Yanık Yaraları
Özet
Cildin bütünlüğünü bozan yanık yaralanmaları, termal, elektrik, kimyasal ve inhalasyon kaynaklı olarak meydana gelebilmekte ve vücutta hem lokal hem de sistemik yanıtlar doğurmaktadır. Yanıklar, kardiyovasküler, solunum, renal ve gastrointestinal sistemler başta olmak üzere tüm organizmayı etkileyen ciddi komplikasyonlara yol açar. Hasarın boyutunu ve yanık şiddetini belirlemek amacıyla klinik pratikte Lund ve Browder yöntemi, Wallace’ın dokuzlar kuralı ve Palmar yüzey hesabı yaygın olarak kullanılırken; yara derinliği birinci dereceden dördüncü dereceye kadar sınıflandırılmaktadır. Tedavi ve bakım yönetimi, sıvı resüsitasyonunu, hidrojel gibi uygun yara örtüleri ile pansuman işlemlerini ve her hastaya özgü bireyselleştirilmiş ağrı kontrol süreçlerini içerir. Multidisipliner bir ekibin merkezinde yer alan hemşireler, enfeksiyon riskini önleme, beslenme desteği sağlama, adli açıdan çocuk istismarı şüphelerini değerlendirme ve hastayı rehabilitasyon aşamasında psikososyal olarak destekleme rollerini üstlenerek bütüncül bir bakım sunar.
Burn injuries disrupting skin integrity can result from thermal, electrical, chemical, and inhalation sources, generating both local and systemic responses within the body. These injuries cause severe complications affecting the entire organism, particularly the cardiovascular, respiratory, renal, and gastrointestinal systems. To evaluate the extent of tissue damage and burn severity, clinical methods including the Lund and Browder chart, Wallace's rule of nines, and Palmar surface estimation are widely used, while burn depth is classified from first to fourth degree. Treatment and care management involve fluid resuscitation, wound dressing with appropriate materials like hydrogels, and individualized pain control processes tailored to each patient. Nurses, at the center of the multidisciplinary team, provide holistic care by preventing infection risks, managing nutritional support, assessing potential child abuse cases forensically, and supporting patients psychosocially during their long-term rehabilitation.
Referanslar
Cancio, LC ve diğerleri. Guidelines for burn care under austere conditions: surgical and nonsurgical wound management. Journal of Burn Care & Research; 2017;38(4): 203-214.
Dhaliwal, K ve Lopez, N. Hydrogel dressings and their application in burn wound care. British Journal of Community Nursing, 2018;23(9): 24-27.
Atiyeh, B ve diğerleri. International best practice guidelines: effective skin and wound management of noncomplex burns. Wounds International, 2014: 1-23.
Koltka, K. Yanık yaralanmaları: Yanık derinliği, fizyopatolojisi ve yanık çeşitleri. Türk Yoğun Bakım Derneği Dergisi, 2011;9: 1-6.
Yastı, AÇ ve diğerleri. Guideline and treatment algorithm for burn injuries. Ulus Travma Acil Cerrahi Dergisi, 2015;21(2):79-89.
Ekiz, F. İnhalasyon yanıkları (Yaralanmaları). Türkiye Klinikleri Journal of Surgical Medical Sciences, 2007;3(1):73-75.
Dougles, HE. ve Wood, F. Burns dressings. Australian Family Physician, 2017;46(3):94-97.
Nielson, CB ve diğerleri. Burns: pathophysiology of systemic complications and current management. Journal of Burn Care & Research, 2017;38(1):e469-e481.
Aydın Sayılan, A, Seyhan Ak, E ve Kanan, N. Yanıklarda akut dönem ve hemşrielik bakımı. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi, 2018;5(3):485-493.
Murari, A. ve Singh, KN. Lund and Browder chart—modified versus original: a comparative study. Acute and critical care, 2019;34(4):276-281.
Aksoy, N. Yanıklı hastada hemşirelik bakımının yönetimi. Selçuk Tıp Dergisi, 2015;31(1):47- 51.
Zor, Fatih, ve diğerleri. Birinci basamak yanık tedavisinde altın standartlar. Dicle Tıp Dergisi, 2009;36(3):219-225.
Koyuncuer, A. Yanıklı hastalarda hastaneye sevk ya da hastaneye yatırma kriterleri. Sted, 2004:13(7):249-251.
Gümüş, K ve Karaman Özlü, Z. İhmal edilen bir hemşrielik bakım alanı: yanık bakımı. Bozok Tıp Dergisi, 2017;7(4):72-79.
Jeschke, MG, ve diğerleri. Burn injury. Nature Reviews Disease Primers, 2020;6(11):1-25.
Özkaya, NK, Alğan, S ve Akkaya, H.Yanıklı hastanın değerlendirilmesi ve tedavi yaklaşımının belirlenmesi. Ankara Med J, 2014;14(4);170-175.
Yanık. T.C. Sağlık Bakanlığı Tedavi Algoritması (2012). Erişim Adresi: https://www.plastikcerrahi.org.tr/menu/23/yanik. Erişim Tarihi 22.01.2022.
Bolışık, ZB ve Gerçeker, G Öz. Yanıklar. Turkiye Klinikleri J Pediatr Nurs-Special Topics, 2016;2(3):187-191.
Griggs, C ve diğerleri Sedation and pain management in burn patients. Clinics in Plastic Surgery, 2017;44(3):535-540.
Furness, PJ ve diğerleri. Reducing pain during wound dressings in burn care using virtual reality: a study of perceived impact and usability with patients and nurses. Journal of Burn Care & Research, 2019;40(6):878-885.
