Postpartum Değerlendirme
Özet
Postpartum dönem, kadının yenidoğan ile uyum sağladığı, erken ve geç süreçleri kapsayan çok boyutlu bir takiptir. Bu süreçte lohusa ve ailesiyle kurulan etkili sağlık iletişimi, hastanın güvende hissetmesini sağlarken eğitim materyalleriyle de adaptasyonu kolaylaştırır. İlk 24 saatte hayati bulguların sık takibi; enfeksiyon, kanama ve preeklampsi gibi risklerin erken tespitinde kritik öneme sahiptir. Doğum sonrası ağrı yönetimi, konforu artırmak amacıyla nonfarmakolojik ve parasetamol türevi farmakolojik yöntemlerle sağlanmalıdır. Erken mobilizasyon ise uterus involüsyonunu hızlandırıp tromboemboli gibi ciddi komplikasyon risklerini azaltır. Üriner sistemde retansiyon ve inkontinans durumları pelvik taban egzersizleri veya kateterizasyonla yönetilirken, gastrointestinal sistemde konstipasyonun önlenmesi için posalı beslenme ve hareket desteklenir. Kas-iskelet muayenesinde diastazis rekti ve alt ekstremitelerde derin ven trombozu belirtisi olan Homan's bulgusu mutlaka değerlendirilmelidir. Meme sağlığında çatlak, angorjman ve mastit gibi sorunlara karşı doğru emzirme teknikleri ve bakım önerilir. Perinedeki laserasyon, hematom ve epizyotomi takibinin yanı sıra loşianın miktar ve renk değişimi ile fundus yüksekliği yakından izlenerek involüsyon değerlendirilir. Son olarak, hormonal ve sosyal değişimler nedeniyle anneler depresyon ve psikoz gibi psikolojik durumlar açısından da dikkatle taranmalıdır.
The postpartum period is a multidimensional process encompassing early and late phases where women adapt to the newborn, requiring careful monitoring. Effective communication during this time ensures patients feel safe and facilitates adaptation through educational materials. Frequent vital sign monitoring in the first 24 hours is critical for the early detection of risks like infection, hemorrhage, and preeclampsia. Postpartum pain management should utilize nonpharmacological and paracetamol-based pharmacological methods to enhance comfort. Early mobilization accelerates uterine involution and reduces serious complication risks such as thromboembolism. Urinary retention and incontinence are managed through pelvic floor exercises or catheterization, while a high-fiber diet and movement help prevent gastrointestinal constipation. Musculoskeletal and lower extremity examinations must evaluate diastasis recti and Homan's sign for deep vein thrombosis. For breast health, correct breastfeeding techniques and care are recommended against cracks, engorgement, and mastitis. Uterine involution is monitored closely by tracking fundal height and changes in lochia color and amount, alongside assessing perineal lacerations, hematomas, and episiotomies. Lastly, due to hormonal and social changes, mothers must be carefully screened for psychological conditions like postpartum depression and psychosis.
Referanslar
Çakır Koçak, Y., Soğukpınar, N. ‘Güvenli Annelik: Gebelik, Doğum, Doğum Sonrası Dönemlerde Kadın’. Melek Gülsün Özentürk, Ummuhan Yücel, Reci Meseri (Ed.). Ebelik ve Toplum Sağlığı Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri; 2019. p.188-203.
Kaplan, S. ‘Doğum Sonrası Dönem ve Bakım’. Nursan Çınar, Sevil Şahin (Ed.). Anne ve Çocuk Sağlığı ilk 1000 Gün. Ankara: Özyurt Matbaacılık; 2020. p. 191-209.
Er Güneri, S. Postpartum Erken Dönem Kanıta Dayalı Uygulamalar. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2015;4(3): 482-496.
Çeber Turfan, E., Kurul, Ş., Çetintaş Öner, S. ‘Ebellik Uygulamalarında İletişim’. Esin Çeber Turfan, Gamze Durmazoğlu (Böl. Ed.). Behzat Özkan, Esin Çeber Turfan, Serap Yaşaroğlu Toksoy (Ed.). Ebelik Uygulama Standartları. Ankara: Vize Yayıncılık; 2016. p. 3-37.
Dişli, D., Mecdi Kaydırak, M. Kanıt Temelli Yaklaşım Perspektifinde Postpartum Bakımın Optimizasyonu. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2021;6(2): 143-151.
Demirgöz Bal, M. ‘Doğum Sonrası Dönemde Anne Sağlığı’. Diler Aydın, Yılda Arzu Aba (Ed.). Anne ve Çocuk Sağlığı. İstanbul: İstanbul Medikal Sağlık ve Yayıncılık; 2019. p.121-133.
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. “Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi” Yayın No: 925, Ankara: 2018.
Öztürk, Y., Özerdoğan, N. Postpartum Ağrının Fizyolojisi ve Yönetimi. Türkiye Klinikleri J Health Sci. 2020;5(2): 345-353. doi: 10.5336/healthsci.2019-71032
Kara P, Nazik E. Sezaryen Sonrası Abdominal Korse Kullanımı. Ebelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2021;4(3): 316-329.
Çapık A, Özkan H, Ejder Apay S. Loğusaların doğum sonu konfor düzeyleri ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektronik Dergisi. 2014;7(3): 186-192.
Elmalı Şimşek, H., Ecevit Alpar, Ş. Sezaryen Sonrası Ağrı ve Hemşirelik Bakımı. IGUSABDER. 2020;11: 267-278. doi: https://doi.org/10.38079/igusabder.681325
Bilgiç, D., Yağcan, H., Güler, B., Aypa, NN. Jinekolojik Cerrahide Ameliyat Öncesi ve Sonrası Kanıta Dayalı Bakım Uygulamaları. Sağlık Akademisyenleri Dergisi. 2019;6(2): 114-121.
Royal College of Obstetrics and Gynaecology (RCOG). Reducing The Risk of Venous Thromboembolism During Pregnancy and The Puerperium Pregnancy and The Puerperium. Green-top Guideline. No. 37a. 2015.
Dinç, A., Kızılkaya Beji, N. Gebelik, Doğum ve Doğum Sonrası Dönemlerde Üriner İnkontinans ve Korunma Yolları. İ.Ü.F.N. Hem. Derg. 2008;16(62): 143-149. ISSN 1304-4869.
Öz, Ö., Altay,B. Üriner İnkontinans Risk Faktörleri ve Hemşirelik Yaklaşımı. İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2017;6(1): 34-37. ISSN:2146-6696.
Öztürk GZ, Toprak D, Basa E. 35 Yaş Üzeri Kadınlarda Üriner İnkontinans Sıklığı ve Etkileyen Faktörlerin Değerlendirilmesi. Şişli Etfal Hastanesi Tıp Bülteni. 2012;46: 170-176.
Karasaç M. Normal Vajinal Doğum Yapmış Genç Kadınlarda Obesite ve Doğum Sayısı İle Üriner İnkontinans Arasındaki İlişkinin Karşılaştırılması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Afyon, Yüksek Lisans Tezi, 2011; 1-54.
Rortveit G, Daltveit AK, Hannestad YS. et al. Vaginal Delivery Parameters and Urinary Incontinence: The Norwegian EPINCONT Study. Am J Obstet Gynecol. 2003;189: 1268-1274. doi: 10.1067/s0002-9378(03)00588-x
Hvidman, L., Foldspang, A., Momsen, S., Nielson, J. B. Postpartum Urinar Incontinence. Acta Obstet Gynecol Scand. 2003;2(6): 556-563. doi: 10.1034/j.1600-0412.2003.00132.x
Peyrad, L. et. al. Prevalence and Risk Factors of Urinary Incontinence in Young and Middle-Aged Women. BJU International. 2002;89: 61-66. doi.org/10.1590/S1677-55382009000500011
https://www.aysetolga.com/diastasis-recti-nedir-nasil-iyilesir (Erişim Tarihi: 08.03.2022).
Çakır Koçak Y, Bay H, Öztürk Can H. Doğum Sonu Muayenede Farkındalık: Diastazis Rekti ve Bakımı. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020;23(2): 304-310. doi: 10.17049/ataunihem.458866
Kaplan Ö, Bülbül T, Şahin MG, Çınar SL, Müderris İİ. Kadınlarda Stria Gravidarum Oluşumu İle İlişkili Faktörler ve Vücut Algısı. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi. 2021;4(2): 163-171. doi: 10.38108/ouhcd.868766
https://stevenspoint.com/DocumentCenter/View/4820/Deep-Vein-Thrombosis (Erişim Tarihi: 08.03.2022).
Gür, E. Bebek Beslenmesinde Anne Sütünün Önemi ve Emzirme Tekniği. Klinik Tıp Pediatri Dergisi. 2019;11(5): 225-232.
Kanza Gül, D., Salt Kırca, A. Gebelik Döneminde Kullanılan Farmakolojik ve Farmakolojik Olmayan Yöntemin Laktasyon Döneminde Emzirme Başarısı ve Meme Başı Yaralanmasına Etkisi. Jinekoloji-Obstetrik ve Neonatoloji Tıp Dergisi. 2021;18(1): 678-683. doi.org/10.38136/jgon.791781
Ataman, H. ‘Laktasyon ve Emzirme’. Nursan Çınar, Sevil Şahin (Ed.). Anne ve Çocuk Sağlığı ilk 1000 Gün. Ankara: Özyurt Matbaacılık; 2020. p. 136-143.
Kurul, Ş. ‘Perinenin Değerlendirilmesi ve Bakımı’. Hafize Öztürk Can, Gamze Durmazoğlu (Böl.Ed.). Behzat Özken, Esin Çeber Turfan, Serap Yaşaroğlu Toksoy (Ed.). Ebelik Uygulama Standartları. Ankara: Vize Yayıncılık; 2016. p. 298-303.
Moradi, M. et. al. Effect of Lavender on Episiotomy Wound Healing and Pain Relief: A Systematic Review. Evidence Based Care Journal. 2020:10(1); 61-69. doi: 10.22038/ebcj.2020.46285.2265
Yücel, U. ‘Abdominal Muayene ve Değerlendirme’. Hafize Öztürk Can, Gamze Durmazoğlu (Böl.Ed.). Behzat Özken, Esin Çeber Turfan, Serap Yaşaroğlu Toksoy (Ed.). Ebelik Uygulama Standartları. Ankara: Vize Yayıncılık; 2016. p. 290-297.
Kurul, Ş. ‘Doğum Sonu Loşia Kontrolü’. Hafize Öztürk Can, Gamze Durmazoğlu (Böl.Ed.). Behzat Özken, Esin Çeber Turfan, Serap Yaşaroğlu Toksoy (Ed.). Ebelik Uygulama Standartları (304-310). Ankara: Vize Yayıncılık; 2016. p. 304-310.
https://www.saglikasistani.net/profesyonel/dogum-sonu-donemde-sistemlerde-meydana-gelen-degisimler-ureme-sistemi/ (Erişim Tarihi: 08.03.2022).
https://gebelik.org/tr/dogum-ve-sonrasi-lohusalik-donemi-dogum-sonrasi-vucutta-kalici-degisiklikler.html (Erişim Tarihi: 08.03.2022).
Yalnız, H. ‘Doğum Sonu Psikolojik Değerlendirme’. Hafize Öztürk Can, Gamze Durmazoğlu (Böl.Ed.). Behzat Özken, Esin Çeber Turfan, Serap Yaşaroğlu Toksoy (Ed.). Ebelik Uygulama Standartları. Ankara: Vize Yayıncılık; 2016. p. 330-333.
