SAĞLIK HİZMETİ İLİŞKİLİ ENFEKSİYONLARIN ETİK BOYUTU
Özet
Sağlık hizmeti ile ilişkili enfeksiyonlar (SHİE), küresel ölçekte ciddi mortalite, morbidite ve ekonomik yük oluşturan, büyük oranda önlenebilir klinik sorunların başında gelmektedir. Bu enfeksiyonların kontrol altına alınamaması, yalnızca operasyonel yetersizlikleri değil, aynı zamanda sağlık çalışanlarının kanıta dayalı politikalara uymadığını ve biyoetik ilkelerin ihlal edildiğini göstermektedir. Tıp etiğinin temelini oluşturan özerkliğe saygı, yarar sağlama, zarar vermeme ve adalet ilkeleri ekseninde değerlendirildiğinde, SHİE'lar özellikle "zarar vermeme" ilkesiyle doğrudan ilişkilidir. En temel enfeksiyon kontrol yöntemi olan el hijyenine gereken önemin verilmemesi, hastaların bilerek önlenebilir zararlara maruz bırakılması anlamına geldiğinden etik açıdan kesinlikle kabul edilemez bir kusurdur. Ayrıca, hastaların özerklik hakları ve yasal mevzuatlar gereğince SHİE riskleri hakkında teknik dilden uzak, anlaşılır bir şekilde bilgilendirilmeleri ve aydınlatılmış onam süreçlerinin eksiksiz yürütülmesi etik bir zorunluluktur. Sağlık çalışanlarının ve kurumların gelişen enfeksiyonları gizlemeden raporlaması dürüstlük ve etik sorumluluk ilkesinin bir gereğidir. Sonuç olarak, SHİE ile mücadele; teknik bir uygulama olmanın ötesinde, hasta güvenliğini sağlamayı ve sağlık sistemine olan toplumsal güveni korumayı hedefleyen kapsamlı bir etik sorumluluk yönetimidir.
Healthcare-associated infections (HAIs) constitute a critical global challenge characterized by substantial mortality, morbidity, and economic burdens, despite being largely preventable through systematic interventions. Beyond clinical ramifications, HAIs pose significant biomedical ethics concerns, directly intersecting with the core principles of autonomy, beneficence, non-maleficence, and justice. Within this framework, HAIs are fundamentally linked to the principle of non-maleficence; the failure of healthcare professionals to adhere to basic infection control measures, particularly hand hygiene, constitutes a violation of the duty to do no harm. Furthermore, respecting patient autonomy necessitates comprehensive and transparent disclosure regarding HAI risks and institutional protocols, thereby transforming informed consent from a mere formality into a meaningful exercise of patient rights under legal regulations. Ethical accountability mandates that both practitioners and healthcare institutions uphold honesty by accurately reporting and disclosing infection rates rather than concealing them. Ultimately, mitigating HAIs transcends routine clinical compliance; it embodies a profound ethical imperative aimed at safeguarding vulnerable patients and preserving public trust in the healthcare ecosystem.
Referanslar
Arda B, Pelin Şahinoğlu S. Tıbbi etik tanımı, içeriği, yöntemi ve başlıca konuları. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası.1995;48:323-336.
Aydın, E. Tıp Etiği. Ankara: Güneş Kitabevi; 2006.
Aydın E, Ersoy N. Tıp etiği ilkeleri. Türkiye Klinikleri Tıbbi Etik, 1995;2(3):48-52.
Beauchamp TL, Chıldress, JF. Principles of Biomedical Ethics. 7th ed. Newyork: Oxford University Press; 2009:202-241.
Bircan H. Felsefede Değerler Problemi. Değerler Bilançosu. Konya: Çizgi Kitabevi; 2015:11-37.
Burkhard M, Nathanıel A. Ethics Issues in Contemporary Nursing. 3rd ed. Canada: Thomson Delmar Learning; 2007:40-65.
Cevizci A. Felsefe Sözlüğü. 6. Baskı. İstanbul: Say Yayınları; 2011:16-17.
Doğanay M, Ünal S. Hastane İnfeksiyonları. Hastane İnfeksiyonları Derneği Yayını No: 1. Ankara: Bilimsel Tıp Yayınevi; 2003.
Erbektaş İ, Lale S. İnfeksiyon Kontrol Hemşireliği: Tanımı ve Görevleri. Hastane İnfeksiyonları Kontrolü El Kitabı. Ankara: Bilimsel Tıp Yayınevi; 2004:91-99.
Gilbert GL, Cheung PY, Kerridge IB. Infection control, ethics and accountability. Medical Journal of Australia. 2009; 190(12):696-698. https://doi.org/10.5694/j.1326-5377.2009.tb02641.x
Gray J, Oppenheim, B, Mahida N. The Journal of Hospital Infection – a history of infection prevention and control in 100 volumes. Journal of Hospital Infection. 2018;100(1):1-8. https://doi.org/10.1016/j.jhin.2018.07.003
Haley RW, Culver DH, White JW, Morgan WM, Emori TG, Munn VP, Hooton TM. The efficacy of infection surveillance and control programs in preventing nosocomial infections in US hospitals. Am J Epidemiol. 1985. https://academic.oup.com/aje/article-abstract/121/2/182/113816?redirectedFrom=PDF Feb;121(2), 182-205.
Hostiuc S, Molnar AJ, Moldoveanu A, Aluas M, Moldoveanu, F, Bocicor I, et all. Patient autonomy and disclosure of material information about hospital-acquired infections. Infection and Drug Resistance. 2018;(11):369-375. https://doi.org/10.2147/IDR.S149590
Kant I. Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi. 3. Baskı, Çev.:İ. Kuçuradi. Ankara: Felsefe Kurumu Yayınları;2002.
Kavas V. Ölüm ve Ölmekte Olan Hastaya Yaklaşım Konusundaki Etik Eğitiminde Anlatısal Uygulamaların Etkinliği. Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı. Doktora Tezi. Ankara. 2008.
Keskin Z. Kamu Hizmetlerinde Eşitlik İlkesi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Kamu Hukuku Anabilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi. Ankara. 2014.
Kuçuradi, I. İnsan ve Değerleri. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları.2010
Millar M. Do we need an ethical framework for hospital infection control? Journal of Hospital Infection. 2009;73(3), 232-238. https://doi.org/10.1016/j.jhin.2009.07.024
Nicolas F. Aspects éthiques des infections nosocomiales. Annales Françaises d’Anesthésie et de Réanimation. 1998;17(5):415-422. https://doi.org/10.1016/S0750-7658(98)80091-9
Oğuz NY. Felsefi Tartışmaların Işığında Klinik Etiğe Giriş. Klinik Etik. 1.Baskı. İstanbul:Nobel Tıp Kitabevleri; 2001:9-25.
Oğuz NY, Büken Örnek N, Tepe H, Kırımsoy Kucur D. Biyoetik Terimleri Sözlüğü. Ankara: Felsefe Kurumu; 2005:58.
Oğuz NY. Etik Bunun Neresinde! Tıp Etiğinde Temel İlkeler. 1.Baskı. Ankara: Tabip Odası Yayınları; 1997:27-34.
Oğuz NY. Özerkliğe Saygı İlkesi. Deontoloji Ders Notları. Ankara: Antıp A.Ş; 1996:35-37.
Pearson A. Historical and changing epidemiology of healthcare-associated infections. Journal of Hospital Infection. 2009:73(4), 296-304. https://doi.org/10.1016/j.jhin.2009.08.016
Pieper A. Etik. Çev.:V Atayman ve G Sezer. İstanbul: Ayrıntı Yayınları; 1999:16-25.
Pittet D, Hugonnet S, Harbarth S, Mourouga P, Sauvan V, Touveneau S. et al. Effectiveness of a hospital-wide programme to improve compliance with hand hygiene. Infection Control Programme. Lancet. 2000; 356(9238):1307-1312.
Steere AC, Mallison GF. Handwashing practices for the prevention of nosocomial infections. Ann Intern Med. 1975;83: 683–690.
Şahinoğlu S. Etik, Tıbbi Etik, Biyoetik Yöntembilgisel Yaklaşımın Işığında. Deontoloji Ders Notları. Ankara: Antıp A.Ş.;1996: 57-63.
Şentürk SE. Hemşirelik Tarihi. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi; 2014.
Türk Dil Kurumu. Büyük Türkçe Sözlük. Son Erişim Tarihi:30.06.2021. Şu adresten edinilebilir: http://tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts&arama=kelime&guid=TDK.GTS.
Türkyılmaz R, Dokuzoğuz B, Çokça F, Akdeniz S (ed). Hastane İnfeksiyonları Kontrolü El Kitabı, Hastane İnfeksiyonları Derneği Yayını No: 2. Ankara: Bilimsel Tıp Yayınevi;2004.
World Health Organization (WHO). Report on the burden of endemic health care-associated infection worldwide. Geneva:WHO; 2011.
Yılmaz Ş. Hemşirelikte Tıbbi Hata ve Etik Boyutu. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2019: 53-57
