Postpartum Dönemde Tromboembolik Olaylar
Özet
Gebelikte ve postpartum dönemde venöz tromboemboli (VTE) riski, sağlıklı kadınlarda normal dönemlere kıyasla 4-5 kat artmaktadır. Gelişmiş ülkelerde VTE görülme oranı binde bir iken, ileri yaşlarda bu oran yüzde bire kadar yükselebilmektedir. VTE olaylarının yaklaşık %75-80'i derin ven trombozu (DVT), %20-25'i ise pulmoner emboli kaynaklıdır ve bu vakaların yaklaşık yarısı doğum sonrası süreçte meydana gelmektedir. Trombüs oluşumunun etyolojisinde venöz staz, endotel hasarı ve hiperkoagülasyondan oluşan Virchow üçlüsü kritik rol oynamaktadır. Postpartum dönemde VTE gelişimindeki en önemli risk faktörü geçirilmiş VTE öyküsüdür; bunun yanı sıra sezaryen doğum, 35 yaş üstü olmak, obezite (VKİ ≥30 kg/m²), uzamış yatak istirahati, preeklampsi, sigara kullanımı ve postpartum enfeksiyonlar risk derecesini ciddi şekilde artırmaktadır. Sağlık Bakanlığı ve RCOG gibi kuruluşlar, her gebenin erken dönemde ve hastaneye yatışlarda VTE risk skorlamasıyla değerlendirilmesini önermektedir. VTE profilaksisinde erken mobilizasyon, hidrasyonun sağlanması, elastik kompresyon çorapları kullanımı ve hastanın risk durumuna göre düşük molekül ağırlıklı heparin (DMAH) veya warfarin gibi farmakolojik ajanların lohusalıkta en az 10 gün ile 6 hafta arasında uygulanması ve bu süreçte ebe ile hemşirelerin hasta eğitiminde aktif rol oynaması hayati önem taşımaktadır.
The risk of venous thromboembolism (VTE) during pregnancy and the postpartum period increases 4-5 times in healthy women compared to other periods of life. While the incidence of VTE is 1/1000 in developed countries, it can rise up to 1/100 at older ages. Approximately 75-80% of VTE events originate from deep vein thrombosis (DVT) and 20-25% from pulmonary embolism, with about half of these cases occurring during the postpartum stage. The Virchow triad, consisting of venous stasis, endothelial injury, and hypercoagulability, plays a critical role in the etiology of thrombus formation. The most significant risk factor for VTE in the postpartum period is a history of previous VTE; additionally, cesarean delivery, age over 35, obesity (BMI ≥30 kg/m²), prolonged bed rest, preeclampsia, smoking, and postpartum infections substantially elevate the risk level. Organizations such as the Ministry of Health and RCOG recommend evaluating every pregnant woman with VTE risk scoring during early pregnancy and hospital admissions. In VTE prophylaxis, early mobilization, ensuring hydration, using elastic compression stockings, and administering pharmacological agents like low-molecular-weight heparin (LMWH) or warfarin for 10 days to 6 weeks based on the patient's risk profile are vital, with midwives and nurses playing an active role in patient education.
Referanslar
Akarsu HR, Oskay Ü, Gebelikte venöz tromboemboli ve hemşirelik bakımı. Medeniyet Medical Journal; 2015; 30(2):89-95.
Akın S, Horasan E. Venöz tromboembolizm ve hemşirelik bakımı. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi 2008; 5 (1): 7-11.
Bates, S.M., Middeldorp, S., Rodger, M. et al. Guidance for the treatment and prevention of obstetric-associated venous thromboembolism. J Thromb Thrombolysis 41, 92–128 (2016). https://doi.org/10.1007/s11239-015-1309-0
Biron-Andreani C, Venous thromboembolic risk in postpartum. Phlebolymphology. 2013;20(4):167-173.
California Maternal Quality Care Collaboratice (CMQCC). maternal venous thromboembolism toolkit. Nursing Implications in VTE Assessment and Management. California Department of Public Health, 2018.
Chandrarajan L, Nelson-Piercy C. Risk of venous thromboembolism during pregnancy and birth. British Journal of Midwifery; 2015; 23,9.
Entisar M. Youness1, Shaimaa GH, Hanan MY, Sahra ZA, Effect of Educational Nursing program on reducing the incidence of Venous Thromboembolism among postpartum women. IOSR Journal of Nursing and Health Science; 2016; (5)4: 53-62.
Friedman AM, D'Alton ME. Venous thromboembolism bundle: Risk assessment and prophylaxis for obstetric patients. Semin Perinatol; 2016;40(2):87-92.
Galambosi PJ, Gissler M, Kaaja JR, Ulander VM, Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, 2017; 96, 7 p. 852-861. Doi: https://doi.org/10.1111/aogs.13137.
Gomes ET, Assunção MCT, Lins EM, Püschel VAA. Nursing in mechanical prevention of venous thromboembolism in surgical patients. Rev Esc Enferm USP. 2021;55:e03738. https://doi.org/10.1590/S1980-220X2020002703738.
Heit JA, Kobbervig CE, James AH, Petterson TM, Bailey KR, Melton LJ 3rd (2005) Trends in the incidence of venous thromboembolism during pregnancy or postpartum: a 30-year population-based study. Ann Intern Med 143:697–706
James AH. Prevention and management of venous thromboembolism in pregnancy. Am J Med 2007;120:S26–34
Kır AE, Doğum Yapmış Gebelerde Ulusal ve Uluslararası Venöz Tromboemboli Profilaksi Protokollerinin Uygulanabilirlik ve Maliyet Açısından Karşılaştırılması. Tıpta Uzmanlık Tezi. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı. Ankara, 2019.
Korkmaz DF, Çullu M. venöz tromboembolizm ve hemşirelik bakımı. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi; 2015; 31 (1): 62-82.
Melov SJ, Hitos K, Venous thromboembolism risk and postpartum lying-in: acculturation of Indian and Chinese women. Midwifery; 2018; 58, pp. 13-18.
Queensland Clinical Guidelines, Venous thromboembolism (VTE) prophylaxis in pregnancy and the puerperium.2015 Feb.
Queensland Clinical Guidelines. Venous thromboembolism (VTE) in pregnancy and the puerperium. Guideline MN20.9-V7-R25. Queensland Health. 2020. Available from: http://www.health.qld.gov.au/qcg
Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG). Reducing the risk of thrombosis and embolism during pregnancy and the puerperium. London (UK): Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG); 2009 Nov. 35 p. (Green-top guideline; no. 37a).
Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG). Reducing the risk of venous thromboembolism during pregnancy and puerperium. Green top Guideline April 2015; No.37a,
Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG). Thromboprophylaxis during pregnancy, labour and after vaginal delivery. London (UK): Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG); 2004 Jan. 13 p. (Guideline; no. 37).
Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG). Thromboembolic disease in pregnancy and the puerperium: acute management. London (UK): Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG); 2007 Feb. 17 p. (Green-top guideline; no. 28).
Skeith L, Preventing venous thromboembolism during pregnancy and postpartum: crossing the threshold. American Society of Hematology; 2017; (1):160.
T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Kadın ve Üreme Sağlığı Daire Başkanlığı, Gebelikte Venöz Tromboembolizm Yönetim Rehberi.
The Royal College of Midwives, VTE Prevention and midwifery practice. 2018.
VanOtterloo RM, Seacrist JM, Morton CH, Main KE, Quality Improvement Opportunities Identified Through Case Review of Pregnancy-Related Deaths From Venous Thromboembolism. Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing. 2019; 48 (3), p.300-310.
