ÜREME SİKLUS ANOMALİLERİ
Özet
Kadın yaşamının üreme döneminde hipotalamus, hipofiz ve over mekanizmalarının düzenli çalışmasıyla gerçekleşen normal menstrüel siklus, üreme sağlığının en önemli göstergelerinden biridir. Uluslararası Jinekoloji ve Obstetrik Federasyonu (FIGO) kriterlerine göre normal bir siklus 24-38 gün sürmeli, kanama süresi 8 günü ve kanama miktarı 5-80 ml sınırını aşmamalıdır. Bu göstergelerin dışında kalan durumlar Anormal Uterin Kanama (AUK) olarak değerlendirilmekte ve jinekolojide en sık karşılaşılan problemler arasında yer almaktadır. AUK'un nedenleri PALM-COEIN (Polip, Adenomyozis, Leiomyoma, Malignite-Hiperplazi, Koagülopati, Ovulasyon bozuklukları, Endometrium, İatrojenik ve Sınıflandırılamayan) yapısal ve yapısal olmayan lezyonlar sistemiyle sınıflandırılmaktadır. Menstrüel kanamanın olmaması (amenore), iki adet arası kanamalar (intermenstrüel kanama), seyrek kanama (oligomenore), sık kanama (polimenore) ve ağır kanamalar (menoraji) farklı etiyolojilere bağlı olarak gelişmekte ve nedene yönelik tedavi gerektirmektedir. Diğer taraftan, menstrüasyonun günlük aktiviteyi engelleyecek düzeyde ağrılı olması durumunu ifade eden dismenore (primer ve sekonder) ile luteal fazda ortaya çıkan duygusal, fiziksel ve davranışsal semptomlar bütününü tanımlayan Premenstrüel Sendrom (PMS) risk faktörleri, tanı kriterleri ve hemşirelik yaklaşımları açısından detaylandırılmaktadır. Tüm bu üreme siklusu anomalilerinde hemşirelik bakımı; detaylı anamnez almayı, menstrüel/semptom takvimi eğitimini, bireyi ve aileyi medikal/cerrahi tedavi süreçleri hakkında bilgilendirerek konforu ve yaşam kalitesini artırmayı hedeflemektedir.
The normal menstrual cycle, maintained by the regular functioning of the hypothalamus, pituitary, and ovarian mechanisms during a woman’s reproductive years, is a key indicator of reproductive health. According to the International Federation of Gynecology and Obstetrics (FIGO) criteria, a normal cycle should last 24-38 days, and the bleeding should not exceed 8 days or an amount of 5-80 ml. Conditions outside these limits are defined as Abnormal Uterine Bleeding (AUB), representing one of the most common reasons for admissions to gynecology clinics. The etiologies of AUB are categorized into structural and non-structural lesions using the PALM-COEIN classification system (Polyp, Adenomyosis, Leiomyoma, Malignancy-Hyperplasia, Coagulopathy, Ovulatory disorders, Endometrium, Iatrogenic, and Not classified). The absence of menstruation (amenorrhea), bleeding between two periods (intermenstrual bleeding), infrequent bleeding (oligomenorrhea), frequent bleeding (polymenorrhea), and heavy bleeding (menorrhagia) develop based on different etiologies and require targeted treatment options. On the other hand, dysmenorrhea (primary and secondary), defined as painful menstruation that hinders daily activities, and Premenstrual Syndrome (PMS), which encompasses emotional, physical, and behavioral symptoms emerging during the luteal phase, are detailed regarding risk factors, diagnostic criteria, and nursing approaches. Nursing care in all these reproductive cycle anomalies aims to obtain a detailed history, provide education on menstrual/symptom tracking calendars, and improve comfort and quality of life by informing individuals and families about medical and surgical treatment options.
Referanslar
Park YJ, Shin H, Jeon S, et al. Menstrual cycle patterns and the prevalence of premenstrual syndrome and polycystic ovary syndrome in Korean young adult women. Healthcare. 2021; 9: 56.
Coşkun A.M. Üreme sistemi yapı ve fonksiyonu. İçinde: Coşkun A, edi. Kadın sağlığı ve hastalıkları hemşireliği el kitabı. 1. Baskı. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2012; 39-68
Özkan Arslan H, Çetin Abalı S. Üreme organları fonksiyon bozuklukları. İçinde: Özkan Arslan H, edi. Kadın sağlığı ve hastalıkları. 1. Baskı İstanbul: Akademisyen Kitapevi, 2019; 623-38.
Hoffman BL, Schorge JO, Bradshaw KD et. al. Williams gynecology, 3rd ed. New York: McGrawHill Education. 2016; 334–368.
Munro MG, Critchley HOD, Fraser IS, The FIGO systems for nomenclature and classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years: who needs them? Am J Obstet Gynecol. 2012; 207: 259-65.
Munro MG, Critchley HOD, Fraser IS, FIGO Menstrual Disorders Committee. The two FIGO systems for normal and abnormal uterine bleeding symptoms and classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years: 2018 revisions. Int J Gynaecol Obstet. 2018; 143: 393-408.
Davis E, Sparzak PB. Abnormal Uterine Bleeding. [Updated 2021 Feb 10]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532913/
Bradley LD, Gueye NA. The medical management of abnormal uterine bleeding in reproductive-aged women. Am J Obstet Gynecol. 2016; 214: 31-44.
Oruç Nİ, Göksever Çelik H, Gündüz N, et al. Evaluation of the patients with abnormal uterine bleeding based on PALM-COEIN classification. İstanbul Med J. 2019; 20: 477-81.
Pai M, Chan A, Barr R. How I manage heavy menstrual bleeding. Br J Haematol. 2013; 162: 721-9.
Matthews ML. Abnormal uterine bleeding in reproductive-aged women. Obstet Gynecol Clin North Am. 2015; 42: 103-15.
Twiss JJ. A new look at abnormal uterine bleeding. Nurse Pract. 2013; 38: 22-31.
Deneris A. PALM-COEIN Nomenclature for abnormal uterine bleeding. J Midwifery Womens Health 2016; 61: 376-9.
Munro MG, Critchley HO, Broder MS, Fraser IS, FIGO Working group on menstrual disorders. FIGO classification system (PALM-COEIN) for causes of abnormal uterine bleeding in nongravid women of reproductive age. Int J Gynaecol Obstet. 2011; 113: 3-13.
Marnach ML, Laughlin-Tommaso SK. Evaluation and management of abnormal uterine bleeding. Mayo Clin Proc. 2019; 94: 326-335.
Sabre A, Serventi L, Nuritdinova D, et al. Abnormal uterine bleeding types according to the PALM-COEIN FIGO classification in a medically underserved American community. J Turk Ger Gynecol Assoc. 2021; 22: 91-96.
Sağer H, Anaormal uterin kanamalar. İçinde Çakmak BD edi., Jinekolojide Pratik Bilgiler. France: Livre de Lyon 2020; 23-36.
Oberman E, Rodriguez-Triana V. Abnormal uterine bleeding: treatment options. Clin Obstet Gynecol. 2018; 61: 72-75.
Fraser IS, Critchley HOD, Broder M, Munro MG, The FIGO recommendations on terminologies and definitions for normal and abnormal uterine bleeding. Semin Reprod Med. 2011; 29: 383-90.
American College of Nurse-Midwives. Clinical bulletin no. 15. Abnormal uterine bleeding. J Midwifery Womens Health. 2016; 61: 522-527.
Bahamondes L, Ali M. Recent advances in managing and understanding menstrual disorders. F1000Prime Rep. 2015; 7: 33.
Fraser, IS, Critchley HO, Munro M G, et al., A process designed to lead to international agreement on terminologies and definitions used to describe abnormalities of menstrual bleeding. Fertil Steril, 2007; 87: 466-76.
Şahin NH. Anormal uterin kanamalar. İçinde Beji NK. Edi. Hemşire ve ebelere yönelik kadın sağlığı ve hastalıkları. İstanbul: Nobel Tıp Kitapevleri, 2015; 85-89.
Karanisoğlu H, Dinç H: Üreme Organ Yapı ve Fonksiyon Bozuklukları, Coşkun A,. Edi. Kadın sağlığı ve hastalıkları hemşireliği el kitabı. 1. Baskı. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2012;417-43.
Taşkın L. Üreme Siklusu Anomalileri. İçinde: Taşkın L edi. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği XIII. Baskı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi, 2016;719-39.
Diaz A, Laufer MR, Breech LL. Menstruation in girls and adolescents: using the menstrual cycle as a vital sign. Pediatrics. 2006; 118: 2245-2250.
Practice Committee of American Society for Reproductive Medicine. Current evaluation of amenorrhea. Fertil Steril. 2008; 90: S219-S225.
Klein DA, Paradise SL, Reeder RM. Amenorrhea: A Systematic Approach to Diagnosis and Management. Am Fam Physician. 2019; 100: 39-48.
Mülayim B, Çelik N, Mülayim S, Primer amenore: olgu serileri. Zeynep Kamil Tıp Bülteni. 2009; 40: 71-74.
Kafeel, H., Rukh, R., Zubair, A et.al. Prevalence and factors assocıated wıth functıonal secondary amenorrhea. International Journal of Pharmacy 2014; 4: 16-21.
Pereira K, Brown AJ. Secondary amenorrhea: Diagnostic approach and treatment considerations. Nurse Pract. 2017; 42: 34-41.
Master-Hunter T, Heiman DL. Amenorrhea: evaluation and treatment. Am Fam Physician. 2006; 73: 1374-1382.
Nawaz G, Rogol AD, Kuehl D. Amenorrhea (Nursing) [Updated 2021 Jun 26]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK568773/
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/3924-amenorrhea
He Y, Zheng D, Shang W, et al. Prevalence of oligomenorrhea among women of childbearing age in China: A large community-based study. Womens Health (Lond). 2020;16:1745506520928617. doi:10.1177/1745506520928617
Kazemijaliseh H, Ramezani Tehrani F, Behboudi-Gandevani S, Khalili D, Hosseinpanah F, Azizi F. A Population-Based Study of the Prevalence of Abnormal Uterine Bleeding and its Related Factors among Iranian Reproductive-Age Women: An Updated Data. Arch Iran Med. 2017;20(9):558-563.
Hapangama DK, Bulmer JN. Pathophysiology of heavy menstrual bleeding. Womens Health (Lond). 2016; 12: 3-13.
Davies J, Kadir RA. Heavy menstrual bleeding: An update on management. Thromb Res. 2017; 15: S70-S77.
National Collaborating Centre for Women's and Children's Health (UK). Heavy Menstrual Bleeding. London: RCOG Press; January 2007.
Magnay JL, O'Brien S, Gerlinger C, Seitz C. A systematic review of methods to measure menstrual blood loss. BMC Womens Health. 2018; 18: 142.
Sezgin Evim, M , Baytan, B , Meral Güneş, A. Ağır adet kanaması olan ergenlerin kanama diyatezi açısından değerlendirilmesi. Güncel Pediatri. 2018; 16: 160-169
Ju H, Jones M, Mishra G. The prevalence and risk factors of dysmenorrhea. Epidemiol Rev. 2014; 36: 104-13.
Potur Coşkuner D., Kömürcü N. Dismenore yönetiminde tamamlayıcı tedaviler. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi. 2013; 10: 8-13.
Burnett M, Lemyre M. No. 345-Primary dysmenorrhea consensus guideline. J Obstet Gynaecol Can. 2017; 39: 585-595.
Berkley KJ. Primary dysmenorrhea: an urgent mandate. Pain Clin Updates. 2013; 21: 1–8.
Ferries-Rowe E, Corey E, Archer JS. Primary dysmenorrhea: diagnosis and therapy. Obstet Gynecol. 2020; 136: 1047-1058.
Fernandez H, Barea A, Chanavaz-Lacheray I. Prevalence, intensity, impact on quality of life and insights of dysmenorrhea among French women: A cross-sectional web survey J Gynecol Obstet Hum Reprod. 2020; 101889.
Potur DC, Bilgin NC, Komurcu N. Prevalence of dysmenorrhea in university students in Turkey: effect on daily activities and evaluation of different pain management methods. Pain Manag Nurs. 2014; 15: 768-777.
ACOG Committee Opinion No. 760: Dysmenorrhea and Endometriosis in the Adolescent. Obstet Gynecol. 2018; 132: e249-e258.
Harel Z. Dysmenorrhea in adolescents and young adults: an update on pharmacological treatments and management strategies. Expert Opin Pharmacother. 2012; 13: 2157-2170.
Kırcan N, Ergin F, Adana F, Arslantaş H. Hemşirelik öğrencilerinde premenstrüel sendrom prevalansı ve yaşam kalitesi ile ilişkisi. Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2012; 13: 019-025.
Işgın K, Büyüktuncer Z. Nutritional approach in premenstrual syndrome. Turk Hij Den Biyol Derg. 2017; 74: 249-260.
Abay H, Kaplan S. Current approaches in premenstrual syndrome management. Bezmialem Science 2019; 7: 150-6.
The American College Of Obstetricians And Gynecologists. 2015. Premenstrual syndrome (PMS).
Doğan S, Doğan N, Can H, Alaşehirlioğlu HV. Birinci basamakta premenstrüel sendroma yaklaşım. Smyrna Tıp Dergisi. 2012; 90-3.
Green LJ, O’Brien PMS, Panay N, Craig M on behalf of the Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. Management of premenstrual syndrome. BJOG 2017; 124: e73–e105.
Ford O, Lethaby A, Roberts H, Mol B. Progesterone for premenstrual syndrome. Cochrane Database of Systematic. 2012; 1-34.
Ford O, Lethaby A, Roberts H, Mol BW. Progesterone for premenstrual syndrome. Cochrane Database Syst Rev. 2012; 3: CD003415.
Kelderhouse K, Taylor JS. A review of treatment and management modalities for premenstrual dysphoric disorder. Nurs Womens Health. 2013; 17: 294-305.
Szmuilowicz ED, Adler GK, Williams JS, et al. Relationship between aldosterone and progesterone in the human menstrual cycle. J Clin Endocrinol Metab. 2006; 91: 3981-3987.
American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-V), 5th edn. Washington DC: APA; 2013
Association of Women’s Health, Obstetric & Neonatal Nurses (AWHONN). Evidence-Based Clinical Practice Guideline: Nursing Management for Cyclic Perimenstrual Pain and Discomfort. Washington, DC: Association of Women’s Health, Obstetric & Neonatal Nurses; 2003.p.23
American College of Obstetricians & Gynecologists. ACOG Practice Bulletin (No:15): Premenstrual Syndrome, Washington, DC: American College of Obstetricians & Gynecologists, 2015.
Palas Karaca P., Kızılkaya Beji N. Premenstrual sendromunun tanı ve tedavisinde kanıt temelli yaklaşımlar ve hemşirelik bakımı. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 2015; 3: 178-186
Er Korucu, A., Premenstrual Sendrom Olan Üniversite Öğrencilerinde Progresif Kas Gevşeme Egzersizi ve Kinezyo Bantlama Uygulamalarının, Stres, Depresyon ve Uyku Kalitesi Üzerine Etkisi; Randomize Kontrollü Çalışma, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği Programı Doktora Tezi, Ankara, 2019.
Coşkuner Potur D. Lokal düsük doz ısı uygulamasının dismenore üzerine etkileri. Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği Programı Doktora Tezi, İstanbul, 2009.
