Aile Planlaması
Özet
Aile planlaması, bireylerin fertil dönemlerinde gebelik süreçlerini bilinçli şekilde yönetmelerini sağlayan, temel insan haklarından biri olan kapsamlı bir süreçtir. Bu hizmetler uç yaş gebelikleri ile sık doğumları önleyerek anne ve bebek ölümlerini %30-40 oranında azaltmaktadır. Başarılı bir planlama için ülkemizde "KAYNAK" adımları ile yürütülen; genel, yönteme özel ve izlem aşamalarından oluşan danışmanlık hizmetleri sunulmaktadır. Kontrasepsiyon yöntemleri; hormonal (hap, enjeksiyon, vajinal halka, yama, implant), bariyer (kondom, diyafram, servikal başlık, spermisit), rahim içi araçlar (RİA), doğal yöntemler (takvim, semptom, laktasyonel amenore, geri çekme) ve kalıcı cerrahi sterilizasyon (tüpligasyon, vazektomi) olmak üzere çeşitlilik gösterir. Özellikle postpartum (doğum sonu) dönem, hızlı doğurganlık dönüşü ve karşılanmamış aile planlaması ihtiyacı nedeniyle kritik bir öneme sahiptir. Emzirmeyen kadınlarda doğumdan bir ay sonra ovulasyon başlayabileceğinden, cinsel aktivite öncesinde uygun yönteme karar verilmesi gerekir. Sağlık profesyonelleri olan ebe ve hemşireler, gebelik döneminden itibaren verdikleri eğitim ve danışmanlık hizmetleriyle, çiftlerin öykülerini ve kültürel özelliklerini değerlendirerek doğru kontraseptif yöntemin seçilmesinde, uygulanmasında ve istenmeyen gebeliklerin önlenmesinde kilit bir rol üstlenmektedir.
Family planning is a comprehensive process, recognized as a fundamental human right, that enables individuals to consciously manage their pregnancies during their fertile years. These services reduce maternal and infant mortality rates by 30-40% by preventing pregnancies at extreme ages and high-frequency births. For a successful planning, counseling services consisting of general, method-specific, and follow-up stages are provided in our country through the steps implemented with the acronym "KAYNAK". Contraceptive methods vary as hormonal (pills, injections, vaginal rings, patches, implants), barrier (condoms, diaphragms, cervical caps, spermicides), intrauterine devices (IUDs), natural methods (calendar, symptom-based, lactational amenorrhea, withdrawal), and permanent surgical sterilization (tubal ligation, vasectomy). The postpartum period is of critical importance due to the rapid return of fertility and unmet family planning needs. Since ovulation can resume one month after delivery in non-breastfeeding women, an appropriate method must be determined before resuming sexual activity. Nurses and midwives, as healthcare professionals, play a key role from the prenatal period onward by providing education and counseling, evaluating couples' histories and cultural characteristics, assisting in selecting and implementing the correct contraceptive method, and preventing unintended pregnancies.
Referanslar
Açıl D. Aile planlaması danışmanlığı Ayşe Ç, Zeynep Ö(editör). Doğurganlığın Düzenlenmesi İçinde. Ankara: Vize Yayıncılık:2021. S:19-32.
Bagness C, Patricia Lindsay P. Midwife and Public Health. Peate J, Hamilton C (eds.) The Student’s Guide to Becoming a Midwife içinde. John Wiley & Sons, Ltd; 2014.p.222-223.
Bal M.D. Doğurganlığın Düzenlenmesi.Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık: 2021.s: 1-295.
Ekşi Z. Doğum Sonu Dönem. Özkan H.A (ed.) Hemşirelik ve Ebelik İçin Kadın Sağlığı ve Hastalıkları içinde.Ankara:Akademisyen Kitabevi; 2019.p.493-531.
Freshwater D. Counselling skills for nurses, midwives and health visitors. Philadelphia, USA: Open Universty Press; 2003.). . Mancuson P. İnfertility, Contraception and Abortion. D.Leonard Lowdermilk, Perry SE, Hockenberry MJ, Wilson D (eds.) Maternal Child Nursing Care içinde. Canada: Elsevier ;2014.p.119-135.
ICM. Essential Competencies for Midwifery Practice 2018 Update. (22/02/2022 tarihinde https://www.internationalmidwives.org/assets/files/general-files/2019/03/icm competencies-en-screens.pdf adresinden ulaşılmıştır.
Işık G, Öktem Özalp, Öktem M. Williams Obstetrik (Bülent Tıraş, Yiğit Çakıroğlu, Çev.Ed.).Ankara:Ayrıntı Basım ve Yayın Matbacılık;2020).
Kantorová V, Wheldon MC, Ueffing P et al. Estimating progress towards meeting women’s contraceptive needs in 185 countries: A Bayesian hierarchical modelling study. PLoS medicine. 2020;17(2): e1003026.
Lopez LM, Grey TW, Chen M, Hiller JE. Strategies for improving postpartum contraceptive use: evidence from non-randomized studies. Cochrane Database of Systematic Reviews 2014, Issue 11. Art. No.: CD011298. DOI: 10.1002/14651858.CD011298.pub2.
Madden T et al. Structured contraceptive counseling provided by the Contraceptive CHOICE Project. Contraception. 2013; 88.(2): 243-249.
Mancuson P. İnfertility, Contraception and Abortion. D.Leonard Lowdermilk, Perry SE, Hockenberry MJ, Wilson D (eds.) Maternal Child Nursing Care içinde. Canada: Elsevier ;2014.p.119-135.
Özkan SA, Doğurganlığın Düzenlenmesi Hizmetlerinde Danışmanlık. Meltem DB (editör). Doğurganlığın Düzenlenmesi içinde. Ankara: Nobel Yayıncılık: 2021. s: 19-29.
Rinehart W, Rudy S, Drennan M. GATHER guide to counseling.Popul Rep J 1998;48:1–1.
Siregar PA et al. The Role Of Midwives And Participation Of Postpartum Mothers In Postpartum Family PlanningThe Role Of Midwives And Participation Of Postpartum Mothers In Postpartum Family Planning. Jurnal Kebidanan dan Kesehatan Tradisional. 2021;6(2):145-156).
Sönmez MO, Turan Z. Üreme Sağlığı ve Aile Planlaması. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık: 2021.s:3-474.
T.C Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü. Aile Planlaması Katılımcı Kitabı. Ankara: 2009.
Taşkın L. Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi; 2021.
Teal SB. Postpartum Contraception. Shoupe D(ed.) Contraception içinde.Blackwell Publishing Ltd; 2011.p.149-157.
WHO. Raising The İmportance of Postnatal Care. 2022.(08/02/2022 tarihinde http://www.who.int/activities/raising-the-importance-of-postnatal-care adresinden ulaşılmıştır.
WHO.Contraception.2022.20/02/2022 tarihinde http://www.who.int/health-topics/contraception#tab=tab_1 adresinden ulaşılmıştır.
World Health Organization Department of Reproductive Health and Research and John Hopkins Bloomberg School of Publich Health/ Center for Communication Programs, Knowledge for Haelth Project. Family Planning: A Global Handbook for Providers. Baltimore and Geneva: WHO 2018 https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/260156/9780999203705-eng.pdf
