı ve Tedavi Çeviri Ed: Müftüoğlu E, Kadiroğlu AK, Kara İH. Güncel Tıbbi Tanı ve Tedavi. Ankara. Akademisyen Tıp Kitabevi 2016;54:1630-50.
Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 2011: https://www.resmigazete.gov.tr/, Erişim tarihi: 25.04.2021.
Kırlı AA. Stereotaktik radyocerrahi ve stereotaktik beden radyoterapisi uygulamalarında manyetik rezonans görüntüleme tabanlı tedavi planlama sisteminin kullanılabilirliği (Yüksek lisans tezi). Hacettepe üniversitesi sağlık bölümleri enstitüsü, radyoterapi fiziği programı, Ankara, 2021.
Hart DM, Norman J. Resimli jinekoloji. Çeviri editörleri= Batıoğlu AS, Mollamahmutoğlu L. 5. Baskı. Güneş Kitapevleri, Ankara, 2003 ISBN=975-8531-53-0.
Kemikler G, Aslay I. Brakiterapinin Radyobiyolojisi. Turkiye Klinikleri Radiat Oncol-Special Topics 2017;3(1):60-71.
İnel S. Radyoterapi ve brakiterapide yan etkiler. CBU-SBED. 2018, 5(1):17-19.
Rose P, Yates P: Person centred nursing care in radiation oncology: a case study.: European Journal of Oncology Nursing 2013;17: 554-562.
Elf M, Poutilova M, Öhrn K: A dynamic conceptual model of care planning.: Scand J Caring Sci 2007;21:530–538
