Postpartum Dönemde Psikiyatrik Bozukluklar
Özet
Doğum sonrası (postpartum) dönem, kadınları psikiyatrik bozukluklara karşı savunmasız hale getiren ve literatürde genel olarak annelik hüznü, lohusa psikozu ve doğum sonrası depresyon (PPD) olarak sınıflandırılan geniş bir fenomendir. En sık görülen ve ilaç tedavisi gerektirmeyen annelik hüznü, doğumdan sonraki ilk günlerde geçici duygudurum dalgalanmalarıyla ortaya çıkar ve genellikle iki hafta içinde kendiliğinden düzelir. Doğum sonrası depresyon (PPD) ise annelerin %10-15'ini etkileyen, tedavi edilmediğinde kronikleşebilen ve anne-bebek bağlanmasını, bebeğin gelişimini ve tüm aile dinamiklerini olumsuz etkileyen ciddi bir duygudurum bozukluğudur. PPD'nin etiyolojisinde psikiyatrik öykü, hormonal dalgalanmalar, obstetrik komplikasyonlar, yetersiz sosyal destek ve uyku düzensizlikleri gibi çok boyutlu risk faktörleri rol oynar. Tedavisinde ilk basamak olarak bilişsel davranışçı terapiler gibi psikososyal müdahaleler uygulanırken, dirençli vakalarda seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) ve elektrokonvülsif tedavi (EKT) tercih edilir. Doğum sonrası psikoz ise sanrılar, halüsinasyonlar ve hem anne hem bebek için hayati riskler barındıran acil bir psikiyatrik tablodur ve hastanede yatarak tedavi gerektirir. Bu süreçte, ebeler, hemşireler ve birinci basamak sağlık çalışanları, prenatal ve postnatal dönemlerdeki yakın izlemleriyle semptomların erken teşhisinde, riskli grupların takibinde, aile eğitiminde ve uygun uzmana yönlendirmede kilit rol oynarlar.
The postpartum period is a complex phase that renders women highly vulnerable to psychiatric disorders, which are traditionally categorized into maternity blues, postpartum psychosis, and postpartum depression (PPD). Maternity blues, the most prevalent and self-limiting condition, manifests as transient mood fluctuations during the early days following childbirth and typically resolves spontaneously within two weeks without requiring pharmacological intervention. Postpartum depression, affecting approximately 10-15% of new mothers, is a severe mood disorder that can become chronic if left untreated, adversely impacting mother-infant attachment, child development, and overall family dynamics. The etiology of PPD involves multidimensional risk factors, including a history of psychiatric illness, hormonal fluctuations, obstetric complications, inadequate social support, and sleep deprivation. While psychosocial interventions like cognitive behavioral therapy serve as the primary line of treatment, selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs) and electroconvulsive therapy (ECT) are preferred in severe or resistant cases. Postpartum psychosis represents a psychiatric emergency characterized by delusions and hallucinations, posing significant risks of harm to both the mother and the infant, thereby necessitating immediate hospitalization. Throughout this critical timeline, midwives, nurses, and primary healthcare professionals play a pivotal role through close prenatal and postnatal monitoring, enabling early detection, managing high-risk groups, providing family education, and ensuring timely psychiatric referrals.
Referanslar
Quintero, J., Fern, S., Chapela, E., & Felix, M. Postpartum Emotional Psychopathological Outcomes. Journal of General Practice, 2014; 2(4): http://dx.doi.org/10.4172/2329-9126.1000162
Rezaie-Keikhaie, K., Arbabshastan, M. E., Rafiemanesh, H., Amirshahi, M., Ostadkelayeh, S. M., & Arbabisarjou, A. Systematic review and meta-analysis of the prevalence of the maternity blues in the postpartum period. Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing, 2020; 49(2), 127-136. doi:10.1016/j.jogn.2020.01.001
Yüksekol, Ö. D., Arguvanlı, S. Ç., & Başer, M. Annelik hüznü ve hemşirelik. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2014; 2(1), 56-61.
Fransiska, R., Sarkiah, S., & Widodo, H. The Relationship of Husband Support With The Event of Baby Blues In Public Mothers: Literature Review. In International Conference on Health and Science 2021; Vol. 1, No. 1, pp. 975-980).
Erdem, Ö. , Bez Y. Doğum sonrası hüzün ve doğum sonrası depresyon. Konuralp Medical Journal, 2009; 1(1), 32-37.
Veselovski, A., Grujić, Z., Grahovac, M., & Brestovački, B. Mood swings at mothers after childbirth, South Eastern Europe Health Sciences Journal (SEEHSJ), 2012; ; 2(1):15-21.
Buttner MM, O’Hara MW, Watson D. The Structure of Women’s Mood in The Early Postpartum. 2011;19(2):247-56.
CAMBAZ ULAŞ, S. E. V. A. L. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışan ebe ve hemşirelerin annelik hüznünü önlemedeki rolü. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 19(Özel Sayı), 2016; 57-61.
Ghaedrahmati, M., Kazemi, A., Kheirabadi, G., Ebrahimi, A., & Bahrami, M. Postpartum depression risk factors: A narrative review. Journal of Education and Health Promotion, 2017; 6: 60. doi: 10.4103/jehp.jehp_9_16
Anokye, R., Acheampong, E., Budu-Ainooson, A., Obeng, E. I., & Akwasi, A. G. Prevalence of postpartum depression and interventions utilized for its management. Annals of General Psychiatry,2018; 17(1), 1-8. https://doi.org/10.1186/s12991-018-0188-0
Werner, E., Miller, M., Osborne, L. M., Kuzava, S., & Monk, C. Preventing postpartum depression: Review and recommendations. Archives of Women's Mental Health, 2015; 18(1), 41-60. https://doi.org/10.1007/s00737-014-0475-y
Mughal S, Azhar Y, Siddiqui W. Postpartum Depression. [Updated 2021 Jul 2]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519070/
Depression, P., & Causes, A. T. Heterogeneity of postpartum depression: A latent class analysis. The Lancet Psychiatry, 2015; 2(1), 59-67. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(14)00055-8
Keser Özcan, N., Boyacıoğlu, N. E., & Dinç, H. Postpartum depression prevalence and risk factors in Turkey: A systematic review and meta-analysis. Archives of Psychiatric Nursing, 2017; 31(4), 420-428. https://doi.org/10.1016/j.apnu.2017.04.006
Silverman, M. E., Reichenberg, A., Savitz, D. A., Cnattingius, S., Lichtenstein, P., Hultman, C. M., ... & Sandin, S. The risk factors for postpartum depression: A population‐based study. Depression and Anxiety, 2017; 34(2), 178-187. https://doi.org/10.1002/da.22597
Chalise, A., & Bhandari, T. R. Postpartum depression and its associated factors: A community-based study in Nepal. Journal of Nepal Health Research Council, 2019; 17(2), 200-205. DOI https://doi.org/10.33314/jnhrc.v0i0.1635
Braarud, H. C., Slinning, K., Moe, V., Smith, L., Vannebo, U. T., Guedeney, A., & Heimann, M. Relation between social withdrawal symptoms in full‐term and premature infants and depressive symtoms in mothers: A Longitudinal Study. Infant Mental Health Journal, 2013; 34(6), 532-541. https://doi.org/10.1002/imhj.21414
Stewart, D. E., & Vigod, S. Postpartum depression. New England Journal of Medicine, 2016; 375(22), 2177-2186. DOI: 10.1056/NEJMcp1607649
Arslan, H., Can Gürkan, Ö., Ekşi, Z., Engin Yiğit, F. Doğum sonrası depresyonun annelik yaşamına etkileri. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 2006;3(10): 71-79.
Goyal, D., Park, V. T., & McNiesh, S. Postpartum depression among Asian Indian mothers. MCN: The American Journal of Maternal/Child Nursing, 2015; 40(4), 256-261. doi: 10.1097/NMC.0000000000000146
Erdem, Ö., & Çelepkolu, T. Postpartum depresyonun risk faktörleri ve nedenleri. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 2014; 8(3), 93-99.
Kara, B., Çakmaklı, P., Nacak, E., & Türeci, F. Doğum sonrası depresyon. Sted, 2001; 10(9), 333-4.
Koçak, D. Y., & Büyükkayacı, D. N. Postpartum depresyon ve hemşirelik yaklaşımı. Psikiyatri/Nöroloji/Davranış Bilimleri Dergisi Sempozyum, 2016; 9, 21-6.
Granero-Molina, J., Medina, I. M. F., Fernández-Sola, C., Hernández-Padilla, J. M., Lasserrotte, M. D. M. J., & Rodríguez, M. D. M. L. Experiences of mothers of extremely preterm infants after hospital discharge. Journal of Pediatric Nursing, 2019; 45, e2-e8. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2018.12.003
Kusuma, R., Keliat, B. A., Afiyanti, Y., & Martha, E. The Ratu's model: A prevention model of postpartum depression. Enfermería Clínica, 2019; 29, 70-73. https://doi.org/10.1016/j.enfcli.2018.11.023
Ay, Fatma, Tektaş, E., Mak, A., Aktay, N. "Postpartum depresyon ve etkileyen faktörler: 2000–2017 araştırma sonuçları." Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 2018; 9 (3): 147-152. DOI: 10.14744/phd.2018.31549
Çolak, B., Ongun, F., Aras, Ö. S., & Demirkol, M. E. Gebelik ve doğum sonrası depresyon. Çukurova Tıp Öğrenci Dergisi,2021; 1(2), 43-49.
Wszołek, K., Żurawska, J., Łuczak-Wawrzyniak, J., Kopaszewska-Bachorz, B., Głowińska, A., & Pięta, B. Postpartum depression–a medical or a social problem?. The Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine, 2020; 33(15), 2556-2560. https://doi.org/10.1080/14767058.2018.1555802
Rai, S., Pathak, A., & Sharma, I. Postpartum psychiatric disorders: Early diagnosis and management. Indian Journal of Psychiatry, 2015; 57(Suppl 2), S216. doi: 10.4103/0019-5545.161481
Erdem, Ö. Doğum sonrası psikoz. Konuralp Medical Journal, 2014; 6(1), 74-77.
Erdem, Ö. (2014). Doğum sonrası psikoz. Konuralp Medical Journal, 6(1), 74-77.
Doucet, S., Jones, I., Letourneau, N., Dennis, C. L., & Blackmore, E. R. Interventions for the prevention and treatment of postpartum psychosis: A systematic review. Archives of Women's Mental Health, 2011; 14(2), 89-98. https://doi.org/10.1007/s00737-010-0199-6
