SAĞLIK HİZMETİ İLİŞKİLİ ENFEKSİYONLARIN KONTROLÜNDE İSTATİSTİĞİN ÖNEMİ
Özet
Sağlık Hizmeti İlişkili Enfeksiyonlar (SHİE), hastaların tedavi sürelerini uzatan, maliyetleri artıran ve morbidite ile mortalite üzerinde ciddi etkileri olan önemli bir halk sağlığı sorunudur. En modern hastanelerde bile bu enfeksiyonları sıfıra indirmek mümkün olmasa da, doğru ve etkin sürveyans yöntemleriyle SHİE oranlarını %60 ila %70 arasında azaltmak mümkündür. Sürveyans sistemi; hastane enfeksiyonlarının aktif, sistematik ve düzenli bir şekilde takip edilmesini, risk faktörlerinin belirlenmesini ve verilerin değerlendirilerek hızlı geri bildirim sağlanmasını amaçlayan süreçlerin bütünüdür. Türkiye'de bu süreçlerin standartlaştırılması amacıyla Enfeksiyon Kontrol Komiteleri kurulmuş ve veriler Ulusal Sağlık Hizmeti İlişkili Enfeksiyonlar Sürveyans Ağı (USHİESA) bünyesinde toplanmaya başlanmıştır. Elde edilen verilerin biyoistatistiksel yöntemlerle analiz edilmesi, epidemiyolojik ölçütlerin doğru yorumlanması ve hastaneler arası karşılaştırmaların yapılması enfeksiyon kontrolünün temelini oluşturur. Bu kapsamda Standardize Enfeksiyon Oranı (SIR), Kümülatif Atfedilebilir Fark (CAD) ve Standardize Araç Kullanım Oranı (SAKO) gibi istatistiksel modeller, risk altındaki alanların önceliklendirilmesinde ve kontrol önlemlerinin etkinliğinin artırılmasında kritik bir rol oynamaktadır. Sonuç olarak, kaliteli veri akışı, ileri veri analizi yöntemleri ve yapay zeka entegrasyonu, enfeksiyon yönetim kalitesini optimize ederek SHİE'ların önlenmesine kalıcı katkı sağlayacaktır.
Healthcare-Associated Infections (HAIs) represent a critical public health challenge that extends patient hospitalization, elevates medical costs, and significantly impacts morbidity and mortality rates. Although achieving a zero infection rate remains unrealistic even in state-of-the-art medical institutions, implementing precise and effective surveillance strategies can potentially decrease HAI rates by 60% to 70%. The surveillance framework serves as a comprehensive system designed for the active, systematic, and continuous tracking of infections, identifying risk factors, and providing rapid feedback through data evaluation. To standardize these procedures in Turkey, Infection Control Committees have been established, and national surveillance data is centralized within the National Healthcare-Associated Infections Surveillance Network (USHİESA). Analyzing this generated data via biostatistical methods and accurately interpreting epidemiological benchmarks are essential for robust infection control. Within this scope, complex statistical models such as the Standardized Infection Ratio (SIR), Cumulative Attributable Difference (CAD), and Standardized Utilization Ratio (SAKO) play a pivotal role in prioritizing high-risk units and enhancing control protocols. Ultimately, establishing a high-quality data stream, combined with advanced data analysis techniques and artificial intelligence integration, will optimize infection management and substantially support global prevention efforts.
Referanslar
Akdeniz F. İstatistikte Yeni Eğilimler ve Gelişmeler. Social Sciences Research Journal.2015;4(4):1-11. ISSN: 2147-5237 1
Alpar R. Spor, Sağlık ve Eğitim Bilimlerinde Örneklerle Uygulamalı İstatistik ve Geçerlik-Güvenirlik. 6. baskı. Ankara: Detay Yayıncılık; 2020.
Caymaz M. (2015). Sağlık personelinin tıbbi uygulama hataları üzerine bir araştırma. Uluslararası Yönetim ve Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2015;2(4),1-14.
Çelik R, Özel F. Türkiye’de yoğunbakım ünitelerinde oluşan hastane enfeksiyonları gelişme oranlarının karşılaştırılması. Sağlık Akademisi Kastamonu (SAK). 2020;5(2):158-169.
Esin A, Ekni M, Gamgam H. İstatistik. Ankara;Gazi Kitabevi; 2016; 251-253.
German RR, LM Lee, JM Horan, R. Milstein, CA Pertowski, MN Waller. Updated guidelines for evaluating public health surveillance systems: recommendations from the guidelines working group. MMWR Recomm Rep.50 (2001), pp.1-35 quiz CE1–7.
Jenkins DR. Nosocomial infections and infection control. Medicine. 2007;45(10):629-633.
Hekimoğlu CH. Türkı̇ye’de Yoğun Bakim Ünı̇telerı̇nde İnvazı̇v Araç İlı̇şkı̇lı̇ Enfeksı̇yonlarda Standardı̇ze Enfeksı̇yon Orani ve Kümülatı̇f Atfedı̇lebı̇lı̇r Fark Özet Raporu 2016. Son erişim tarihi; 09.02.2022. Şu adresten edinilebilir: https://www.researchgate.net/publication/322855095_turkıye%27de_yogun_bakım_unıtelerınde_ınvazıv_arac_ılıskılı_enfeksıyonlarda_standardıze_enfeksıyon_oranı_ve_kumulatıf_atfedılebılır_fark_ozet_raporu_2016.
Hekimoğlu CH. Türkiye’de yoğun bakım ünitelerinde standardize araç kullanım oranı özet raporu-2017. Son erişim tarihi; 09.02.2022. Şu adresten edinilebilir: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/Bulasici-hastaliklar-db/hastaliklar/SHIE/Raporlar/Standardize_Arac_Kullanim_Orani_SAKO_Raporu_2017.pdf
Hekimoğlu CH. Sağlık Hizmeti İlişkili Enfeksiyonlar Sürveyansında Veri Analizi. Enfeksiyon Kontrol Hemşireliği Eğitim Merkezleri Koordinasyon Toplantısı. Ankara, 22.12.2017.
Hekimoğlu CH. Sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyonları değerlendirme ölçütleri ve ulusal sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyonlar sürveyans ağı (USHİESA) yorumları. 35. ANKEM Kongresi, 28 Ekim-1 Kasım 2020, İstanbul. Kongre Kitabı, s:56-62.
Pittet D. Infection control and quality health care in the new millenium. American Journal of Infection Control.2005;33(5):258–67.
Sağmak Tartar A, Denk A, Özden M, Çelik Kırık Y, Akbulut A, Demirdağ K. Fırat üniversitesi hastanesi’nde antibiyotik kullanımı uygunluğunun araştırılması: nokta prevalans çalışması. ANKEM Derg. 2015;29(1):16-20, Doi:10.5222/Ankem.2015.016.
Sönmez A, Öztürk Ş, B Abacıgil F. Sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyon epidemiyolojisi ve sürveyansı. Hemşirelik Bilimi Dergisi. 2021;4(1) 41–45.e--ISSN:2636-8439
Sümbüloğlu K, Akdağ B. Kanıta Dayalı Tıp. 1. baskı. Pamukkale: Pamukkale Üniversitesi Yayınları; No:16;56-58.
Tasbakan I, M Sıpahı O R, Pullukçu H, Aydemir, Tünger A. Yurtseven T, Büke Ç. Nöroşirurji Yoğun Bakım Ünitesinde Görülen Hastane Enfeksiyonlarının Değerlendirilmesi. Ege Tıp Dergisi. 2006:45(2):127–30
T.C. Sayıştay Başkanlığı Performans Denetimi Raporu (2007): Hastane Enfeksiyonları ile Mücadele. Son erişim tarihi; 09.02.2022. Şu adresten edinilebilir: http://www.hider.org.tr/Yeniden/2007-2hastaneenfeksiyon.Pdf
World Health Organization, (WHO). Report on the Burden of Endemic Health Care-Associated Infection Worldwide. WHO Library Cataloguing-in-Publication Data 40. 2011. Son Erişim Tarihi: 09.02.2022. Şu adresten edinilebilir: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/80135/9789241501507_eng.pdf