Postpartum Dönemde Uygulanan Geleneksel Yöntemler
Özet
Postpartum dönem, annenin fizyolojik ve psikolojik olarak gebelik öncesi durumuna döndüğü, aile fertlerinin yeni rollere alıştığı kritik bir süreçtir. Bu dönemde yetersiz sağlık hizmetleri, ekonomik sorunlar, ulaşım zorlukları ve kültürel inançlar gibi nedenlerle, özellikle kırsal kesimlerdeki lohusalar geleneksel yöntemlere sıklıkla başvurmaktadır. Türk toplumunda ve dünya genelinde yaygın olan bu uygulamalar; al basması inancına yönelik koruyucu ritüelleri, anne sütünü artırıcı beslenme alışkanlıklarını, kundaklama, tuzlama ve yenidoğan sarılığına karşı yapılan çeşitli işlemleri kapsamaktadır. Kırmızı renkli örtülerin kullanımı, anne ve bebeğin kırk gün evden çıkarılmaması ve yalnız bırakılmaması gibi uygulamalar psikolojik destek sağlarken, lohusa humması ve kanama durumlarında doktora gitmek yerine hocalara başvurulması ya da bebeğin tuzlanması gibi yöntemler ölümcül riskler barındırmaktadır. Bu bağlamda, sağlık profesyonelleri olan ebe ve hemşirelerin toplumun sosyo-kültürel yapısını yakından tanıması büyük önem taşımaktadır. Sağlık çalışanları, lohusa ve bebek sağlığı üzerinde olumlu etkisi olan zararsız geleneksel uygulamaları desteklemeli, ancak enfeksiyon veya dehidratasyon gibi ciddi durumlarda tıbbi tedavinin gecikmesine yol açabilecek zararlı inanışlar konusunda aileleri bilimsellikle eğiterek bu davranışların değiştirilmesini sağlamalıdır.
The postpartum period is a critical process in which the mother returns physiologically and psychologically to her pre-pregnancy state and family members adapt to new roles. Due to factors such as inadequate health services, economic difficulties, transportation challenges, and cultural beliefs, postpartum women, especially in rural areas, frequently resort to traditional practices. These practices, common both in Turkish society and globally, encompass protective rituals against the belief of postpartum evil spirits (al basması), nutritional habits to increase breast milk, swaddling, salting the newborn, and various interventions for neonatal jaundice. While practices like using red coverings and keeping the mother and baby indoors and accompanied for forty days provide psychological support, methods such as consulting religious figures instead of seeking medical care during puerperal fever and hemorrhage or salting the baby carry fatal risks. In this context, it is highly important for midwives and nurses to closely understand the socio-cultural structure of the community they serve. Healthcare professionals should support harmless traditional practices that have positive effects on maternal and infant health, but they must educate families scientifically to alter harmful beliefs that could cause delays in medical treatment during severe conditions like infection or dehydration.
Referanslar
Abuidhail J. Rural jordanian mothers beliefs, knowledge and practices of postnatal care. quality in primary care. Qual Prim Care. 2014;222: 85–293.
Akçay G. Hasta güvenliği açısından bebek tuzlama geleneği. Sağlık Akademisyenleri Dergisi. 2018;5(3): 201-207. doi:10.5455/sad.13-1527017928
Akman G, Gözüyeşil E. Doğum sonu dönemde geleneksel uygulamalar yönelik yapılan araştırmaların incelenmesi. Uluslararası Hakemli Kadın Hastalıkları ve Anne Çocuk Sağlığı Dergisi. 2018;12. doi: 10.17367/JACSD.2018.1.7
Al-Sagarat AY, Al-Kharabsheh A.Ttradıtional practices adopted by jordanian mothers when caring for their ınfants ın rural areas. African Journal of Traditional, Complementary and Alternative Medicines. 2016;14(1): 1-9. Published 2016 Nov 23. doi:10.21010/ajtcam.v14i1.4499.
Altuntuğ K, Anık Y, Ege E. Traditional practices of mothers in the postpartum period: Evidence from Turkey. African Journal of Reproductive Health. 2018;22(1): 94-102. doi:10.29063/ajrh2018/v22i1.9
Balıkçı, G. Trabzon’un bazı bölgelerinde doğumla ilgili adet ve inançlar. 2004. www.folklor.org.tr
Bangari A, Thapliyal S.K, Ruchi R, et al. Traditional beliefs and practices in newborn care among mothers in a tertiary care centre in Dehradun, Uttarakhand, India. International Journal Of Community Medicine And Public Health. 2019 Jun;6(6): 2600-2604. doi: http://dx.doi.org/10.18203/2394-6040.ijcmph20192330
Bratwaite A, Williams C. Childbirth experiences of professional Chinese Canadian women. Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing. 2004;33(6): 748-55. doi: 10.1177/0884217504270671
Choudry UK. Traditional practices of women from India: pregnancy, childbirth, and newborn care. Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing. 1997;26(5): 533-9. doi: https://doi.org/10.1111/j.1552-6909.1997.tb02156.x
Çakırer Çalbayram N, Gönenç İM, Topuz N. Prekonsepsiyonel dönemden postpartum döneme kadınların geleneksel inanç ve uygulamaları. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi. 2019;6(2): 237 – 246. doi:10.17681/hsp.431298
Çakırer, N, Çalışkan, Z. Nevşehir ili Ağıllı köyünde gebelik, doğum ve lohusalığa ilişkin geleneksel inanç ve uygulamalar. TAF Preventive Medicine Bulletin. 2010;9(4): 343-348.
Çalışkan Z, Bayat M. Annelerin bebek bakımı uygulamaları ve etkileyen faktörler: bir Kapadokya örneği. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2011;14(2): 23-30.
Çarıkci MY. Kadınların gebelik, doğum ve doğum sonu dönem bakımına yönelik geleneksel uygulamaları. (Yüksek Lisans Tezi Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü) İstanbul, 2012.
Sis Çelik A, Çapık, A, Engin R. Erzurum’da gebelik ve doğum sonu dönemde yapılan geleneksel uygulamaların belirlenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2012;15(4): 262-267.
Egelioğlu Çetişli N, Karayağız Muslu G, ŞEN S, et al. Ege bölgesinde doğum sonu dönemde uygulanan geleneksel uygulamalar. Uluslararası Hakemli Hemşirelik Araştırmaları Dergisi. 2014;1:22-35.
Çevik A, Alan S. Doğum sonu dönemde yapılan geleneksel uygulamalar. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi. 2020;10(1): 14-22. doi: 10.31020/mutftd.624508
Darmstadt GL, Hassan M, Balsara ZP, et al. Impact of clean delivery-kit use on newborn umbilical cord and maternal puerperal ınfections in Egypt. Journal of Health, Population and Nutrition. 2009;27(6): 746–54. doi: 10.3329/jhpn.v27i6.4326
Eğri G, Konak A. Doğum sonu dönem ile ilgili geleneksel inanç ve uygulamalara Dünya'dan ve Türkiye’den örnekler. Journal of World of Turks. 2011;3(1).
Eğri G, Gölbaşı Z. 15-49 yaş grubu evli kadınların doğum sonu dönemde bebek bakımına yönelik geleneksel uygulamaları. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni. 2007;6(5), 313-320.
Er Güneri S. Postpartum erken dönem kanıta dayalı uygulamalar. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2015;4(3): 482-496.
Gabbe SG. Obstetrics: Normal and Problem Pregnancies 7th edition. Philadelphia: Elsevier; 2017.
Gölbaşı Z, Eğri G. Doğum sonu dönemde annenin bakımına yönelik yapılan geleneksel uygulamalar. Cumhuriyet Tıp Dergisi. 2010;32(3): 276-282.
Gözen D. Yenidoğanda verniks kazeozanın önemi ve banyo uygulaması. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi. 2015;1(2): 1-6.
Güleroğlu FT, Başer M, Cerit E, et al. Postpartum dönemde yapılan geleneksel inanç ve uygulamalar. Türkiye Klinikleri Jinekoloji Obstetrik. 2014;24(2): 84-89.
Işık MT, Akçınar M, Kadıoğlu S. Mersin ilinde gebelik, doğum ve loğusalık dönemlerinde anneye ve yenidoğana yönelik geleneksel uygulamalar. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi. 2010;7(1): 63-84.
Kabataş F. Rize ve çevresindeki yaygın halk inanışları. (Yüksek lisans tezi Fırat Üniversitesi) Elazığ, 2006.
Kabwijamu L, Waiswa P, Kawooya V, et al. Newborn care practices among adolescent mothers in Hoima District. Western Uganda. PLoS One. 2016;11(11). doi:10.1371/journal. pone.0166405
Kaewsarn P, Moyle W, Creedy D. Traditional postpartum practices among Thai women. Journal of advanced nursing. 2003;41(4): 358-366. doi: 10.1046/j.1365-2648.2003.02534.x
Karabulutlu Ö. Kars ilinde doğum sonu dönemde yenidoğan bakıma yönelik yapılan geleneksel uygulamaların belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektronik Dergisi. 2014;7(4): 295-302.
Kayom VO, Kakuru A, Kiguli S. Newborn care practices among mother-infant dyads in urban Uganda. International Journal of Pediatrics. 2015. doi: https://doi.org/10.1155/2015/815938
Kaypak Ş. Ekolojik turizm ve sürdürülebilir kırsal kalkınma. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 2012;1(7): 11-29.
Lee DT, Ngai IS, Ng MM, et al. Antenatal taboos among Chinese women in Hong Kong. Journal Midwifery. 2009;25(2): 104-113. doi:10.1016/j.midw.2007.01.008
Mukunya D, Haaland MES, Tumwine JK, et al. "The cord is the child": meanings and practices related to umbilical cord care in Central Uganda. BMC Pediatr. 2020;20(1): 105. doi:10.1186/s12887-020-2002-9.
Önen C, Masyon D. 15-49 yaş arası kadınların doğum sonrasında bebeğe
yönelik geleneksel uygulamaları ve etkileyen faktörler. Sağlık ve Toplum Dergisi. 2017;27(3): 31-37.
Özen M, Özgör B. Höllük; Bir Anadolu Gerçeği. İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2006;13(2): 131-133.
Özsoy S, Katabi V. A comparison of traditional practices used in pregnancy, lobour and the postpartum period among women in Turkey and Iran. Journal of Midwifery. 2008;24(3): 291-300. doi: 10.1016/j.midw.2006.06.008
Polat HH. Sivas Ulaş’ta halk hekimliği uygulamaları. Ankara: Ürün Yayıncılık; 1995.
Ridzuan MH, Ali MF, Tan CE, et al. Traditional and complementary medicine use during postpartum period: a cross-sectional analysis at a rural, public maternal and child health clinic in West Malaysia. Cureus Journal of Medical Science. 2021;13(6): 15410. doi:10.7759/cureus.15410.
Sivri BB, Karataş N. Toplumun kültürel yönü: doğum sonu dönemde anne ve bebek bakımına yönelik yapılan geleneksel uygulamalar ve dünyadan örnekler. The Journal of Current Pediatrics 2015;13(3): 183-193. doi: 10.4274/jcp.50479
Sülü Uğurlu E, Başbakkal Z, Dayılar H, et al. Ödemişte bulunan annelerin bebek bakımında uyguladıkları geleneksel yöntemlerin incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2013;2(3): 342-360.
Şahin H, Soypak F. Erken loğusalık süresinde kadınların algıladıkları eş desteği. Zeynep
Kamil Tıp Bülteni. 2011;41(4): 187-193.
Şimşek E. Türk kültüründe “alkarısı” inancı ve bu inanca bağlı olarak anlatılan efsaneler. Akra Uluslararası Kültür Sanat Edebiyat ve Eğitim Bilimleri Dergisi. 2017;5(12): 99-115. doi:https://doi.org/10.31126/akrajournal.327926
Tanrıverdi S, Köroğlu OA, Kültürsay N, et al. Annelerin anne sütünü arttıran faktörlere ilişkin görüş ve yaklaşımları. Pediatrik Araştırma Dergisi. 2014;1(2): 84-86. doi: 10.4274/jpr.87597
Teke E. Osmaniye’de doğumla ilgili inanç ve uygulamalar. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi) Gaziantep, 2005.
Vargün B. Doğum sırasında ve doğum sonrasında anne ve bebeğin korunmasına yönelik geleneksel yöntemler. Journal of Human Sciences. 2018;15(2): 870-880. doi:10.14687/jhs.v15i2.5309
Waiswa P, Peterson S, Tomson G, et al. Poor newborn care practices - a population based survey in Eastern Uganda. BMC Pregnancy Childbirth. 2010;10(9).
Wang X, Wang Y, Zanzhou S, et al. A populationbasedsurvey of women’s traditional postpartum behaviours in Northern China. Journal of Midwifery. 2008;24(2): 238-245. doi: 10.1016/j.midw.2006.12.010
Yalçın H. Gebelik, doğum, lohusalık ve bebek bakımına ilişkin geleneksel uygulamalar (Karaman örneği). Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi. 2012;55(1): 19-31.
Yaman S, Balcı E. Anne sütünü artıran geleneksel uygulamalar. Sağlık Akademisyenleri Dergisi. 2019; 6(4): 230-236.
