Öz Yeterlik ve Performans
Özet
Sadi Ön tarafından kaleme alınan çalışmada öz yeterlik kavramı; bireyin belirli bir görevi başarabileceğine, hayatındaki olayları denetlemek için gerekli motivasyon, bilişsel kaynak ve eylemleri harekete geçirme yeteneğine olan inancı olarak tanımlanmaktadır. İlk olarak Bandura (1977) tarafından ortaya konan bu kavram, bireylerin duygu, düşünce ve tutumlarını kontrol altında tutabilmelerini ve sergileyecekleri performansı doğrudan etkilemektedir. Yeterlik inancı yüksek bireyler eylemleri kararlılıkla yerine getirip başarıya ulaşırken, kendisini yetersiz görenler gerekli çabayı göstermeden görevlerini terk etme eğilimindedir. Yapılan araştırmalar; düzenli antrenman, egzersiz ve beden eğitimi etkinliklerinin özellikle ergenlik döneminde fiziksel yeterliliği, öz güveni, benlik saygısını, öz bakım becerilerini ve çevreye uyum sağlama yeteneğini artırarak öz yeterlik algısını güçlü bir şekilde geliştirdiğini göstermektedir. Düzenli spor yapan ergen ve kadınların, spor yapmayan sedanter bireylere kıyasla akademik, sosyal ve duygusal öz yeterlik düzeylerinin belirgin şekilde daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Cinsiyet parametresinin öz yeterlik seviyesi üzerinde anlamlı bir fark oluşturmadığı, buna karşın eğitim seviyesi ve spor yaşı gibi unsurların öz yeterlik üzerinde etkili olduğu belirtilmektedir. Müsabaka ve yüksek stres durumlarında yüksek öz yeterliğe sahip sporcular, olumsuz duyguları kontrol altında tutarak problemleri daha hızlı aşmakta, zorluklarla baş edebilmekte ve kazanmaya odaklanarak sportif performanslarını olumlu yönde yükseltmektedir.
In the study written by Sadi Ön, the concept of self-efficacy is defined as an individual's belief in their capability to succeed in a specific task and to mobilize the motivation, cognitive resources, and actions required to control life events. First introduced by Bandura (1977), this concept directly influences individuals' ability to regulate their emotions, thoughts, and attitudes, thereby impacting their performance. Individuals with high self-efficacy execute necessary actions resolutely to achieve success, whereas those who consider themselves inadequate tend to abandon tasks without showing sufficient effort. Research demonstrates that regular training, exercise, and physical education strongly enhance self-efficacy perceptions, particularly during adolescence, by boosting physical capability, self-confidence, self-esteem, self-care skills, and environmental adaptation. Studies reveal that adolescents and women engaging in regular sports exhibit significantly higher academic, social, and emotional self-efficacy levels compared to sedentary individuals. While the gender parameter does not create a significant difference in self-efficacy levels, factors such as education level and sporting age are influential. During competitions and high-stress situations, athletes with high self-efficacy effectively manage negative emotions, overcome problems more rapidly, cope with challenges, and focus on winning, thereby positively elevating their athletic performance.
Referanslar
Arseven, A. "Öz Yeterlilik: Bir Kavram Analizi." Electronic Turkish Studies, 2016;11.19.
Aurilio, L.A.(2005). Effect Of A Structured Walking Program On Perceptions Of Walking Selfefficacy İn Midlife Healthy Women Who Adopt And Maintain Leisure-Time Walking Behavior. 16th International Nursing Research Congress: Renew Nursing Through Scholarship.14-16 July, Hawaii‟S Big Island
Bal, Y.E. & Çetin, E. The Effect of Sports on Adolescences' Self-Esteem and Self-Sufficiency. Turkiye Klinikleri J Nurs Sci. 2020;12(4):473-84 doi: 10.5336/nurses.2019-71672
Balyan, M. (2018). İlköğretim 2. Kademe ve Ortaöğretim Kurumlarındaki Öğrencilerin Beden Eğitimi Dersine Yönelik Tutumları: Sosyal Beceri ve Özyeterlik Düzeylerinin Karşılaştırılması. LAP LAMBERT Academic Publishing.
Bandura A. Self-efficacy: toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review. 1977;84(2):191-215
Bandura, A. (2006). Guide for constructing self-efficacy scales. In F. Pajares & T. Urdan (Eds.), Self-efficacy beliefs of adolescents (Vol. 5, pp. 307-337). Greenwich, CT: Information Age Publishing.
Bandura, A. Human agency in social cognitive theory. Am Psychol. 1989;44(9):1175-1184. doi:10.1037/0003-066x.44.9.1175
Brustad, R.J. Who will go out and play? Parental and psychological influences on children’s attraction to physical activity. Pediatric exercise science, 1993; 5.3,210-223.
Cengiz, R., Aytan, K.G., Abakay U. Taekwondo Sporcularının Algıladığı Liderlik Özellikleri İle Öz Yeterlik Düzeyleri Arasındaki İlişki; E-Journal of New World Sciences Academy. 2012; 7 (4), Article Number; 2B0089
Cherry, H.L. (2005).Psychometric Analysis of an Inventory Assessing Mental Toughness. Master's Thesis, University of Tennessee – Knoxville.
Çakıcı, D. (2010). Spor lisesi ve genel lise 9. ve 10. sınıf öğrencilerinin sosyal yetkinlik beklentisi ve özsaygı düzeylerinin incelenmesi. Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin.
Çetin, B. (2007).Yeni İlköğretim programı (2005) uygulamalarının ilköğretim 4. ve 5. sınıf öğrencilerinin çalışma alışkanlıkları ile öz-yeterliliklerine etkisi ve öğrencilerin program hakkındaki görüşleri. Doktora tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Efe, M. (2007). 14-16 yaş grubu bireylerde spor çalışmalarının sosyal yetkinlik beklentisi ve atılganlık üzerine etkisi. Doktora tezi, Uludağ Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Bursa.
Eyüboğlu, E. (2012) Spor yapan ve yapmayan 12-14 yaş arası ergenlerin öz yeterlik düzeylerinin karşılaştırılması. MS thesis. Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Feltz, D.L. & Lirgg, C.D. (2001). Self-efficacy beliefs of athletes, teams, and coaches. Handbook of sport psychology, 2(2001), 340-61.
Gün, E. (2006). Spor yapanlarda ve spor yapmayan ergenlerde benlik saygısı. Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi Sağlık Bilimler Enstitüsü, Adana.
Hagger, M.S., Chatzisarantis, N. & Stuart, J.H. The Influence Of Self-Efficacy And Past Behaviour On The Physcal Activity İntentions Of Young People. Journal Of Sport Sciences, 2001; 19(9), 711-725.
Hazır Bıkmaz, F. Fen öğretiminde öz yeterlilik inancı. Eğitim Bilimleri ve Uygulama Dergisi, 2002;1(2), 197-210,.
Hilland, T.A., Stratton, G., Vinson, D. et. al. The Physical Education Predisposition Scale: preliminary development and validation. J Sports Sci. 2009;27(14):1555-1563. doi:10.1080/02640410903147513.
Horzum, M.B. & Çakır, Ö. Çevrimiçi Teknolojilere Yönelik Öz-Yeterlik Algısı Ölçeği Türkçe Formunun Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 2009;9(3), 1327-1356.
Karaman, Ç., Son, M., Bayazıt, B. ve ark. (2012) Spor Yapan ve Yapmayan 10–12 Yaş Grubu Çocuklarda Benlik Saygısının İncelenmesi”, I. Rekreasyon Araştırmaları Kongresi: Nisan, Kemer, Antalya, 431 -438, 12 –15.
Köksal, F. (2008). Antrenörlerin Liderlik Tarzları ile Öz Yeterlikleri Arasındaki İlişki. Yüksek Lisans Tezi. Selçuk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Ens. Konya.
Küçük, V. & Koç, H. Psiko-Sosyal Gelişim Süreci İçerisinde İnsan ve Spor İlişkisi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2003;9.
Laçin, B.G.D., Yalçın, İ., Üniversite öğrencilerinde öz-yeterlilik ve stresle başa çıkma stratejilerinin bilişsel esnekliği yordama düzeyleri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2018;34(2), 358-371.
Martin, J.J. The relationships among competitive orientation, sport-confidence, self-efficacy, anxiety, and performance. Journal of Sport and Exercise Psychology , 1991;13(2), 149-159.
Menteş, A. (2007).Lise öğrencilerinin atılganlık düzeyine sporun etkisi. Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Nwankwo, B.C. & Onyishi I.E. Role of self-efficacy, gender and category of athletes in coping with sports stress. IFE Psychologia: An International Journal, 2012;20(2), 94-101.
Öztürk, F. & Şahin, Ş.K. Spor yapan ve yapmayan 9-13 yaş grubu bireylerin sosyal yetkinlik beklentisi puanlarının karşılaştırılması (Bursa örneği). İlköğretim Online, 2007; 6:469-479,.
Öztürk, F., Efe, M., Koparan, Ş. 14-16 yaş grubu kızlarda hentbol çalışmalarının sosyal yetkinlik beklentisi ve atılganlık üzerine etkisi. Spor Bilimleri Dergisi, 2007;18(4): 147-155,.
Peter, R., Leslie, J. & Penelope, J. The Measurment of Chıldreen’s Self Efficacy. Universty of Warwick, 2011;1(1):1-9.
Serin, G.E.Ç. & Girli, A. Zihinsel Engelli Ergenlerin Sosyal Beceri Düzeyleri Ve Davranış Problemleri İle Ebeveynlerinin Genel Öz Yeterlilik Algı Düzeylerinin Karşılaştırılarak İncelenmesi . Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi , 2012;34 , 69-78 .
Telef, B.B. & Karaca R. Ergenlerin öz-yeterliklerinin ve psikolojik semptomlarının incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2001;8(16).
Wurtele, S.K. Self-efficacy and athletic performance: A review. Journal of Social and Clinical Psychology , 1986;4(3), 290-301.
Yardimci, F. & Başbakkal, Z. Ortaokul Öz-Yeterlilik Ölçeğinin geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 2010;11(4), 321-326.
Yıldız, A.B. (2017). Sporcularda Zihinsel Dayanıklılık ve Öz Yeterlik Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Ünv. Sağlık Bilimleri Ens., Ankara.
