Postpartum Bakım
Özet
Postpartum dönem, doğumla başlayıp 6-8 haftayı kapsayan, anne ve bebek için fiziksel ve psikososyal değişimlerin yaşandığı kritik bir süreçtir. Bu dönem; doğum sonrası ilk 24 saat, 24 saat-2. hafta arası (erken) ve 2-6. hafta arası (geç) olmak üzere üçe ayrılır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve T.C. Sağlık Bakanlığı, postpartum bakımı anne ve yenidoğan sağlığını korumak, kanama ve enfeksiyon gibi ölümcül komplikasyonları önlemek adına hayati görmektedir. Ancak bu dönem küresel düzeyde en çok ihmal edilen süreçtir. Bakım hizmetleri; yaşam bulgularının takibi, uterus involüsyonunun değerlendirilmesi, ağrı yönetimi, perine bakımı, beslenme düzeni, emzirmenin desteklenmesi, psikososyal durum kontrolü ve aile planlaması danışmanlığını içerir. Özellikle ev ziyaretleri, bakıma erişimi kısıtlı veya kronik rahatsızlığı olan anneler için destek ağının kurulmasında ve komplikasyonların erken saptanmasında kritik rol oynar. Bu süreçte ebeler ve hemşireler; rutin uygulamalardan ziyade bireyselleştirilmiş, holistik ve kanıt temelli optimal bakım yaklaşımlarıyla anne, çocuk ve toplum sağlığının geliştirilmesinde, bakım memnuniyetinin artırılmasında uygulayıcı, eğitici ve yönetici rolleriyle kilit bir öneme sahiptir.
The postpartum period is a critical process starting with childbirth and spanning 6-8 weeks, during which significant physical and psychosocial changes occur for both the mother and the newborn. This period is divided into three phases: the immediate period (first 24 hours), the early postpartum period (24 hours to 2 weeks), and the late postpartum period (2 to 6 weeks). The World Health Organization (WHO) and the Turkish Ministry of Health consider postpartum care vital for protecting maternal and neonatal health and preventing fatal complications such as hemorrhage and infections; however, it remains the most neglected phase globally. Care services include monitoring vital signs, evaluating uterine involution, pain management, perineal care, nutritional regulation, breastfeeding support, psychosocial assessment, and family planning counseling. Particularly, home visits play a critical role in establishing support networks and detecting complications early for mothers with chronic conditions or limited access to care. In this process, midwives and nurses hold a key position in improving maternal, child, and community health and enhancing care satisfaction through individualized, holistic, and evidence-based optimal care approaches rather than routine practices, utilizing their practitioner, educator, and managerial roles.
Referanslar
American College of Obstetricians and Gynecologists. (2018). Optimizing postpartum care. ACOG committee opinion no. 736. Obstetrics & Gynecology, 131, e140–e150.
Association of Women’s Health, Obstetric and Neonatal Nurses. (n.d.) (2021). POST-BIRTH warning signs education program. Erişim: 20.01.2022 https://www.awhonn.org/education/hospital-products/post-birth-warning-signs-education-program/
Bıyıklı, E. T. (2018). Postpartum Depresyon ve Beslenme. STED/Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 27(2), 136-142.
Chalise, A., & Bhandari, T. R. (2019). Postpartum depression and its associated actors: a community-based study in Nepal. Journal of Nepal Health Research Council, 17(2), 200-205.
Coşkun AM, Aslan E. (2016).Doğum sonu dönem. In: Coşkun AM, editor. Kadın sağlığı ve hastalıkları hemşireliği el kitabı. 2nd ed. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları; p. 239–94.
Çiçek MN, Akyürek C, Çelik Ç, Haberal A. Kadın Hastalıkları ve Doğum Bilgisi Cilt 1-2, 3.Baskı, Atlas Kitapçılık, Ankara 2012
Dennis, C. L., & Dowswell, T. (2013). Psychosocial and psychological interventions for preventing postpartum depression. Cochrane database of systematic reviews, (2).
Dereli Yılmaz S, Vural G, Bodur S. (2010).The effect of serum physiological and rivanol on the process of recovery during episiotomy care. Trak Üniversitesi Tıp Fakültesi Derg. 27(2):172–7.
Dişli, D., & Kaydırak, M. M. (2021). Kanıt Temelli Yaklaşım Perspektifinde Postpartum Bakımın Optimizasyonu. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(2), 143-151.
Er Güneri S. (2015).Postpartum erken dönem kanıta dayalı uygulamalar. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilim Derg. 4(3):482–96.
Erçel, Ö., & Süt, H. K. (2020). Postpartum Donem Kadinlarinda Uyku ve Yasam Kalitesi/Sleep Quality and Quality of Life in Postpartum Woman. Journal of Turkish Sleep Medicine, 7(1), 23-31.
Fatma, B. A. Y., & Özerdoğan, N. Doğum Sonrası Bakım ve Ev Ziyaretlerinin Önemi. Ebelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(1), 77-90.
Fışkın, G., & Oskay, Ü. (2015). Postpartum Hemoraji Risk Değerlendirmesi, Yönetimi ve Ebe/Hemşirenin Rolü. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(3), 72-77.
Flaster, R. (2017). Four strategies cut newborn readmissions. Cranbury, NJ: MJH Life Sciences. Erişim: 20.01.2022 https://www.contemporarypediatrics.com/authors/ronald-flaster-md?page=2
Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü. Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi. Yenilenmiş 1. Baskı. Ankara: 2015
Humburg J. (2008). Postartum urinary retention-without clinical impact? Ther Umschau.;65(11):681–5.
ICM, (2019). Breastfeeding within an hour after birth is critical for saving newborn. Erişim: 10.01.2022. https://www.internationalmidwives.org/assets/files/statEment
Karabulutlu, Ö., & Yavuz, C. (2019). Annelerin Doğum Sonu Dönemde Aldıkları Ebelik/Hemşirelik Bakımından Memnuniyet Düzeylerinin Değerlendirilmesi. Caucasian Journal of Science, 6(2), 182-199.
Khasawneh, W. Kheirallah, K. Mazin, M. Abdulnabi, S. (2020). Knowledge, attitude, motivation and planning of breastfeeding: a cross-sectional study among jordanian women. International Breastfeeding Journal, 15:60.
Kızılkaya Beji N. Kadın Sağlığı ve Hastalıkları, 2. Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul 2016, 350-425
Koç E, Oskay Ü. (2015). Postpartum dönemde cinsellik ve danışmanlık. Kadın Sağlığı Hemşireliği Derg. Jul 1;2(1):15–26.
Kurnaz, D., & Hazar, H. U. (2014). Erken Postpartum Dönemde Annelerin Emzirmeye İlişkin Tutum Ve Başarılarını Etkileyen faktörler. Hemşirelik Bilimi Dergisi, 4(2), 76-86.
Leeman LM, Rogers RG. (2012).Sex after childbirth: Postpartum sexual function.Obstetrics and Gynecology.; 119 (3): 647-655
Murray SS, McKinney ES. (2014). Postpartum physiologic adaptations. In: Murray SS, McKinney ES, editors. Foundations of maternal-newborn and women’s health nursing. 6th ed. Missouri: Elsevier Saunders;. p. 328–50.
Yonemoto, N., Dowswell, T., Nagai, S., & Mori, R. (2014). Schedules for home visits in the early postpartum period. Evidence‐based child health: a Cochrane review journal, 9(1), 5-99.
Paladine, H. L., Blenning, C. E., & Strangas, Y. (2019). Postpartum care: an approach to the fourth trimester. American Family Physician, 100(8), 485-49
Schytt E, Lindmark G, Waldenström U. (2005).Physical Syptoms After Childbirth: Prevalence And Associations With Self-Rated Health. An International Journal of Obstetrics and Gynaecology, 112(2):210-217
Sevil Ü, Ertem G. Perinatoloji ve Bakım, 1. Baskı, Nobel Tıp Kitabevleri, Ankara 2016, 409-497
Sharma, V. (2019). Role of sleep deprivation in the causation of postpartum obsessive-compulsive disorder. Medical Hypotheses, 122, 58-61.
Şirin A, Kavlak O. (Ed.) Kadın Sağlığı, 2.Baskı. Nobel Tıp Kitabevi, 2015:460-517
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Kadın ve Üreme Sağlığı Dairesi Başkanlığı, Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi, Ankara 2018
Taşkın L, Akan N. Doğum sonu dönem. In: Taşkın L, editor. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. 15th ed. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2016. p. 462–94
Thomas KA, Spieker S. (2016).Sleep, depression, and fatigue in late postpartum. MCN Am J Matern Nurs. 41(2):104–9.
Tully, K. P., Stuebe, A. M., & Verbiest, S. B. (2017). The fourth trimester: A critical transition period with unmet maternal health needs. American Journal of Obstetrics & Gynecology, 217, 37–41.
Tuna CR. (2013).Epizyotomi bakımında kullanılan iki farklı yöntemin yara iyileşmesi sürecine etkisi [Yüksek Lisans Tezi]. [Mersin]: Mersin Üniversitesi;. 92 p
Üstgörül, S., & Yanıkkerem, E. (2017). Postpartum dönemde kadınların psikososyal durumları ve etkileyen risk faktörleri. JAREN/Hemşirelik Akademik Araştırma Dergisi, 3(Supp: 1), 61-68.
Wilcox, A., Levi, E. E., & Garrett, J. M. (2016). Predictors of non-attendance to the postpartum follow-up visit. Maternal and child health journal, 20(1), 22-27.
World Health Organization WHO)Geneva (2016 )(Standards for improving quality of maternal and newborn care in health facilities Erişim: 26.01.2022. https://cdn.who.int/media/docs/default-source/mca-documents/advisory-groups/quality-of-care/standards-for-improving-quality-of-maternal-and-newborn-care-in-health-facilities.pdf?sfvrsn=3b364d8_2
World Health Organization (WHO) (2010) WHO technical consultation on postpartum and postnatal care. World Health Organization. Geneva; 2010. Erişim: 26.01.2022. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/70432/WHO_MPS_10.03_eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y
World Health Organization. (1998). “Postpartum Care Of The Mother And Newborn: A Practical Guide” Erişim: 1.01.2022 https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/66439/WHO_RHT_MSM_98.3.pdf?sequence=1&isAllowed=y
World Health Organization. (2004). “Integrated Management Of Pregnancy And Childbirth – Pregnancy, Childbirth, Postpartum And Newborn Care: A Guide For Essential Practice”. Erişim: 1.01.2022 http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/249580/9789241549356-eng.pdf?sequence=1
World Health Organization. (2014). WHO recommendations on postnatal care of the mother and newborn. Erişim: 13.01.2022 https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/97603/9789241506649_eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y
World Health Organization. (May 2017). “Recommendatıons On Maternal Health Guidelines Approved By The Who Guıdelines Review Committee Updated”. Erişim: 13.01.2022.http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/259268/1/WHO-MCA-17.10-eng.pdf
World Health Organization. (2019). Trends in maternal mortality 2000 to 2017: estimates by WHO, UNICEF, UNFPA, World Bank Group and the United Nations Population Division. Erişim: 14.01.2022 https://apps.who.int/iris/handle/10665/327596.
