KATETER İLİŞKİLİ ENFEKSİYONLARIN ÖNLENMESİNDE HEMŞİRENİN ROLÜ
Özet
Damar içi ve üriner kateter uygulamaları, sağlık bakım süreçlerinde tedavi ve izlem amacıyla sıklıkla kullanılan ancak lokal ve sistemik enfeksiyon riskini artıran invaziv işlemlerdir. Kateter ilişkili kan dolaşım enfeksiyonları (KİKDE) ve kateterle ilişkili üriner sistem enfeksiyonları (KİÜSE), hastanede yatış süresini, tedavi maliyetlerini ve mortalite oranlarını önemli ölçüde yükseltmektedir. Bu enfeksiyonların gelişiminde cilt florası, mikroorganizma kolonizasyonu, biyofilm oluşumu, kateterin damarda kalış süresi ve lümen sayısı gibi değiştirilebilir pek çok risk faktörü rol oynamaktadır. Enfeksiyonların önlenmesinde en etkili strateji, kateterlerin sadece klinik endikasyon varlığında takılması ve ihtiyaç ortadan kalktığı anda hızla çıkarılmasıdır. Koruyucu önlemler kapsamında; sağlık çalışanlarının sürekli eğitimi, kalite iyileştirme çalışmaları, etkin sürveyans programları, el hijyeni ve genel asepsi kurallarına uyum kritik öneme sahiptir. Ayrıca, maksimum steril bariyer önlemlerinin alınması, cilt antisepsisinde uygun klorheksidin solüsyonlarının kullanılması, kapalı drenaj sistemlerinin bütünlüğünün korunması ve kanıta dayalı bakım paketlerinin (care bundle) eksiksiz uygulanması gerekmektedir. Süreçlerin her aşamasında aktif görev alan hemşireler, standart prosedürleri titizlikle uygulayarak enfeksiyon oranlarını düşürmede ve sıfır enfeksiyon hedefine ulaşılmasında anahtar bir rol oynamaktadır.
Intravascular and urinary catheter applications are invasive procedures frequently utilized for treatment and monitoring in healthcare settings, yet they pose significant risks for local and systemic infections. Catheter-associated bloodstream infections (CABSI) and catheter-associated urinary tract infections (CAUTI) substantially increase hospital stays, healthcare costs, and mortality rates. Various modifiable risk factors influence infection development, including skin flora, microbial colonization, biofilm formation, catheter dwell time, and the number of lumens. The most effective strategy for prevention is inserting catheters only under strict clinical indications and removing them immediately when no longer required. Essential preventive measures include continuous education of healthcare staff, quality improvement initiatives, active surveillance programs, and rigorous adherence to hand hygiene and aseptic techniques. Furthermore, implementing maximum sterile barrier precautions, utilizing appropriate chlorhexidine solutions for skin antisepsis, maintaining closed drainage system integrity, and comprehensively executing evidence-based care bundles are vital. Operating at the forefront of patient care, nurses play a pivotal role in minimizing infection rates and achieving zero-infection goals by diligently executing these standardized procedures.
Referanslar
Arda B, Ateş K, Bakır M, Güven M, Karakoç E, Özinel MA, ve ark. Üriner kateter infeksiyonlarının önlenmesi kılavuzu. Hastane İnfeksiyonları Dergisi. 2012;16 (Ek 1):1-18.
Aydın S ve Gürol Arslan G. Hemşirelerin periferal intravenöz kateter girişimlerine ilişkin bilgi düzeylerinin incelenmesi DEUHFED. 2018, 11(4):290-99.
Aygün G. Damar içi kateter enfeksiyonlarının önlenmesi ve kontrolü. Hastane Enfeksiyonları: Korunma ve Kontrol Sempozyum Dizisi. 2008;60:79-88.
Aygün P. Kateter ilişkili üriner enfeksiyonların önlenmesi hastane enfeksiyonları: Korunma ve kontrol. Sempozyum Dizisi No:60 Ocak 2008;131-137.
Barsuk JH, Cohen ER, Mikolajczak A, Seburn S, Slade M, Wayne DB. Simulation-based mastery learning ımproves central line maintenance skills of ICU nurses. JONA 2015 Oct;45(10)
Batı B ve Özyürek P. Yoğun bakım ünitesinde çalışan hemşirelerin santral venöz kateterlerle ilgili bilgi düzeyleri. Yoğun Bakım Derg. 2015;6:34-8.
Bell T and O’Grady NP. Prevention of central line-associated bloodstream infections. Infect Dis Clin North Am. 2017 Sep;31(3): 551–59.
Bloodstream infection event (Central line-associated bloodstream infection and non-central line associated bloodstream infection). CDC Device-associated Module. 2021 Jan. Available from: https://www.cdc.gov/nhsn/pdfs/psc Son Erişim Tarihi:03.05.2021. Şu adresten edilinebilir:manual/4psc_clabscurrent.pdf 03.
Çakar V. Damar içi kateterler ve periferik venöz kateterlerde enfeksiyon kontrol uygulamaları. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi. 2008;5 (1): 24-33.
Carrico RM, Garrett H, Balcom D, Glowicz JB. Infection prevention and control core practices: A roadmap for nursing practice. Nursing. 2018 Aug; 48(8):28–29.
Çetinkaya Şardan Y, Güner R, Çakar N, Ağalar F, Bolaman Z, Yavaşoğlu İ. ve ark. Damar içi kateter infeksiyonlarının önlenmesi kılavuzu. Hastane İnfeksiyonları Dergisi. 2013;17(2):233-279.
Chambaud EM, N'Guyen M, Valdeyron ML, Quessada T, Goudable J, Duclaux IL. at al. Dramatic increase of central venous catheter-related infections associated with a high turnover of the nursing team. Clin Nutr. 2016 Apr;35(2):446-52.
Chopra V, O'Horo JC, Rogers MA, Maki DG, Safdar N. The risk of bloodstream infection associated with peripherally inserted central catheters compared with central venous catheters in adults: A systematic review and meta-analysis. İnfect Control Hosp Epidemiol. 2013 Sep;34(9):908-18.
Conley SB. Central line–associated bloodstream infection prevention: standardizing practice focused on evidence-based guidelines. Clin J Oncol Nurs. 2016;20(1):23-6.
DeVries M. Revisiting CLABSI prevention strategies: Part 1. American Nurse Today. 2019;14(5):17-19.
Elbilgahy AA, Davidson PM, Sharps PW. Evidence-based educational intervention for nurses' about prevention of central line associated blood stream infection. Middle East Journal of Nursing. 2019;13(1):3-16.
Erden S, Arslan A, Gezer D, Cömert G. Genel cerrahi klinik hemşirelerinin kateter ilişkili üriner sistem enfeksiyonlarını önlemelerine ilişkin uygulamaları: Bir gözlem çalışması. Van Tıp Derg. 2018;25(3):274-81.
Galiczewski JM. Interventions for the prevention of catheter associated urinary tract infections in intensive care units: An integrative review. Intensive and Critical Care Nursing.2016;32:1-11.
Hakyemez İN, Küçükbayrak A, Akdeniz H. Damar içi kateter infeksiyonlarına güncel yaklaşım. Abant Med J. 2012;1(2):94-98.
Kıray S, Yıldırım D, Özçiftçi S, Akın Korhan E, Uyar M. SVK bakımı ve enfeksiyon: Bir sistematik derleme. Turk J Intensive Care. 2019;17:60-74.
Kurukız S ve Özden Ö. Distile su ve klorheksidin glukonat (%0.1) solüsyonu ile yapılan perine bakımının kateter ilişkili idrar yolu enfeksiyonu gelişimine etkisi. DEUHFD. 2017;10(4):208-215.
Lo E, Nicolle LE, Coffin SE, Gould C, Maragakis LL, Meddings J, et al. Strategies to prevent catheter-associated urinary tract infections in acute care hospitals: 2014 update. Infect Control Hosp Epidemiol. 2014;35(2): 32-47.
Loveday HP, Wilson JA, Pratt RJ, Golsorkhi M, Tingle A, Bak A. at al. epic3: National evidence-based guidelines for preventing healthcare-associated infections in NHS hospitals in England. Journal of Hospital Infection. 2014;86(1):1-70.
Loveday HP, Wilson JA, Prieto J, Wilcox MH. epic3: Revised recommendation for intravenous catheter and catheter site care. J Hosp Infect .2016 Apr;92(4):346-8.
Magers TL. Using evidence-based practice to reduce catheter-associated urinary tract infections. American Journal of Nursing. 2013;113(6):34-42.
Mankan T ve Kara Kaşıkçı M. Hemşirelerin hastane enfeksiyonlarını önlemeye ilişkin bilgi düzeyleri. İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2015;4(1):11-16.
Marschall J, Mermel LA, Fakih M, Hadaway L, Kallen A, O’Grady NP. at al. Strategies to prevent central line-associated bloodstream infections in acute care hospitals:2014 Update. Infection Control and Hospital Epidemiology. 2014 Jul; 35(7):753-71.
Menegueti MG, Ciol MA, Bellissimo-Rodrigues F, Auxiliadora-Martins M, Gaspar GG, Canini SR. at al. Long-term prevention of catheter-associated urinary tract infections among critically ill patients through the implementation of an educational program and a daily checklist for maintenance of indwelling urinary catheters. A quasi-experimental study. Medicine. 2019; 98:8(e14417).
O'Grady NP, Alexander M, Burns LA, Dellinger EP, Garland J, Heard SO. at al. Guidelines for the prevention of intravascular catheter-related infections. Clinical Infectious Diseases. 2011;52(9):162–193.
Polat F, Şahinoğlu AH, Dilek A, Köksal E, Üstün YB, Kaya C. ve ark. Rehberlere dayalı önlem ve bakım paketlerinin yoğun bakım ünitesinde santral venöz kateter enfeksiyonları üzerine etkisi. Türk Yoğun Bakım Derneği Dergisi. 2014, 12: 86-93.
Rupp ME and Karnatak R. Intravascular catheter-related bloodstream infections. Infectious Disease Clinics of North America. 2018 Dec; 32(4):765-787.
Rupp ME and Majorant D. Prevention of vascular catheter-related bloodstream infections. Infect Dis Clin North Am. 2016 Dec;30(4):853-868.
Şanlı D, Sarıkaya A, Katırcıoğlu K. Yoğun bakım hastalarında kateter ilişkili kan dolaşımı enfeksiyonlarının önlenmesinde kanıta dayalı önerilerin etkinliğinin incelenmesi. Bakırköy Tıp Dergisi. 2016; 12(4): 163-187.
Scales K. Reducing infection associated with central venous access devices. Nursing Standard. 2011;25(36):49-56.
Şen S, Uğur E, Afacan S, Sönmezoğlu M. Yoğun bakım enfeksiyonlarının önlenmesinde bakım paketlerinin kullanımı. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi. 2019;23(1):27-35.
Süha BK ve Karagözoğlu Ş. The effect of a guide-based application bundle on the catheter-related infection. Florence Nightingale J Nurs. 2019; 27: 222-230.
The Joint Commission. Preventing central line-associated bloodstream infections: A global challenge, a global perspective. Oak Brook, IL: Joint Commission Resources, May 2012. Son Erişim Tarihi:25.05.2021. Şu adresten edilinebilir:http://www.PreventingCLABSIs.pdf.
Timsit JF, Baleine J, Bernard L, Calvino‑Gunther S, Darmon M, Dellamonica J. Expert consensus-based clinical practice guidelines management of intravascular catheters in the intensive care unit. Ann Intensive Care. 2020 Sep;10(1):118.
Ulusal Damar Erişimi Yönetimi Rehberi 2019. Hastane İnfeksiyonları Dergisi. 2019;23(Ek 1):1-54.
