Türkiye'deki Suriyelilerin Ruh Sağlığı İhtiyaçları ve Sunulan Hizmetler
Özet
Türkiye’deki yaklaşık 3,7 milyon kayıtlı Suriyeli mülteci, göç öncesinde, esnasında ve sonrasında tecrübe ettikleri savaş, şiddet, kayıp, belirsizlik ve uyum sorunları sebebiyle ciddi ruh sağlığı riski altındadır. Dünya Sağlık Örgütü verileri ve yapılan bilimsel çalışmalar, mülteciler arasında depresyon, travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) ve kaygı bozukluklarının son derece yaygın görüldüğünü ortaya koymaktadır. Mültecilerin ruh sağlığı ve psikolojik iyi oluşlarının korunması; gıda ve barınma gibi temel ihtiyaçların temin edilmesinden başlayarak aile ve toplum bağlarının güçlendirilmesini, odaklanmış sosyal hizmetleri ve uzmanlaşmış psikiyatrik müdahaleleri kapsayan çok boyutlu ve bütüncül bir yaklaşımı zorunlu kılar. Türkiye’de kamu hastaneleri, Göçmen Sağlığı Merkezleri (GSM), Güçlendirilmiş Göçmen Sağlığı Merkezleri (GGSM), Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri (TRSM) ve çeşitli sivil toplum kuruluşları vasıtasıyla mültecilere ücretsiz ve kapsamlı sağlık hizmetleri sunulmaktadır. Buna karşın dil engeli, nitelikli tercüman eksikliği, kültür farklılıkları, ruhsal hastalıklara ilişkin toplumsal damgalama, düşük sağlık okuryazarlığı, geleneksel inançlar ve ekonomik imkânsızlıklar mültecilerin mevcut ruh sağlığı hizmetlerine erişimini önemli ölçüde engellemektedir. Ortaya çıkan bu ciddi tedavi açığını kapatabilmek amacıyla birinci basamak sağlık çalışanlarının eğitilmesi, tercüman ve uzman personel sayısının artırılması, çalışanlarda kültürel duyarlılığın geliştirilmesi ve toplum tabanlı psikososyal destek modellerinin yaygınlaştırılması büyük önem taşımaktadır.
Approximately 3.7 million registered Syrian refugees in Turkey face significant mental health risks due to the war, violence, loss, uncertainty, and adaptation difficulties experienced before, during, and after migration. World Health Organization data and scientific studies reveal that depression, post-traumatic stress disorder (PTSD), and anxiety disorders are highly prevalent among refugees. Protecting the mental health and psychological well-being of refugees requires a multidimensional and holistic approach, ranging from meeting basic needs such as food and shelter to strengthening family and community ties, providing focused social services, and offering specialized psychiatric interventions. In Turkey, free and comprehensive healthcare services are provided to refugees through public hospitals, Migrant Health Centers (MHC), Strengthened Migrant Health Centers (SMHC), Community Mental Health Centers (CMHC), and various non-governmental organizations. However, language barriers, a lack of qualified interpreters, cultural differences, social stigma surrounding mental illnesses, low health literacy, traditional beliefs, and economic hardships significantly hinder refugees' access to these services. To bridge this substantial treatment gap, it is of vital importance to train primary healthcare workers, increase the number of interpreters and specialized staff, enhance cultural sensitivity among personnel, and expand community-based psychosocial support models.
Referanslar
Acarturk, C., Cetinkaya, M., Senay, I., Gulen, B., Aker, T. ve Hinton, D. (2018). Prevalence and predictors of posttraumatic stress and depression symptoms among syrian refugees in a refugee camp. Journal of Nervous and Mental Disease, 206(1), 40–45.
Akgül, S., Hüsnü, Ş., Derman, O., Özmert, E., Bideci, A. ve Hasanoğlu, E. (2019). Mental health of syrian refugee adolescents: How far have we come? Turkish Journal of Pediatrics, 61(6), 839–845. https://doi.org/10.24953/turkjped.2019.06.003
Alpak, G., Unal, A., Bulbul, F., Sagaltici, E., Bez, Y., Altindag, A., Dalkilic, A. ve Savas, H. A. (2015). Post-traumatic stress disorder among Syrian refugees in Turkey: A cross-sectional study. International Journal of Psychiatry in Clinical Practice, 19(1), 45–50. https://doi.org/10.3109/13651501.2014.961930
APA. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Author.
Bekiroğlu, S. (2019). Türkiye’de Mülteci ve Sığınmacı Ağır Ruhsal Hastalığa Sahip Birey Olmak. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 13, 56–69.
Bhugra, D. (2004). Migration, distress and cultural identity. British Medical Bulletin, 69, 129–141. https://doi.org/10.1093/bmb/ldh007
Bilici, M. ve Yeşildal, M. (2014). Göç ve ruh sağlığı. Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi, 31, 68–73. https://www.sdplatform.com/Dergi/801/Goc-ve-ruh-sagligi.aspx, erişim tarihi 08.08.2021.
Binbay, İ. T., Ulaş, H. ve Alptekin, K. (2007). Şizofrenide Psikososyal Etkenlerin Yeniden Önem Kazanması. Psikiyatride Derlemeler, Olgular ve Varsayımlar, 1, 39–48.
Buz, S. (2020). Türkiye ’ de Koruyucu ve Önleyici Ruh Sağlığı Uygulamaları : Sosyal Hizmet Uzmanları ve Hastaların Deneyimlerine Dair Nitel Bir Araştırma Protective and Preventive Community Mental Health Services in Turkey : A Qualitative Research about Experiences of So. 12(Suppl 1), 18–42. https://doi.org/10.18863/pgy.662628
Davis, C. ve Wanninger, A. (2017). Mental Health and Psychosocial Support Considerations for Syrian Refugees in Turkey. January. https://internationalmedicalcorps.org/wp-content/uploads/2017/07/Mental-Health-and-Psychosocial-Support-Considerations-for-Syrian-Refugees-in-Turkey.pdf, erişim tarihi 15.08.2021.
de Jong, J. T., Komproe, I. H., Van Ommeren, M., El Masri, M., Araya, M., Khaled, N., van De Put, W. ve Somasundaram, D. (2001). Lifetime events and posttraumatic stress disorder in 4 postconflict settings. JAMA, 286(5), 555–562. https://doi.org/10.1001/jama.286.5.555
Demirbaş, H. ve Bekaroğlu, E. (2013). Evden uzakta olmak: Sığınmacıların/mültecilerin psikolojik sorunları ve alınacak önlemler. Kriz Dergisi, 21(0), 11–24. https://doi.org/10.1501/kriz_0000000334
Fazel, M., Wheeler, J. ve Danesh, J. (2005). Prevalence of serious mental disorder in 7000 refugees resettled in western countries: A systematic review. Lancet, 365(9467), 1309–1314. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(05)61027-6
Fuhr, D. C., Acarturk, C., McGrath, M., Ilkkursun, Z., E. Sondorp, Sijbrandij, M., Ventevogel, P., Cuijpers, P., McKee, M. ve Roberts, B. (2019). Treatment gap and mental health service use among Syrian refugees in Sultanbeyli, Istanbul: a cross-sectional survey Original. Epidemiology and Psychiatric Sciences, 29(e70), 1–11. https://doi.org/10.1017/S2045796019000660
GmbH, I. Z. (GIZ). (2018). Kalkınma Çalışmaları Ruh Sağlığı ve Psiko-Sosyal Destek Programı (MHPSS) Yönlendirme Haritası. https://www.giz.de/en/downloads/giz2018-tk-kalkinma-MHPSS.pdf (Erişim Tarihi: 16.02.2022).
Gönül, A. S. (2012). Depresyon tedavisinde yeni bakış açıları. Journal Of Mood Disorders, 2(5), 0–0. https://doi.org/10.5455/jmood.20120925164518
Göç İdaresi Başkanlığı. (2022). Yıllara Göre Geçici Koruma Kapsamındaki Suriyeliler. https://www.goc.gov.tr/gecici-koruma5638 (Erişim Tarihi: 16.02.2022).
Grupp, F., Moro, M. R., Nater, U. M., Skandrani, S. ve Mewes, R. (2019). “Only God can promise healing.”: help-seeking intentions and lay beliefs about cures for post-traumatic stress disorder among Sub-Sahara. European Journal of Psychotraumatology, 10(1). https://doi.org/10.1080/20008198.2019.1684225
Güdül, Ö. T. (2018). Suriyeli Kadın Göçmenlerin Travmatik Yaşantıya Bağlı Ruh Sağlığı Sorunlarının ve Sosyal Destek Süreçlerinin İncelenmesi. (Bilim Uzmanlığı Tezi). Kocaeli Üniversitesi/ Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Kocaeli.
Hassan, G., Kirmayer, L., Mekki-Berrada, A. ve El-Chammay, R. (2015). Culture , Context and the Mental Health and Psychosocial Wellbeing of Syrians. In Unhcr (Issue September).
Im, H., Rodriguez, C. ve Grumbine, J. M. (2021). A multitier model of refugee mental health and psychosocial support in resettlement: Toward trauma-informed and culture-informed systems of care. Psychological Services, 18(3), 345.
Inter-Agency Standing Committee (IASC). (2007). IASC Guidelines on Mental Health and Psychosocial Support in Emergency Settings. http://www.humanitarianinfo.org/iasc/content/products%0Ahttp://www.humanitarianinfo.org/iasc/content/products%0Ahttp://scholar.google.com/scholar?hl=envebtnG=Searchveq=intitle:Iasc+Guidelines+on+Mental+Health+and+Psychosocial+support+in+Emergency+settings#0 (Erişim Tarihi: 08.08.2021).
James, S. L., Abate, D., Abate, K. H., Abay, S. M., Abbafati, C., Abbasi, N., Abbastabar, H., Abd-Allah, F., Abdela, J., Abdelalim, A., Abdollahpour, I., Abdulkader, R. S., Abebe, Z., Abera, S. F., Abil, O. Z., Abraha, H. N., Abu-Raddad, L. J., Abu-Rmeileh, N. M. E., Accrombessi, M. M. K., … Murray, C. J. L. (2018). Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 354 diseases and injuries for 195 countries and territories, 1990–2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. The Lancet, 392(10159), 1789–1858. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)32279-7
Kahil, A. ve Çırakoğlu, O. C. (2018). Sarsıcı Bir Yaşam Deneyimi Olarak Psikolojik Travma. In A. İçağasıoğlu Çoban ve S. Attepe Özden (Eds.), Psikiyatrik Sosyal Hizmet (1st ed., pp. 185–195).
Karadag, M., Gokcen, C., Dandil, F. ve Calisgan, B. (2018). Our experience with Syrian refugee patients at the child and adolescent psychiatry clinic in Gaziantep, Turkey. International Journal of Psychiatry in Clinical Practice, 22(2), 157–159. https://doi.org/10.1080/13651501.2017.1387269
Karadag, M. ve Ogutlu, H. (2021). Prevalence of psychiatric symptoms among refugee adolescents in Turkey: A controlled study. Brazilian Journal of Psychiatry, 43(1), 55–60. https://doi.org/10.1590/1516-4446-2020-0916
Karaoğlan Kahiloğulları, A., Alataş, E., Ertuğrul, F. ve Malaj, A. (2020). Responding to mental health needs of Syrian refugees in Turkey: mhGAP training impact assessment. International Journal of Mental Health Systems, 14(1), 1–10. https://doi.org/10.1186/s13033-020-00416-0
Kessler, R. C., Aguilar-Gaxiola, S., Alonso, J., Benjet, C., Bromet, E. J., Cardoso, G., Degenhardt, L., de Girolamo, G., Dinolova, R. V, Ferry, F., Florescu, S., Gureje, O., Haro, J. M., Huang, Y., Karam, E. G., Kawakami, N., Lee, S., Lepine, J.-P., Levinson, D., … Koenen, K. C. (2017). Trauma and PTSD in the WHO World Mental Health Surveys. European Journal of Psychotraumatology, 8(sup5), 1353383. https://doi.org/10.1080/20008198.2017.1353383
Kirmayer, L. J., Narasiah, L., Munoz, M., Rashid, M., Ryder, A. G., Guzder, J., Hassan, G., Rousseau, C. ve Pottie, K. (2011). Common mental health problems in immigrants and refugees: General approach in primary care. CMAJ, 183(12), 959–967. https://doi.org/10.1503/cmaj.090292
Kiselev, N., Morina, N., Schick, M., Watzke, B., Schnyder, U. ve Pfaltz, M. C. (2020). Barriers to access to outpatient mental health care for refugees and asylum seekers in Switzerland: The therapist’s view. BMC Psychiatry, 20(1), 1–14. https://doi.org/10.1186/s12888-020-02783-x
May, S., Rapee, R. M., Coello, M., Momartin, S. ve Aroche, J. (2014). Mental health literacy among refugee communities: differences between the Australian lay public and the Iraqi and Sudanese refugee communities. Soc Psychiatry Psychiatr Epidemiol, 49, 757–769. https://doi.org/10.1007/s00127-013-0793-9
Mipatrini, D., Balcılar, M., Dembech, M., Ergüder, T. ve Ursu, P. (2019). Survey on the health status, diseases in Turkey services utilization and The case for investment determinants of health Syrian refugee population in Turkey. http://www.euro.who.int/pubrequest
Murray, K. E., Davidson, G. R., Schweitzer, R. D. ve Murray, K. (2010). Review of Refugee Mental Health Interventions Following Resettlement: Best Practices and Recommendations NIH Public Access. Am J Orthopsychiatry, 80(4), 576–585. https://doi.org/10.1111/j.1939-0025.2010.01062.x
Patel, V., Maj, M., Flisher, A. J., De Silva, M. J., Koschorke, M., Prince, M., Tempier, R., Riba, M. B., Sanchez, M., Campodonico, F. D., Risco, L., Gask, L., Wahlberg, H., Roca, M., Lecic-Tosevski, D., Soghoyan, A., Moussaoui, D., Baddoura, C., Adeyemi, J., … Richardson, G. (2010). Reducing the treatment gap for mental disorders: A WPA survey. World Psychiatry, 9(3), 169–176. https://doi.org/10.1002/j.2051-5545.2010.tb00305.x
Porter, M. ve Haslam, N. (2005). Predisplacement and Postdisplacement Factors Associated With MentalHealth of Refugees and Internally Displaced Persons: A Meta-analysis. JAMA, 294(5), 602–612. https://doi.org/10.1001/JAMA.294.5.602
Sağlık Bakanlığı. (2011). Ulusal Ruh Sağlığı Eylem Planı (2011-2023).
Sağlık Bakanlığı. (2017). Göçmen Sağlığı Hizmetlerini Güçlendirilme Müdahalesi (BPRM Projesi). https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/projeler/liste/gocmen-sagligi-hizmetlerini-guclendirilme-mudahalesi-bprm-projesi-2.html, erişim tarihi 08.08.2021.
Sağlık Bakanlığı. (2021). SIHHAT PROJECT. http://www.sihhatproject.org/saglik_hizmetleri.html, erişim tarihi 20.08.2021.
Sülekli, H. E. ve Mortaş, A. (2015). OECD , Avrupa Birliği Sağlık İstatistikleri ve Türkiye.
Türk, G. D. (2016). Türkiye ’ de Suriyeli Mültecilere Yönelik Sivil Toplum Kuruluşlarının Faaliyetlerine İlişkin Bir Değerlendirme. Marmara İletişim Dergisi /, 25, 145–157. https://doi.org/10.17829/midr.20162520723
Turrini, G., Purgato, M., Ballette, F., Nosè, M., Ostuzzi, G. ve Barbui, C. (2017). Common mental disorders in asylum seekers and refugees: Umbrella review of prevalence and intervention studies. International Journal of Mental Health Systems, 11(1), 1–14. https://doi.org/10.1186/s13033-017-0156-0
Ünal, S. (2000). Psikiyatrik uygulamalarda sosyokültürel duyarlılık. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 1(4), 225–230.
UNHCR. (2019). UNHCR’S Approach to Mental Health and Psychosocial Support in Displacement. https://reporting.unhcr.org/sites/default/files/UNHCR%27s%20approach%20to%20mental%20health%20and%20psychosocial%20support%20in%20displacement-2019.pdf (Erişim Tarihi: 16.02.2022).
Uygun, E. (2019). Assessment and psychosocial intervention plan of a Syrian case with trauma history. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 20(2), 221–223. https://doi.org/10.5455/apd.302643549
Uygun, E. ve Aker, T. (2019). Göçmenlerde Ruh Sağlığı Hizmetlerinin Yönetimi. In Y. Pekşen, F. Kara, M. Topbaş, M. Ertem, ve Ö. Boztaş (Eds.), Göç ve Sağlık (pp. 194–200). T.C. Sağlık Bakanlığı.
Uygun, E., Tunçtürk, M., Kılıçoğlu, A. G., Mutlu, C. ve Karaçetin, G. (2019). Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı Polikliniği’ne Başvuran Suriyelilerin Klinik ve Sosyodemografik Profili. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 26(1), 5–11.
WHO. (2012). Assessing mental health and psychosocial needs and resources toolkit for humanitarian settings. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/76796/9789241548533_eng.pdf (Erişim Tarihi: 16.02.2022).
WHO. (2018). Mental health promotion and mental health care in refugees and migrants (Technical guidance on refugee and migrant health). 40. http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0004/386563/mental-health-eng.pdf (Erişim Tarihi: 08.08.2021).
World Health Organization. (2018). Mental Health Atlas 2017.
Yaşar, M., İnal Kızıltepe, G., Uyanık, Ö., Özsüer, S., Kandır, A. ve Aslan, V. (2015). Afyonkarahisar İlinde Zorunlu İkamet Eden Sığınmacı Kadınların Sosyal Destek Algılarının İncelenmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 14(33), 9–27.
