HEMŞİRELİK VE PROFESYONALİZM (PROFESYONELLİK)
Özet
Bu bölüm, hemşirelik mesleğinde profesyonellik kavramını, tarihsel süreçteki gelişimini ve Miller tarafından ortaya konulan dokuz temel kriter çerçevesinde Türkiye'deki mevcut durumunu kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Profesyonellik; teorik bilgiye dayalı beceri, etik kurallar, otonomi, mesleki örgütlenme ve topluma hizmet gibi değerlerin içselleştirilerek davranışa dönüştürüldüğü dinamik bir süreçtir. Geçmişte hekim yardımcısı konumunda olan hemşirelik, günümüzde bağımsız rolleri ve otonomisi bulunan özerk bir disipline dönüşmüştür. Miller’ın modeline göre hemşirelikte profesyonellik; eğitimsel hazırlık, etik kodlara bağlılık, araştırma, yayın, teori, otonomi, mesleki organizasyonlara katılım, toplumsal hizmet ve sürekli eğitim ölçütleriyle değerlendirilmektedir. Türkiye'de 1955 yılında lisans düzeyinde eğitime başlanmış ve akademik açıdan önemli gelişmeler kaydedilmiş olsa da, eğitim standartlarındaki çeşitlilik ve yasal yetki sınırlarının net olmaması profesyonelleşme sürecini olumsuz etkileyen temel engellerdir. Yaşanılan zorluklara ve otonomi sınırlılıklarına rağmen hemşirelik; bilimsel bilgi birikimi, etik rehberleri ve COVID-19 pandemisinde de somut şekilde kanıtlandığı üzere toplumsal fayda odağıyla profesyonel bir meslektir. Mesleki kalitenin ve iş doyumunun artırılması adına profesyonellik kavramının eğitim müfredatlarına entegre edilmesi ve gerekli yasal düzenlemelerin hızla hayata geçirilmesi kritik bir önem taşımaktadır.
This chapter comprehensively examines the concept of professionalism in nursing, its historical evolution, and its current status in Turkey within the framework of the nine core criteria established by Miller. Professionalism is defined as a dynamic process in which values such as theoretical knowledge-based skills, ethical codes, autonomy, professional organization, and community service are internalized and transformed into clinical behavior. Historically positioned as an assistant to physicians, nursing has evolved into an independent discipline with its own autonomous roles and decision-making processes. According to Miller's behavioral inventory, professionalism in nursing is evaluated based on educational preparation, adherence to ethical codes, research, publication, theory, autonomy, participation in professional organizations, community service, and continuing education. Although university-level nursing education in Turkey began in 1955 and has achieved significant academic progress, the lack of standardization in educational pathways and ambiguities in official job descriptions remain critical barriers to professionalization. Despite ongoing challenges regarding the full exercise of autonomy, nursing stands as a distinct professional discipline with a robust scientific literature, established ethical guidelines, and a proven commitment to public health, as clearly demonstrated during the COVID-19 pandemic. To optimize care quality and job satisfaction, integrating professionalism into educational curricula and enacting supporting legal regulations are vital steps forward.
Referanslar
Adams D, Miller BK, Beck L. Professionalism behaviors of hospital nurse executives and middle managers in 10 western states. West J Nurs Res. 1996;18(1):77–88.
Adıgüzel O, Tanrıverdi H, Sönmez Özkan D. Mesleki profesyonellik ve bir meslek mensupları olarak hemşireler örneği. Yönetim Bilim Derg. 2011;9(2):235-260.
ANA. American Nurses Association: Ethics and Human Rights Statement. Son Erişim Tarihi: 08.01.2021 Şu adresten edilinebilir:https://www.nursingworld.org/~4aef79/globalassets/docs/ana/ethics/anastatement-ethicshumanrights-january2017.pdf.
ANA. Nursing: Scope and Standards of Practices (Third edit). USA, American Nursing Association; 2015.
Benjamin M, Curti, J. Ethics in Nursing. (3rd ed.) United States of America; Oxford University Press; 1992.
Burkhardt M, Nathaniel A. Çağdaş Hemşirelikte Etik. (Şule Ecevit Alpar, Nefise Bahçecik, Ükke Karabacak, Çev. Ed.) İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi; 2013.
Cranmer P, Nhemachena J. Ethics for Nurses. England: Open University Press McGraw-Hill Education; 2013.
Day R. Bilimsel Bir Makale Nasıl Yazılır ve Yayımlanır. Ankara: TÜBİTAK Yayınları; 2001.
Erbil N, Bakır A. Meslekte profesyonel tutum envanterinin geliştirilmesi. Uluslararası İnsan Bilim Derg. 2009;6(1):290–302.
Fagermoen MS. Professional identity: Values embedded in meaningful nursing practice. J Adv Nurs. 1997;25(3):434–41.
Flexner A. Is social work a profession? Res Soc Work Pract. 2001;11(2):152–65.
Gökçora İH. Toplumsal yaşamımızda ve Türk bilim-dünyasında “profesyonel ve profesyonellik” kavramlarına değin. Bilgi Dünyası. 2005;6(2):237–50.
Hayes JA. Values-Based Nursing and Fitness to Practice Issues. In: Scott P. (eds) Key Concepts and Issues in Nursing Ethics. Springer, Cham; 2017. https://doi.org/10.1007/978-3-319-49250-6_13
Hunt G. Ethical Issues in Nursing. London and New York: Taylor & Francis e-Library; 2005.
Hwang JI, Lou F, Han SS, Cao F, Kim WO, Li P. Professionalism: The major factor influencing job satisfaction among Korean and Chinese nurses. Int Nurs Rev. 2009;56(3):313–8. https://doi.org/10.1111/j.1466-7657.2009.00710.x
ICN. Nursing Definitions. Son Erişim Tarihi: 10.10.2020 Şu adresten edilinebilir: https://www.icn.ch/nursing-policy/nursing-definitions.
ICN. The ICN Code of Ethics for Nurses. (Son Erişim Tarihi: 10.10.2020 Şu adresten edilinebilir: https://www.icn.ch/sites/default/files/inline-files/2012_ICN_Codeofethicsfornurses_%20eng.pdf.
İnanç N, Hatipoğlu S, Yurt V, Avcı E, Akbayrak N, Öztürk E. Hemşirelik Esasları. Ankara: Damla Matbaacılık; 2000.
İnci O. Bi̇li̇msel yayın etiği̇ ilkeleri̇, yanıltmalar, yanıltmaları önlemeye yönelik öneriler. Sağlık Bilimlerinde Süreli Yayıncılık. 2009;69–90.
Johnson JA. Nursing professionalism: Innate, taught, or caught? J Nurses Prof Dev. 2015;31(2):114–5.
Karadağ A, Hisar F, Elbaş NÖ. The level of professionalism among nurses in Turkey. J Nurs Scholarsh. 2007;39(4):371–4
Karagözoğlu Ş. Bilimsel bir disiplin olarak hemşirelik. CÜ Hemşirelik Yüksek Okulu Derg. 2005;9(1).
Karagözoğlu Ş. Hemşirelikte bireysel ve profesyonel özerklik. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Derg. 2008;3:41–50.
Kim-Godwin YS, Baek HC, Wynd CA. Factors ınfluencing professionalism in nursing among Korean American registered nurses. J Prof Nurs. 2010;26(4):242–9. https://doi.org/10.1016/j.profnurs.2009.12.007
Korkmaz F. Meslekleşme ve ülkemizde hemşirelik profesionalizm and nursing in Turkey. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Derg. 2011;18(2):59–67.
Mallardi V. The origin of informed consent. Acta Otorhinolaryngol Ital. 2005;25(5):312–27.
Mıdık Ö. Hekimlerin Tıbbi profesyonalizmi kavramsallaştırması ve kavramsallaştırmayı etkileyen faktörlerin incelenmesi: Samsun il merkezi örneğinde fenomenolojik bir çalışma. Ege Üniversitesi. 2012.
Miller BK, Adams D, Beck L. A behavioral inventory for professionalism in nursing. J Prof Nurs. 1993;9(5):290–5.
Oğuz NY, Tepe H, Örnek Büken N. Biyoetik Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu; 2005.
Oğuz NY. Bilimsel Yayın Etiği. Klin Psikiyatr. 1999;2:153–9.
Oweis AI. Bringing the professional challenges for nursing in jordan to light. Int J Nurs Pract. 2005;11(6):244–9. https://doi.org/10.1111/j.1440-172X.2005,00536.x
Ökdem Ş, Abbasoğlu A, Doğan N. Hemşirelik tarihi, eğitimi ve gelişimi. Ankara Üniversitesi Dikimevi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Yıllığı. 2000;1(1):1–7.
Öner Altıok H, Üstün B. Profesyonellik: kavram analizi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektron Derg. 2014;7(2):151–5.
Öz F. Sağlık Alanında Temel Kavramlar. Ankara: İmaj İç ve Dış Ticaret AŞ; 2004.
Sabancıoğlu S, Doğan S. Derleme profesyonel ki̇mli̇k geli̇şi̇mi̇ ve hemşi̇reli̇k. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilim Derg. 2012;15(4):275–82.
Swick HM. Toward a normative definition of medical professionalism. Acad Med. 2000;75(6):612–6.
Şentürk SE. Hemşirelik Tarihi. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi; 2014.
THD. Hemşireler için etik ilke ve sorumluluklar. Son Erişim Tarihi: 15.07.2019 Şu adresten edilinebilir: http://www.turkhemsirelerdernegi.org.tr/files/tr/thd/meslegi-etigi/hemsireler-icin-etik-ilke-ve-sorumluluklar/hemsire brosur.pdf
TDK. Türk Dil Kurumu Sözlüğü. Son Erişim Tarihi: 15.07.2019. Şu adresten edilinebilir: https://sozluk.gov.tr/
