Postpartum Dönem Fizyolojisi
Özet
Postpartum dönem, doğumdan sonraki ilk 6-12 haftayı kapsayan, kadında gerileyici ve ilerleyici fizyolojik değişikliklerin yaşandığı bir süreçtir. Bu dönemde uterus, miyometriyal protein otolizi ve kontraksiyonlar sayesinde hızla küçülerek eski boyutuna dönmeye başlar; bu kasılmalar aynı zamanda postpartum kanamaları önler ve desidua tabakasının loşia olarak atılmasını sağlar. Doğum sonrası desidua atılımı ile loşia rubra, seroza ve alba adı verilen aşamalı akıntılar gerçekleşir. Serviks, vajina ve vulva aşamalı olarak iyileşirken, emziren kadınlarda yükselen prolaktin düzeyi over fonksiyonlarını baskılayarak ovulasyonu geciktirir ve vajinal kuruluğa yol açabilir. Plasentanın ayrılmasıyla östrojen, progesteron ve hPL gibi hormonlar hızla düşer; bu durum geçici olarak açlık kan şekerini etkileyebilir. Üriner sistemde mesane ödemi ve idrar retansiyonu riski oluşurken, ilk günlerde yoğun diürez gözlenir. Gastrointestinal sistemde konstipasyon eğilimi, kardiyovasküler sistemde ise doğum sonrası ani kardiyak debi artışı ve plazma volümünün zamanla normale dönmesi gibi değişiklikler yaşanır. Ayrıca hormonal düşüşe bağlı olarak geçici saç dökülmesi (telogen effluvium) ve terleme görülebilir. Memelerde ise östrojen ve progesteronun düşmesi, prolaktin ve oksitosini aktive ederek mamogenez, laktogenez ve galaktopoezis evreleriyle süt üretimini ve salgılanmasını başlatır.
The postpartum period, covering the first 6-12 weeks following childbirth, is a process involving retrogressive and progressive physiological changes in women. During this period, the uterus rapidly shrinks and begins to return to its pre-pregnancy size through myometrial protein autolysis and contractions; these contractions also prevent postpartum hemorrhages and enable the shedding of the decidua layer as lochia. Following delivery, the shedding of the decidua results in gradual discharges named lochia rubra, serosa, and alba. While the cervix, vagina, and vulva heal progressively, elevated prolactin levels in breastfeeding women suppress ovarian functions, delaying ovulation and potentially causing vaginal dryness. With the separation of the placenta, hormones such as estrogen, progesterone, and hPL drop rapidly, which may temporarily affect fasting blood sugar. In the urinary system, risks of bladder edema and urinary retention arise, while intense diuresis is observed in the first days. Changes such as a tendency toward constipation in the gastrointestinal system, and an abrupt increase in cardiac output followed by the gradual normalization of plasma volume in the cardiovascular system occur. Additionally, temporary hair loss (telogen effluvium) and sweating may be observed due to the hormonal decline. In the breasts, the drop in estrogen and progesterone activates prolactin and oxytocin, initiating milk production and secretion through the stages of mammogenesis, lactogenesis, and galactopoiesis.
Referanslar
Kurnaz E. Doğum Sonu Dönem Tanımı, Önemi, Fizyolojik Değişiklikler ve Adaptasyon. Kömürcü N, Demirci N., (Eds.). Perinatoloji Hemşireliği içinde, 1.baskı.2010. p. 243-249.
Kirlek F., Öztürk Can H. Postpartum dönem.In: Ümran Sevil, Gül Ertem (Eds.), Perinatoloji ve bakım, 1. Baskı, In: (p. 409-496). Ankara: Ankara Nobel tıp kitapevi;2016.
Cunningham FG, Leveno KJ., Bloom SL., Dashe JS., Hoffman BL., Casey BM., Spong CY. (Eds.). The puerperium. In: Williams Obstetric. 25th ed. In:(p. 1471-1504). USA: McGraw Hill;2018.
Casanova R., Chuang A., Goepfert AR., Hueppchen NA., Weiss PM. Pospartum care. In: Beckmann and Ling's obstetrics and gynecology, 8th ed. In: (p. 299-316). China, Wolters Kluwer;2019.
Aisien AO. The Puerperium. In: Friday Okonofua, Joseph A. Balogun, Kunle Odunsi, Victor N. Chilaka (Eds.). Contemporary Obstetricsand Gynecologyfor Developing Countries, 2nd ed. In: (p.257-264). Switzerland, Springer; 2020.
Coşkun A., Aslan, E.,Doğum sonu dönem. Hazırlayan: Anahit M. Coşkun. Tankuter K.(ed). Kadın sağlığı ve hastalıkları hemşireliği el kitabı.2. baskı. In(239-294). Koç Üniversitesi Yayınları SANERC;2012.
Pessel C., Tsai MC. The normal puerperium. In: Alan H. DeCherney Lauren Nathan, Neri Laufer, Ashley S. Roman (Eds.). Current Diagnosis & Treatment Obstetrics & Gynecology, 12th ed. In: (p.190-213). McGraw Hill LANGE;2018
Gölbaşı Z., Evcil F. Pospartum dönem ve bakım. In: Ayten Şentürk Erenel, Gülşen Vural (Eds.), Hemşireler ve ebeler için perinatal bakım, 1. Baskı, In: (p. 311-338). İstanbul tıp kitapevi;2020.
Turğal M. Puerperium ve puerperal hastalıklar. In: Serdar Günalp, Kunter Yüce (Eds.). Temel kadın hastalıkları ve doğum bilgisi, 3.baskı. In: (p. 1084-1089). Ankara: Güneş tıp kitapevi;2014.
Alden KR. Pospartum physiologic changes. In: Deitra Leonard Lowdermilk, Shannon E. Perry, Kitty Cashion, Kathryn Rhodes Alden (Eds.). Maternitiy women’s health care,11th ed. In: (p.473-522). USA: Elsevier;2016.
Murray SS., McKınney ES. Pospartum physiologic adaptations. In: Foundation of maternal newborn and women’s helath nursing, 6th ed. In: (p. 328-367). USA: Elsevier Saunders;2014.
Ekşi Z. Doğum sonu dönem. In: Hediye Arslan Özkan (Ed.) Hemşirelik ve ebelik için kadın sağlığı ve hastalıkları, 1.baskı, In: (p. 493-534). Ankara: Akademisyen kitapevi; 2019.
Beckmann CRB, Ling FW., Herbert WNP., Laube DW., Smith RP., Casanova R., Chuang A., Goepfert AR., Hueppchen NA., Weiss PM. Postpartum Care. In: Obstetrics and Gynecology, 7th ed. In:(p.150-156). USA, Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins;2014.
Taşkın L., Akan N. Doğum sonu dönem. In: Lale Taşkın (Ed.). Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği, 13. Baskı. In: (p.533-571). Ankara: Akademisyen tıp kitapevi; 2016.
Alden KR. Maternal physiologic changes. In: Shannon E. Perrry, Marilyn J. Hockenberry, Deita Leonard Lowdermilk, David Wilson (Eds.). Maternal Child Nursing Care. 5th ed. In (p. 483-509). Canada: Elsevıer Mosby; 2014.
