DEZENFEKSİYON VE STERİLİZASYON UYGULAMALARINDA HEMŞİRENİN ROLÜ
Özet
Sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyonların (SHİE) önlenmesi, hasta bakım kalitesinin en önemli göstergelerinden biri olup enfeksiyon kontrol komiteleri ve hemşirelerin 24 saat kesintisiz ve eşgüdümlü çalışmasını gerektirir. Bu enfeksiyonların %30 oranında azaltılabilmesi; izolasyon, sterilizasyon ve dezenfeksiyon gibi üniversal önlemlerin eksiksiz uygulanmasına bağlıdır. Temizlik ve dekontaminasyon, tüm dezenfeksiyon ve sterilizasyon süreçlerinin en kritik ön basamaklarını oluşturmaktadır. Tıbbi cihaz ve malzemeler, enfeksiyon risklerine göre Spaulding sınıflaması uyarınca kritik, yarı kritik ve kritik olmayan şeklinde gruplandırılarak işleme tabi tutulur. Merkezi Sterilizasyon Ünitesi (MSÜ); kirli, temiz ve steril alanlar olmak üzere üç kesin bölümden oluşmakta ve malzemelerin sterilizasyonunu algoritmik bir disiplinle gerçekleştirmektedir. Sterilizasyon sürecinde fiziksel (nemli/kuru ısı, filtrasyon, ışınlama) ve kimyasal (etilen oksit, formaldehit, hidrojen peroksit gaz plazma, ozon, perasetik asit) yöntemler kullanılır. İşlemlerin güvenilirliği fiziksel, kimyasal ve en güveniliri olan biyolojik indikatörlerle denetlenir. Dezenfeksiyon ise hedeflenen mikroorganizma spektrumuna göre yüksek, orta ve düşük düzey olarak sınıflara ayrılır ve glutaraldehit, klor bileşikleri, alkoller gibi ajanlarla yüzeylerdeki patojen yükünü azaltmayı hedefler. Sonuç olarak, kurumsal prosedürlerin takibi, personel eğitimi ve doğru yöntem seçimi hasta güvenliği açısından kritik önem taşır.
The prevention of healthcare-associated infections (HAIs) is a vital indicator of patient care quality, demanding 24-hour continuous and coordinated collaboration between infection control committees and nurses. Reducing these infections by 30% relies on the flawless implementation of universal precautions, including isolation, sterilization, and disinfection. Cleaning and decontamination constitute the most critical preliminary steps for all subsequent disinfection and sterilization processes. According to the Spaulding classification, medical devices and materials are categorized as critical, semi-critical, and non-critical based on infection risks to determine the appropriate method. The Central Sterilization Unit (CSU) consists of three strictly separated zones—dirty, clean, and sterile—and processes materials through an algorithmic discipline. Sterilization employs physical methods (moist/dry heat, filtration, irradiation) and chemical methods (ethylene oxide, formaldehyde, hydrogen peroxide gas plasma, ozone, peracetic acid). The validity of these cycles is monitored using physical, chemical, and biological indicators, the latter being the most reliable. Disinfection is categorized into high, intermediate, and low levels based on the targeted microbial spectrum, aiming to reduce pathogen loads on surfaces using agents like glutaraldehyde, chlorine compounds, and alcohols. Ultimately, adherence to institutional procedures, regular staff training, and correct method selection are crucial for ensuring patient safety.
Referanslar
Başustaoğlu A, Avcı MZ. Hemşirelik Uygulamalarında Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları. 1. Baskı. Ankara: Hipokrat Kitabevi; 2016: 47-108.
Esen Ş. Düşük Isıda Sterilizasyon Yöntemleri. İçinde: Esen Ş, Perçin D, Özinel MA, Günaydın M, Zenciroğlu D (Editörler). 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi, 16-20 Mart 2011, Antalya, Kongre Kitabı: 275-278.
Esen Ş. Dezenfeksiyon ve Dezenfektan seçimi. İçinde: Esen Ş, Perçin D, Aydın F, Günaydın M, Zenciroğlu D (Editörler). 6. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi, 1-5 Nisan 2009, Antalya, Kongre Kitabı: 97-107.
Esen Ş. Antiseptikler, dezenfektanlar. 1. Sterilizasyon ameliyathane dezenfeksiyon sempozyumu. 03-06 Ekim 2012, Gaziantep, Kongre Kitabı Son Erişim Tarihi: 05 Aralık 2021. Şu adresten edinilebilir: https://www.das.org.tr/kitaplar/1sadkitap/index.htm.
Günaydın M. Düşük sıcaklık Sterilizasyon yöntemleri, Sorunlar ve Çözüm Önerileri. 1. Sterilizasyon ameliyathane dezenfeksiyon sempozyumu. 3-6 Ekim 2012, Gaziantep, Kongre Kitabı, Son Erişim Tarihi: 06.12.2021, Şu adresten edinilebilir: http://www.das.org.tr/kitaplar/1sadkitap/index.htm.
Kumcağız H. Hemşirelik Hizmetleri Yönünden Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon. 2. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi Kitabı, 25-28 Nisan 2001 Samsun. Son Erişim Tarihi: 13.10.2021. Şu adresten edinilebilir: https://www.das.org.tr/index.php/yayinlarimiz/2-das-kongre-kıtabı.
Kurt M, Yazıcı G. Yoğun bakım ünitesinde sık görülen sağlık hizmetiyle ilişkili enfeksiyonların önlenmesinde kanıta dayalı uygulamalar. Turkish Journal of Health Research. 2021;2(3):25 – 44.
Öngen B. Laboratuvarlarda DAS uygulamaları. İçinde: Esen Ş, Perçin D, Aydın F, Günaydın M, Zenciroğlu D(Editörler). 6. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi, 1-5 Nisan 2009, Antalya. Kongre Kitabı, s:361-386.
Özyurt M. Dekontaminasyon, Dezenfeksiyon ve Sterilizasyon. İçinde: Başustaoğlu A, Kubar A, Yıldıran ŞT, Tanyüksel M (Çeviri Editörleri). Klinik Mikrobiyoloji, 9. Baskı, 1. Cilt, Ankara: Atlas Kitapçılık Tic.Ltd.Şti., 2009: 65-96.
Özyurt M. Aldehit, peroksijen ve perasetik asit ile klor verici ajan içermeyen ve alet dezenfektanı olarak önerilen diğer dezenfektanlar, genel kullanım alanları ve antimiktobiyal etkinlikleri. İçinde: Günaydın M, Saniç A, Gürler B (Editörler). 4. Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi, 20-24 Nisan 2005, Samsun, Kongre Kitabı:180-199.
Perçin Renders D, Metin DY ve Rehber Hazırlık Komitesi. Sterilizasyon Dezenfeksiyon Rehberi, DAS Derneği, Mart 2019, Son Erişim Tarihi: 05 Aralık 2021. Şu adresten edinilebilir: www.das.org.tr.
Perçin D. Sterilizasyon sürecinin kontrolleri ve validasyon. 1. Sterilizasyon ameliyathane dezenfeksiyon sempozyumu. 3-6 Ekim 2012, Gaziantep, Son Erişim Tarihi: 05 Aralık 2021. Şu adresten edinilebilir: http://www.das.org.tr/kitaplar/1sadkitap/index.htm.
Rutala WA., Weber DJ and the Healthcare Infection Control Practices Advisory Committee (HICPAC). Guideline for Disinfection and Sterilization in Healthcare Facilities, 2008 Update: May 2019. Son Erişim Tarihi: 05 Aralık 2021. Şu adresten edinilebilir: https://www.cdc.gov/infectioncontrol/pdf/guidelines/disinfection-guidelines-H.pdf.
The Asia Pacific Society of Infection Control (APSIC). The APSIC Guidelines for Disinfection and Sterilisation of Instruments in Health Care Facilities (2017). Son Erişim Tarihi: 05. Aralık 2021, http://apsic-apac.org/wp-content/uploads/2017/01/APSIC-Sterilization-guidelines-2017.pdf .
Yüceer S, Demir SG. Yoğun bakım ünitesinde nozokomiyal enfeksiyonların önlenmesi ve hemşirelik uygulamaları. Dicle Tıp Derg. 2009;36(3): 226-232.
