SAĞLIK HİZMETİ İLİŞKİLİ ENFEKSİYONLARIN TARİHÇESİ
Özet
Sağlık Hizmeti İle İlişkili Enfeksiyonların (SHİE) tarihsel gelişimi ve Türkiye’deki kontrol programlarını ele alan bu çalışma, geçmişten günümüze uzanan yönetimsel ve bilimsel süreçleri incelemektedir. Eskiden nozokomiyal enfeksiyon olarak bilinen SHİE’ların önlenmesinde 19. yüzyılda el hijyeni, asepsi, antisepsi ve hastane sanitasyonunun önemi anlaşılmış; Semmelweis, Nightingale, Pasteur ve Koch gibi öncüler modern enfeksiyon kontrolünün temellerini atmıştır. Antibiyotiklerin keşfi ve aşırı kullanımı ise mikroorganizmaların direnç kazanmasına yol açarak bu sorunun boyutunu değiştirmiştir. Dünyada 1950'lerde CDC öncülüğünde başlayan kurumsallaşma adımları, Türkiye’de özellikle 1970'lerden sonra ivme kazanmış, 2005 yılında çıkarılan yönetmelikle hastanelerde Enfeksiyon Kontrol Komitelerinin kurulması ve hemşireler ile hekimlerin sertifikalandırılması zorunlu hale getirilmiştir. 2007 yılında Ulusal Hastane Enfeksiyonları Sürveyans Sistemi'nin kurulmasıyla veriler kayıt altına alınmaya başlanmıştır. Günümüzde Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü bünyesinde yürütülen bu sistematik çalışmalar, SHİE'ların halk sağlığı üzerindeki küresel ve ulusal tehdidini azaltmayı, denetim, eğitim ve ulusal kampanyalar aracılığıyla hasta güvenliğini en üst düzeye çıkarmayı hedeflemektedir.
This study examining the historical development of Healthcare-Associated Infections (HAIs) and their control programs in Türkiye analyzes the administrative and scientific processes from past to present. In the prevention of HAIs, formerly known as nosocomial infections, the importance of hand hygiene, asepsis, antisepsis, and hospital sanitation was understood in the 19th century, with pioneers like Semmelweis, Nightingale, Pasteur, and Koch laying the foundations of modern infection control. The discovery and overuse of antibiotics shifted the dimension of this problem by causing microorganisms to gain resistance. Institutional steps that began globally in the 1950s under the leadership of the CDC gained momentum in Türkiye particularly after the 1970s, making the establishment of Infection Control Committees and the certification of nurses and physicians mandatory in 2005. With the establishment of the National Hospital Infections Surveillance System in 2007, tracking data began to be recorded systematically. These ongoing efforts conducted under the Ministry of Health aim to reduce the global and national threat of HAIs on public health and maximize patient safety through audits, training, and national campaigns.
Referanslar
Akalın E. Hastane infeksiyonları. Türk Hemşireler Dergisi. 1984;24(2):9.
Akşit F, Akşit MA, Kiraz N. Hastane Enfeksiyonları. Editör: Ünlü İ. Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi. Yayın No: 415. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Web Ofset;1996:26-43.
Bulut A. Sağlık hukuku yönünden hastane enfeksiyonlarının değerlendirilmesi. Journal of Social And Humanities Sciences Research. 2018;5(17):275-283.
Carter KC. Semmelweis and his predecessors. Med Hist.1981;25(1):57–72.
Cruickshank R. Hospıtal infection: a historical review. British Medical Bulletin. 1944;2(12):272-276. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.bmb.a071061
Dixon RE. Control of Health-Care—Associated Infections, 1961—2011.MMWR Report. 2011;58-63. https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/su6004a10.htm
Erbaydar S. Hastane Enfeksiyonları ve Kontrolü. Galenos.1998;23:4-8.
Eksik A. Hastane enfeksiyonu kontrolünde enfeksiyon hemşiresinin rolü. Aktüel Tıp Dergisi. Hastane Enfeksiyonları Sayısı. 1996;1(6):491-492.
Ertek M. Hastane Enfeksiyonları: Türkiye Verileri. Hastane Enfeksiyonları Korunma ve Kontrol Sempozyumu Dizisi. 2008;60:9-14.
Fontana RT. As infecções hospitalares e a evolução histórica das infecções. Revista Brasileira de Enfermagem. 2006;59(5):703-706. https://doi.org/10.1590/S0034-71672006000500021
Görak G, Savaşer S. Hastane Enfeksiyonları. Epidemiyolojiye Giriş ve Enfeksiyon Hastalıkları. Editör: Ünlü İ. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları; 1992;84-87.
Gwendolyn LG, Paul YC, Ian BK. Infection control, ethics and accountability. MJA. 2009;190(12): 696-698.
Gray J, Oppenheim B, Mahida N. A history of infection prevention and control in 100 volumes. Journal of Hospital Infection, 2018;100(1):1-8. https://doi.org/10.1016/j.jhin.2018.07.003
Guidelines on Core Components of Infection Prevention and Control Programmes at the National and Acute Health Care Facility Level. Geneva: World Health Organization; 2016.
La Force FM. The Control of Infectious in Hospitals: 1750 to 1959. Prevention and Control of Nosocomial Infections Chapter 1. Editör: Wenzel R.P. Baltimore: William&Wilkins;1987; 1-12.
Pearson A. Historical and changing epidemiology of healthcare-associated infections. Journal of Hospital Infection. 2009;73(4):296-304. https://doi.org/10.1016/j.jhin.2009.08.016
Pittet D, Hugonnet S, Harbarth S, Mourouga P, Sauvan V, Touveneau S, et al. Effectiveness of a hospital-wide programme to improve compliance with hand hygiene. Infection Control Programme. Lancet. 2000;356(9238):1307-1312.
Selwyn S. Hospital infection: The first 2500 years. Journal of Hospital Infection. 1991;18:5-64. https://doi.org/10.1016/0195-6701(91)90004-R
Şelimen D, Titiz İ, Yaltı T. Hastane Enfeksiyonlarına Güncel Yaklaşım. İstanbul:Yeni Buket Matbaası; 1997:25-30.
Widmer AF, Sav H, Pitter D. Infection control and hospital epidemiology outside the united states. Infection Control and Hospital Epidemiology. 1999;20(1):17-21.
