Akut Koroner Sendrom Risk Faktörleri ve Hemşirelik Yönetimi
Özet
Akut Koroner Sendrom (AKS), koroner arter hastalığı sonucu gelişen, morbidite ve mortaliteyi artıran kardiyak bir problemdir. Hastalık genellikle akut trombozla başlayıp damar daralması veya tıkanmasına yol açarak göğüs ağrısı, nefes darlığı ve stres gibi semptomlarla kendini gösterir. AKS risk faktörleri değiştirilemez (genetik, yaş, cinsiyet, ırk) ve değiştirilebilir (sigara, hareketsizlik, hipertansiyon, diyabet, anksiyete, beslenme) olarak ikiye ayrılır. Türkiye'de Avrupa'ya kıyasla hasta yaşının genç olması, sigara, obezite ve kolesterol oranlarının yüksekliği dikkat çekmektedir. Yaş artışı ve düşük sosyoekonomik düzey yaşam kalitesini düşürerek tedaviye uyumu azaltır. Bu süreçte hastaların aktif yaşama dönmesi ve komplikasyonların önlenmesi için kardiyak rehabilitasyon hayati önem taşır. Çok disiplinli iyileşme ekibinde yer alan hemşireler, hastayla en çok zaman geçiren profesyoneller olarak veri toplama, tanılama, planlama, uygulama ve değerlendirme adımlarından oluşan bakım sürecini yönetir. Hemşirelerin sunduğu kanıta dayalı bakımlar, bireysel eğitimler, motivasyonel görüşmeler ve manevi destekler, hastaların sağlıklı yaşam tarzı davranışlarını benimsemesini sağlar, zararlı alışkanlıkları azaltır ve yaşam standartlarını yükseltir. Sonuç olarak, etkin bir hemşirelik yönetimi ve aile katılımı, AKS vakalarının görülme sıklığı ile ölüm oranlarının azaltılmasında anahtar role sahiptir.
Acute Coronary Syndrome (ACS) is a cardiac problem that develops as a result of coronary artery disease, increasing morbidity and mortality. The disease usually begins with acute thrombosis, leading to vascular narrowing or occlusion, and manifests with symptoms such as chest pain, shortness of breath, and stress. ACS risk factors are divided into non-modifiable (genetics, age, gender, race) and modifiable (smoking, inactivity, hypertension, diabetes, anxiety, nutrition). Compared to Europe, the young age of patients and high rates of smoking, obesity, and cholesterol attract attention in Turkey. Increasing age and low socioeconomic status decrease the quality of life, thereby reducing adherence to treatment. In this process, cardiac rehabilitation is of vital importance for patients to return to an active life and to prevent complications. Nurses, who are part of the multidisciplinary recovery team and spend the most time with the patient, manage the care process consisting of data collection, diagnosis, planning, implementation, and evaluation steps. The evidence-based care, individual education, motivational interviews, and spiritual support provided by nurses enable patients to adopt healthy lifestyle behaviors, reduce harmful habits, and raise their living standards. Consequently, effective nursing management and family involvement play a key role in reducing the incidence and mortality rates of ACS cases.
Referanslar
Kasapoğlu, E. S., & Enç, N. Koroner arter hastaları için bir rehber. Journal of Cardiovasculer Nursing. 2017;8(15): 1-7.
Huber D., Henriksson R., Stina Jakobsson S., & Mooe T. Nurse-led telephone-based follow-up of secondary prevention after acute coronary syndrome: One-year results from the randomized controlled NAILED-ACS trial. PLoS One. 2017;12(9), e0183963.
Wihastuti, T. A., Rahmawati, I., Rachmawati, S. D., Lestari, Y. C., & Kumboyono, K. Barriers of Nurse Collaboration for the Care of Acute Coronary Syndrome Patients in Emergency Departments: A Pilot Study. The Open Nursing Journal. 2019;13 (1), 60-65. doi: 10.2174/1874434601913010060
Candelaria, D., Randall, S., Ladak, L., & Gallagher, R. Health-related quality of life and exercise-based cardiac rehabilitation in contemporary acute coronary syndrome patients: a systematic review and meta-analysis. Quality of Life Research. 2020;29(3), 579-592.
Demir NC. Acil Servis Ünitesine Başvuran Akut Koroner Sendrom Tanısı Almış Bireylerin Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışlarının Belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir: Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, 2019.
Dural, G., & Çıtlık Sarıtaş, S. Akut Koroner Sendromlu Hastalarda Yaşam Kalitesi ve Yaşam Kalitesini Etkileyen Faktörler. Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi, 2017;8(17), 131-141.
Rahmawati I., Wihastuti T. A., Rachmawati S. D., & Kumboyono K. Nursing experience in providing spiritual support to patients with Acute Coronary Syndrome at the emergency unit: Phenomenology study. International Journal of caring sciences. 2018;11(2), 1147-1151.
Şimşek AK. Akut Koroner Sendromlu Hastalarda Sağlığı Geliştirme Modeli Temelli Eğitimin Etkinliği. Doktora Tezi, İstanbul: Marmara Üniversitesi, 2020.
Shojaefar F., Dahesh T., & Nouhi E. The Effect of Family-Centered Interactive Education Using Social Networks on the Lifestyle of Patients with Acute Coronary Syndrome: A Randomized Clinical Trial. Research Square. doi:10.21203/rs.3.rs-28793/v1.
Davis, L. L., & Maness, J. J. Nurse practitioner knowledge of symptoms of acute coronary syndrome. The Journal for Nurse Practitioners. 2019;15(1), 9-12.
Şimşek, A. K., & Alpar, Ş. E. Akut Koroner Sendrom Geçiren Hastalarda Risk Faktörlerinin Belirlenmesi. Turk J Cardiovasc Nurs. 2020;11(25), 82-89.
Sazak, Y., Kanadlı, K. A., & Olgun, N. Kardiyak Rehabilitasyon Ekip Çalışmasında Hemşirenin Rol Ve Sorumlulukları. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi. 2020;24(3), 217-226.
Annaç S. Koroner Arter Hastalığı Olan Bireylerde Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları ve Yaşam Kalitesinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep: Hasan Kalyoncu Üniversitesi, 2018.
Bahrami, T., Rejeh, N., Heravi‐Karimooi, M., Vaismoradi, M., Tadrisi, S. D., & Sieloff, C. Effect of aromatherapy massage on anxiety, depression, and physiologic parameters in older patients with the acute coronary syndrome: A randomized clinical trial. International journal of nursing practice. 2017;23(6), e12601.
Paoli, G., Notarangelo, M. F., Mattioli, M., La Sala, R., Foà, C., Solinas, E., & Ardissino, D. ALLiance for sEcondary PREvention after an acute coronary syndrome. The ALLEPRE trial: A multicenter fully nurse-coordinated intensive intervention program. American heart journal. 2018;203, 12-16.
Darsin Singh, S. K., Ahmad, A., Rahmat, N., & Hmwe, N. T. T. Nurse‐led intervention on knowledge, attitude and beliefs towards acute coronary syndrome. Nursing in critical care. 2018;23(4), 186-191.
Basit, G. Bakımın Rehberi: Hemşirelik Süreci. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020; 2(2), 77-90.
Kaambwa, B., Gesesew, H. A., Horsfall, M., & Chew, D. Quality of Life Changes in Acute Coronary Syndromes Patients: A Systematic Review and Meta-Analysis. International journal of environmental research and public health. 2020;17(18), 6889.
Dilek F. Sigara İçen Akut Koroner Sendromlu Hastalara Uygulanan Motivasyonel Görüşme Yönteminin Sigarayı Bırakma, Özetkililik- Yeterlilik Ve Anksiyete Düzeylerine Etkisinin İncelenmesi. Doktora Tezi, Edirne: Tekirdağ Üniversitesi, 2019.
