CERRAHİ HEMŞİRELİĞİNDE ENFEKSİYON KONTROLÜ
Özet
Cerrahi kliniklerde yatan hastalar, invazif girişimler ve ek hastalıklar nedeniyle sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyonlara (SHİE) sıklıkla maruz kalmaktadır. Bu enfeksiyonların önemli bir türü olan cerrahi alan enfeksiyonları (CAE); yüzeyel insizyonel, derin insizyonel ve organ/boşluk tipi olmak üzere üçe ayrılır. İleri yaş, obezite, beslenme yetersizliği, ameliyat süresi ve uygun olmayan profilaksi gibi faktörler CAE riskini artırmaktadır. Ciddi morbidite, mortalite ve uzamış hastane yatışlarına yol açan CAE'ler, kanıta dayalı perioperatif rehberlerin uygulanmasıyla %50 oranında önlenebilmektedir. Bu doğrultuda cerrahi hemşireleri; ameliyat öncesi beslenme desteği, glisemik kontrol, normoterminin sürdürülmesi, cilt banyosu ve doğru zamanda antibiyotik profilaksisi gibi kritik sorumluluklara sahiptir. Ameliyat sonrasında ise doku oksijenasyonunun artırılması, normovoleminin sağlanması, kısa süreli profilaksi takibi ve aseptik insizyon bakımı ön plana çıkmaktadır. Ayrıca ortopedik cerrahide pin dibi bakımı, beyin cerrahisinde eksternal ventriküler drenaj (EVD) yönetimi, ürolojide kateterizasyon protokolleri ve kardiyak cerrahide sternal yara takibi ile vakum yardımlı kapama (VYK) uygulamaları gibi spesifik alanlara özgü enfeksiyon kontrol önlemleri de hayati öneme sahiptir.
Patients hospitalized in surgical clinics are frequently exposed to healthcare-associated infections (HAIs) due to invasive procedures and co-morbidities. Surgical site infections (SSIs), a critical type of these infections, are classified into three types: superficial incisional, deep incisional, and organ/space. Factors such as advanced age, obesity, malnutrition, duration of surgery, and inappropriate prophylaxis increase the risk of SSIs. Leading to significant morbidity, mortality, and prolonged hospital stays, SSIs can be prevented by 50% through the implementation of evidence-based perioperative guidelines. Accordingly, surgical nurses hold critical responsibilities, including preoperative nutritional support, glycemic control, maintenance of normothermia, skin cleansing, and timely antibiotic prophylaxis. Postoperatively, increasing tissue oxygenation, ensuring normovolemia, monitoring short-term prophylaxis, and maintaining aseptic incision care come to the fore. Furthermore, specific infection control measures are vital in specialized fields, such as pin-site care in orthopedic surgery, external ventricular drain (EVD) management in neurosurgery, catheterization protocols in urology, and sternal wound monitoring alongside vacuum-assisted closure (VAC) applications in cardiac surgery.
Referanslar
Akgün M. Sistemik hastalığı olmayan ortopedi ve beyin cerrahisi hastalarında cerrahi alan enfeksiyon gelişimini etkileyen risk faktörleri. Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2012;2(4):181-189.
Al-Mulhim FA, Baragbah MA, Sadat-Ali M, Alomran AS, Azam MQ. Prevalence of surgical site ınfection in orthopedic surgery: A 5-year analysis. Int Surg. 2014;99:264–268.
American Association of Neuroscience Nurses. Care of the patient undergoing intracranial pressure monitoring/external ventricular drainage or lumbar drainage. 2011. Son Erişim Tarihi: 27.01.2022. Şu adresten edinilebilir: https://www.bmc.org/sites/default/files/Patient_Care/Specialty_Care/Stroke_and_Cerebrovascular_Center/Medical_Professionals/Protocols/AANN%20Guideline%20caring%20for%20ICP%20Monitor%20External%20Vent%20Drain%20or%20Lumbar%20Drainage.pdf
American Diabetes Association. 14. Diabetes care in the hospital: standards of medical care in diabetes-2018. Diabetes Care. 2018;41(Suppl 1):144-151. https://doi.org/10.2337/dc18-S014
Aslaner H, Akıncı E, But A, Kanyılmaz D, Baştuğ A, Aypak A, et al. Üçüncü basamak bir hastanede tespit edilen cerrahi alan enfeksiyonlarının değerlendirilmesi. Turk Hij Den Biyol Derg. 2018;75(3), 265-276.
Association for Professionals in Infection Control and Epidemiology. APIC implementation guide: Infection preventionist’s guide to the OR. USA: APIC; 2018. Son Erişim Tarihi: 27.01.2022 Şu adresten edinilebilir: https://jnjinstitute.com/sites/default/files/2018-12/093691-180619-APIC-Implementation-Prevention-Guide.pdf
Ban KA, Minei JP, Laronga C, Harbrecht BG, Jensen EH, Fry DE, et al. American College of Surgeons and Surgical Infection Society: Surgical site ınfection guidelines, 2016 Update. J Am Coll Surg. 2017;224:59–74.
Berríos-Torres SI, Umscheid CA, Bratzler DW, Leas B, Stone EC, Kelz RR, et al. Centers for Disease Control and Prevention Guideline for the prevention of surgical site ınfection. JAMA Surg. 2017;152:784–791.
Börekçi S, Umut S. Oksijen Tedavisi. Turk Toraks Dergisi. 2011;12:12.
Çakır G, Çilingir D. Cerrahi alan enfeksiyonlarının önlenmesinde ameliyat sürecinde normoterminin sağlanması. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2018;21(2):137-143.
Çam R. Eksternal fiksatör çivi bölgesi bakımı. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2011;14(2), 71-76.
Croke L. Guideline for prevention of hypothermia. Perioperative Brifing. AORN. 2019;110(1):8-10. doi: 10.1002/aorn.12761.
de Brito Poveda, V, Oliveira RA, Galvão CM. Perioperative body temperature maintenance and occurrence of surgical site infection: A systematic review with meta-analysis. Am. J. Infect. 2020;48(10):1248-1254.
Denver, CO. Guideline for prevention of unplanned patient hypothermia. In: Guidelines for Perioperative Practice. AORN. Inc; 2016, 567-590.
Dizbay M, Tunçcan ÖG, Arman D, Baş S, Gürsoy A, Aktaş F, et al. Nozokomiyal santral sinir sistemi infeksiyonlarinda mortaliteyi etkileyen faktörler. Ankem Derg. 2011;25(1):6-11.
Erdoğan B. Yara bakım ürünleri. In: Murat Topalan, Şamil Aktaş (ed), Güncel yönleriyle kronik yara. 1. baskı. Aygül Ofset Matbaacılık San.Tc.Ltd. Şti; 2010:143-171.
Ersöz G. Ortopedik protez infeksiyonları. Klimik Dergisi. 2013;26(3):84-93.
Fields AC, Pradarell JC, Itani KMF. Preventing surgical site ınfections: looking beyond the current guidelines. JAMA. 2020;323(11):1087-1088.
Fried HI, Nathan BR, Rowe AS, Zabramski, JM, Andaluz N, Bhimraj A, et.al. The insertion and management of external ventricular drains: an evidence-based consensus statement. Neurocritical care. 2016;24(1):61-81.
Geng V, Cobussen-Boekhorst H, Farrell J, Gea Sánchez M, Pearce I, Schwennesen T, et al. Catheterisation. Indwelling catheters in adults. Urethral and suprapubic. Evidence-based guidelines for best practice in urological health care. 2012. Şu adresten edinilebilir: http://hdl.handle.net/10459.1/44931.
Global Guidelines for the Prevention of Surgical Site Infection. 2nd ed Geneva: World Health Organization 2018. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO Şu adresten edinilebilir: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/250680/9789241549882-ita.pdf
Gülmen Ș, Kiriş İ, Nasır S, Aydın A, Okutan H. Vacuum-Assisted Closure (VAC) application in sternal wound infections after open heart surgery. Türkiye Klinikleri Cardiovascular Sciences 2009;1(1):70-79.
Hussein K, Bitterman R, Shofty B, Paul M, Neuberger A. Management of post-neurosurgical meningitis: narrative review. Clinical Microbiology and Infection, 2017;23(9):621-628.
Kalkan N, Karadağ M. Cerrahi alan enfeksiyonlarını önlemede güncel yaklaşımlar ve hemşirelere yönelik önleme girişimleri algoritması. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2017;6(4):280-289.
Koca R, Gürkan A. Katater ilişkili üriner sistem enfeksiyonlarının önlenmesinde güncel yaklaşımlar. Cerrahi Ameliyathane Sterilizasyon Enfeksiyon Kontrol Hemşireliği Dergisi. 2020;1(2):72-82.
Köse G, Güler Demir S. Kas iskelet sistemi cerrahisinde bakım. Cerrahi Hemşireliği Kavram Haritası ve Akış Şemalı. Vize Yayıncılık; 2019:821-881.
Köşgeroğlu N, Ünver S. Vakum yardımı ile yara kapama (VAC) tedavisi ve hasta bakımında bilgilendirmenin önemi. İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi. 2009;17(1):48-52.
Lightner DJ, Wymer K, Sanchez J, Kavoussi L. Best practice statement on urologic procedures and antimicrobial prophylaxis. J Urol. 2020;203(2):351-356.
Mardanpour K, Rahbar M, Mardanpour S, Mardanpour N. Surgical site infections in orthopedic surgery: incidence and risk factors at an Iranian teaching hospital. Clin Trials Orthop Disord. 2017;2:132-7.
Oto M. Kronik Osteomyelit’te tanı ve medikal-cerrahi tedavi kombinasyonunun değeri. Pamukkale Tıp Dergisi. 2008;1:50-58.
Ozan F, Altay T, Kayalı C. Hiperbarik oksijen tedavisi. TOTBİD Dergisi. 2017; 16:187–195.
Öğce UF. Enfeksiyon kontrolü. Türkiye Klinikleri Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği-Özel Konular. 2016;2(2):1-5.
Öztürk G, Özbayır T. Eksternal ventriküler drenaj takılması, yönetimi ve hemşirelik bakımı: rehberler ne diyor? Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi. 2020;24(3):209-216.
Resmi Gazete, Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (Sayı: 27910, Tarih: 19 Nisan, 2011),. Son Erişim Tarihi: 27.01.2022. Şu adresten edinilebilir. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110419-5.htm
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Bulaşıcı Hastalıklar Dairesi Başkanlığı, Cerrahi alan enfeksiyonu sürveyansı. 2018. Son Erişim Tarihi: 27.01.2022. Şu adresten edilinebilir:https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/Bulasici-hastaliklar-db/hastaliklar/SHIE/Klavuzlar/CERRAHI_ALAN_ENFEKSIYONU_SURVEYANSI.pdf
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Bulaşıcı Hastalıklar Dairesi Başkanlığı, Ulusal sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyonlar sürveyans ağı özet raporu. 2019. Son Erişim Tarihi: 27.01.2022. Şu adresten edilinilebilir:https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/Bulasici-hastaliklar-db/hastaliklar/SHIE/Raporlar/USHESA_Ozet_Raporu_2019.pdf
Thakore RV, Greenberg SE, Shi H, Foxx AM, Francois EL, Prablek MA, et al. Surgical site infection in orthopedic trauma: A case–control study evaluating risk factors and cost. J Clin Orthop Trauma. 2015;6(4):220-226.
Tunkel AR, Hasbun R, Bhimraj A, Byers K, Kaplan SL, Scheld, WM, et al. Infectious Diseases Society of America’s clinical practice guidelines for healthcare-associated ventriculitis and meningitis. Clinical Infectious Diseases. 2017;64(6):34-65
Uzunköy A. Cerrahi alan enfeksiyonları: risk faktörleri ve önleme yöntemleri. Turkish Journal of Trauma & Emergency Surgery. 2005;11(4):269-81.
Vallée M, Bruyère F. Management of postoperative infections in urologic surgery. Progres en Urologie: Journal de L'association Francaise D'urologie et de la Societe Francaise D'urologie. 2018;28(14):790-796.
Vallée M, Cattoir V, Malavaud S, Sotto A, Cariou G, Arnaud P. et al. Perioperative infectious risk in urology: Management of preoperative polymicrobial urine culture. A systematic review. By the infectious disease Committee of the French Association of urology. Prog Urol. 2019;29(5):253-262.
World Health Organization. Implementation manual to support the prevention of surgical site infections at the facility level: turning recommendations into practice: interim version. No. WHO/HIS/SDS/2018.18.
Yalçınkaya S, Eroğlu M. Ürolojik cerrahide antibiyotik profilaksisi. Turk Urol Sem. 2010;1:237-42.
