Deri Bütünlüğü ve Yaraya Giriş
Özet
Deri, vücut ağırlığının %12-15'ini oluşturan en büyük organ olup organizma ile dış ortam arasında hayati bir koruyucu bariyer görevi görür. Derinin anatomik bütünlüğünün ve işlevinin patolojik nedenlerle bozulması yara olarak tanımlanır. Yara iyileşmesi; hemostaz, inflamasyon, proliferasyon ve maturasyon olmak üzere birbirini takip eden dört ana aşamadan oluşan oldukça karmaşık biyokimyasal ve hücresel bir süreçtir. Bu hassas iyileşme süreci; bireyin yaşı, beslenme durumu, doku oksijenizasyonu, stres seviyesi, sigara kullanımı, steroid tedavileri ve diyabet gibi kronik hastalıklardan doğrudan etkilenmektedir. İyileşme sürecinde enfeksiyon, yaranın açılması, yoğun kanama, fistül oluşumu veya keloid gibi aşırı doku büyümesiyle karakterize çeşitli komplikasyonlar gelişebilir. Hemşirelik yönetimi; veri toplama, planlama ve uygulama basamaklarıyla hastayı çok yönlü değerlendirerek cilt bütünlüğünü korumayı ve iyileşmeyi hızlandırmayı amaçlayan kanıta dayalı bakımı kapsar.
The skin, comprising approximately 12-15% of total body weight, is the largest organ and serves as a vital protective barrier between the organism and the external environment. A wound is defined as the disruption of the anatomical integrity and function of tissues due to pathological reasons. Wound healing is a complex biochemical and cellular process that progresses through four consecutive phases: hemostasis, inflammation, proliferation, and maturation. This delicate recovery cycle is directly influenced by several factors, including the individual's age, nutritional status, tissue oxygenation, stress levels, smoking, steroid use, and chronic illnesses such as diabetes. Various complications may develop during recovery, such as infections, wound dehiscence, severe bleeding, fistula formation, or excessive tissue growth characterized by keloids. Nursing management encompasses evidence-based care through data collection, planning, and implementation steps, aiming to comprehensively evaluate the patient, protect skin integrity, and accelerate the healing process.
Referanslar
Monteiro-Riviere NA. Toxicology of the Skin. CRC Press; 2010.
Som PM, Laitman JT, Mak K. Embryology and anatomy of the skin, its appendages, and physiologic changes in the head and neck. Neurographics. 2017;7(5): 390-415.
De Falco M, Pisano MM, De Luca A. Embryology and Anatomy of the Skin. In Skin Cancer. Humana Press, New York, NY; 2014. p.1-15.
Weng T, Wu P, Zhang W, et.al. Regeneration of skin appendages and nerves: current status and further challenges. Journal of translational medicine. 2020; 18(1): 1-17.
Arda O, Göksügür N, Tüzün Y. Basic histological structure and functions of facial skin. Clinics in dermatology. 2014; 32(1): 3-13.
Proksch E, Brandner JM, Jensen JM. The skin: an indispensable barrier. Experimental dermatology. 2008; 17(12): 1063-1072.
Süzen LB. Görsellerle zenginleştirilmiş insan anatomisine giriş SHMYO ve MYO için. EMA Tıp Kitabevi Yayıncılık, İstanbul; 2021.
Berman AJ, Snyder S, Kozier B, et.al. Erb’s fundamentals of nursing: concepts, process, and practice 9nd ed, Pearson; 2016.
Taylor CR, Lillis C, Lynn PB. Skill Checklists for Fundamentals of Nursing: The Art and Science of Person-centered Nursing Care. Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins; 2015.
Karabulut AA. Yenidoğanda Deri Fizyolojisi ve Topikal İlaç Kullanımı. Archives of the Turkish Dermatology & Venerology/Turkderm. 2011; 45.
Yousef H, Alhajj M, Sharma S. Anatomy, skin (integument), epidermis. 2017.
Kolarsick PA, Kolarsick MA, Goodwin C. Anatomy and physiology of the skin. Journal of the Dermatology Nurses’ Association. 2011; 3(4): 203-213.
Montagna W. The structure and function of skin. Elsevier; 2012.
Koyutürk A, Soyaslan DD. Yara ve Yanık Tedavisinde Kullanılan Örtüler. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2016; 7(Özel 1): 58-65.
Yazar H, Karaca İR. Yumuşak dokuda yara iyileşmesi, etkileyen faktörler ve skar revizyonu. Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi. 2016; 15: 152-161.
Ekizoğlu O, Arıcan N. Yaralar. Klinik Gelişim. 2009; 5.
Enoch S, Leaper DJ. Basic science of wound healing. Surgery (Oxford). 2008; 26(2): 31-37.
Powers JG, Higham C, Broussard K, et.al. Wound healing and treating wounds: Chronic wound care and management. Journal of the American Academy of Dermatology. 2016; 74(4): 607-625.
Sen CK, Gordillo GM, Roy S, et.al. Human skin wounds: a major and snowballing threat to public health and the economy. Wound Repair Regen. 2009;17(6):763–71. https://doi.org/10.1111/j.1524-475X.2009.00543.x.
Edwards H, Finlayson K, Courtney M, et.al. Health service pathways for patients with chronic leg ulcers: identifying effective pathways for facilitation of evidence based wound care. BMC Health Service Research. 2013; 13(1):86. https://doi.org/10.1186/1472-6963-13-86.
Armstrong DG, Wrobel J, Robbins JM. Guest editorial: are diabetes-related wounds and amputations worse than cancer? Int Wound Journal. 2007; 4(4):286–7. https://doi.org/10.1111/j.1742-481X.2007.00392.x.
Parsak CK, Sakman G, Çelik Ü. Yara iyileşmesi, yara bakımı ve komplikasyonları. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi. 2007; 16(2): 145-159.
Mutlu S, Yılmaz E. Yara Yönetiminde Yenilikçi Yaklaşımlar. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2019; 8(4): 481-494.
Çakır Umar D, Turhan Damar H. Akut ve kronik yaralar ve hemşirelik bakımı. Türkiye Klinikleri J Surg Nurs-Özel Konular. 2017; 3(3): 157-63.
Sivrikaya SK, Erdem G. Kronik Hastalıklarda Yara Bakımı. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi. 2019; 8(2): 99-104.
Onyekwelu I, Yakkanti R, Protzer L, et.al. Surgical wound classification and surgical site infections in the orthopaedic patient. Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons. Global Research & Reviews. 2017; 1(3).
Singh S, Young A, McNaught CE. The physiology of wound healing. Surgery (Oxford). 2017; 35(9): 473-477.
Flanagan M. The physiology of wound healing. Journal of wound care. 2000; 9(6): 299-300.
Ellis S, Lin EJ, Tartar D. Immunology of wound healing. Current dermatology reports. 2018; 7(4): 350-358.
Topal Hançer A, Yılmaz P. Balın Yara İyileşmesi Üzerine Etkisinin Değerlendirilmesi. Bozok Tıp Dergisi. 2019; 9(1): 152-159.
Reed MJ, Koike T, Puolakkainen P. Wound repair in aging. Wound Healing. 2003; 217-237.
Guo SA, DiPietro LA. Factors affecting wound healing. Journal of dental research. 2010; 89(3): 219-229.
Arnold M, Barbul A. Nutrition and wound healing. Plastic and reconstructive surgery. 2006; 117(7S): 42S-58S.
Breslow RA, Hallfrisch J, Guy DG, et.al. The importance of dietary protein in healing pressure ulcers. Journal of the american geriatrics society. 1993; 41: 357-362
Little MO. Nutrition and skin ulcers. Current Opinion in Clinical Nutrition & Metabolic Care. 2013;16:39-49.
Erdost ŞK, Çetinkale O. Yara bakımı ve tedavisi. İstanbul Üniv; 2008.
Campos AC, Groth AK, Branco AB. Assessment and nutritional aspects of wound healing. Current Opinion in Clinical Nutrition & Metabolic Care. 2008; 11(3): 281-288.
Hofman D, Moore K, Cooper R, Eagle M, Cooper S (2007). Use of topical corticosteroids on chronic leg ulcers. J Wound Care 16:227–230.
Christian LM, Graham JE, Padgett DA, et.al. Stress and wound healing. Neuroimmunomodulation. 2006; 13(5-6): 337-346.
Cole-King A, Harding KG. Psychological factors and delayed healing in chronic wounds. Psychosom Med. 2001; 63: 216–220.
George Broughton II, Janis JE, Attinger CE. Wound healing: an overview. Plastic and reconstructive surgery. 2006; 117(7S): 1e-S.
