Kesici Delici Alet Yaralanmaları
Özet
Kesici delici alet yaralanmaları (KDAY), enjektörün keşfinden bu yana sağlık çalışanlarının fiziksel ve psikolojik sağlığını tehdit eden, meslek hastalığı kapsamındaki önemli bir halk sağlığı sorunudur. Sağlık çalışanları arasında en riskli grubu, mesleki uygulamaları gereği yoğun enjektör kullanan hemşireler ve hemşirelik öğrencileri oluşturmaktadır. Yaralanmalar sıklıkla tek kullanımlık enjektörler, cerrahi iğneler ve bisturi gibi kontamine olmuş aletlerden kaynaklanmaktadır. KDAY; Hepatit B, Hepatit C ve HIV gibi kan yoluyla bulaşan en az 20 farklı patojenin yayılmasına neden olarak enfeksiyon, sakatlık ve ölüm riski yaratmaktadır. İş stresi, uykusuzluk, uzun çalışma saatleri, deneyim eksikliği ve enjektör kapaklarının tekrar kapatılması gibi hatalı davranışlar yaralanma riskini artırmaktadır. Ciddi sonuçlarına rağmen, eleştirilme korkusu veya düşük risk algısı gibi nedenlerle yaralanmaların bildirilme oranları oldukça düşüktür. Bu durum, maruziyet sonrası erken profilaksi ve tedavi uygulamalarını engellemektedir. KDAY vakalarının %80'den fazlası el hijyeni, kişisel koruyucu ekipman kullanımı ve iğne kapaklarının kapatılmaması gibi standart önlemlere uyularak önlenebilmektedir. DSÖ, CDC, OSHA ve AORN gibi uluslararası kuruluşlar, mühendislik önlemleri, eğitimler ve ücretsiz aşılama programları içeren rehberlerle bu maruziyeti azaltmayı hedeflemektedir.
Sharps injuries (SIs) represent a significant occupational public health issue that has threatened the physical and psychological well-being of healthcare workers since the invention of the syringe. Nurses and nursing students constitute the highest-risk group due to their frequent handling of needles during clinical procedures. These injuries are predominantly caused by contaminated devices, such as disposable syringes, surgical needles, and scalpels. SIs transmit at least 20 bloodborne pathogens, most notably Hepatitis B, Hepatitis C, and HIV, leading to severe chronic diseases, disability, or mortality. Factors such as high job stress, long shifts, lack of experience, fatigue, and behavioral errors like recapping needle caps substantially elevate exposure risks. Despite these severe consequences, underreporting remains a critical challenge globally and in Turkey, driven by fear of criticism or low risk perception, which severely hinders timely post-exposure prophylaxis. Over 80% of these injuries are entirely preventable through compliance with standard universal precautions, including proper hand hygiene, personal protective equipment, and safe disposal in sharps containers. International organizations like WHO, CDC, OSHA, and AORN publish extensive guidelines advocating for engineering controls, regular safety training, and free vaccination programs to minimize occupational exposure.
Referanslar
Özyiğit F, Küçük A, Arıkan İ, et al. Bir eğitim araştırma hastanesinde görev yapan sağlık çalışanlarının kesici delici tıbbi aletleri güvenli kullanımına yönelik tutumları. Haseki tıp bülteni.2014;52:168-171.
Yıldız AN, Akın L, Metin BC. (2017). Sağlık Çalışanlarında Delici Kesici Alet Yaralanmaları. Hasta Ve Sağlık Çalışanı Güvenliği Platformu, Hacettepe üniversitesi, Ankara. (19/01/2022 tarihinde http://www.hscgp.org/upload/literatur_ozeti.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Abadiga M, Mosisa G, Abate Y. Magnitude of Needlestick and Sharp Injury and Its Associated Factors Among Nurses Working at Health Institutions in Western Ethiopia, 2020. Risk Management and Healthcare Policy. 2020;13:1589.
Garus-Pakowska A, Górajski M. Epidemiology of needlestick and sharp injuries among health care workers based on records from 252 hospitals for the period 2010–2014, Poland. BMC Public Health. 2019;19(1):1-8.
Gheshlagh RG, Aslani M, Shabani F, et al. Prevalence of needlestick and sharps injuries in the healthcare workers of Iranian hospitals: an updated meta-analysis. Environmental health and preventive medicine. 2018;23(1):1-11.
Weldesamuel E, Gebreyesu H, Beyene B, et al. Assessment of needle stick and sharp injuries among health care workers in central zone of Tigray, northern Ethiopia. BMC research notes. 2019;12(1):1-6.
Özberk, DI, Kutlu R. Sağlık Çalışanlarının Kesici-Delici Tıbbi Aletleri Güvenli Kullanımı ve Bulaşıcı Hastalıklardan Korunma Tutumlarının Değerlendirilmesi. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care. 2021;15(2):261-268.
CDC (2008). Workbook for Designing, Implementing and Evaluating a Sharps Injury Prevention Program. (16/01/2022 tarihinde https://www.cdc.gov/sharpssafety/pdf/ sharpsworkbook_2008.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Cui Z, Zhu J, Zhang X, et al. Sharp injuries: a cross-sectional study among health care workers in a provincial teaching hospital in China. Environmental health and preventive medicine. 2018;23(1):1-7.
Wu SH, Huang CC, Huang SS, et al. Effects of virtual reality training on decreasing the rates of needlestick or sharp injury in new-coming medical and nursing interns in Taiwan. Journal of educational evaluation for health professions. 2020;17:1.
Asfour HI, Tayyib NAG, Lindsay G, et al. Sharp injuries and their relationship with stress among nurses working in acute care settings. Nursing in Critical Care. 2021;26:274-281. DOI: 10.1111/nicc
Abebe AM, Kassaw MW, Shewangashaw NE. Prevalence of needle-stick and sharp object injuries and its associated factors among staff nurses in Dessie referral hospital Amhara region, Ethiopia, 2018. BMC research notes. 2018;11(1):1-6.
Erdoğan H, Bakır GK, Aközlü Z. Et al. Covıd-19 Döneminde WEB Tabanlı Eğitim: Kesici Delici Alet Yaralanmalarına Yönelik Verilen Eğitimin Etkisi. Unika Journal of Health Sciences.2021;1(3):156-167
El Tawil F. Knowledge and prevalence of needle stick injuries among nurses working in hemodialysis units in Al Jouf region, Saudi Arabia. IOSR J Nurs Health Sci. 2016;5:13- 19.
Hashmi A, Reesh A, Indah L. Prevalence of needle-stick and sharps injuries among healthcare workers, Najran, Saudi Arabia. Epidemiology. 2012;2:1-10.
Hanafi M, Mohamed A, Kassem M, Shawki M. Needlestick injuries among health care workers of University of Alexandria hospitals. East Mediterr Health J. 2011;17(1): 26– 35
Dilie A, Amare D, Gualu T. Occupational exposure to needle stick and sharp injuries and associated factors among health care workers in Awi Zone, Amhara Regional State, Northwest Ethiopia, 2016. Journal of environmental and public health. 2017:6 https://doi.org/10.1155/2017/2438713
World Health Organization.(2021). Hepatit B (18/01/2022 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis-b adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Çalışma Ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü. Meslek hastalıkları ve iş ile ilgili hastalıklar tanı rehberi. (17/01/2022 tarihinde https://www.csgb.gov.tr/medias/4597/rehber20.pdf adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Sağlık Bakanlığı. Aşı portalı. Hepatit B Hastalığı. (17/01/2022 tarihinde https://asi.saglik.gov.tr/liste/4-hepatit-b-hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1-nedir.html adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Sağlık Bakanlığı. (2018). Türkiye Viral Hepatit Önleme ve Kontrol Programı (2018-2023). Ankara: Fersa matbaacılık Ltd. şti.
World Health Organization.(2021a). Hepatit c (18/01/2022 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis-c adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization.(2021b). HIV/AIDS (18/01/2022 tarihinde https://www.who.int/health-topics/hiv-aids#tab=tab_1 adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization.(2021c). Data and Statistics. (18/01/2022 tarihinde http://www.who.int/hiv/data/en/ adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Bulaşıcı hastalıklar ve erken uyarı dairesi başkanlığı. HIV-AIDS İstatistik. (17/01/2022 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/bulasici-hastaliklar/hiv-aids/hiv-aids-liste/hiv-aids-istatislik.html adresinden ulaşılmıştır).
Ghanei Gheshlagh R, Fallahi KM. Needle stick injuries, culture of silence: a systematic review. J Health Promot Manag. 2015;4:31–50.
Sharma R, Rasania SK, Verma A, et al. Study of prevalence and response to needle stick injuries among health care workers in a tertiary care hospital in Delhi, India. Indian journal of community medicine: official publication of Indian Association of Preventive & Social Medicine. 2010;35(1):74.
CDC (2010). Sharps Injuries Stop Sticks Campaign. Centers for Disease Control and Prevention; National Institute for Occupational Safety and Health (16/01/2022 tarihinde https://www.researchgate.net/publication/233657999_A_safety_information_campaign_to_reduce_sharps_injuries_Results_from_the_Stop_Sticks_campaign adresinden ulaşılmıştır).
Mermut G, Erdem HA, Yıldırım Ç, et al. Diş Hekimliği Fakültesi çalışanlarının hepatit A, hepatit B, hepatit C ve HIV enfeksiyonu yönünden değerlendirilmesi. Ege Tıp Dergisi. 2020;59(1):22-27.
Akkaya S, Şengöz G, Pehlivanoğlu F, et al. Kesici ve delici alet yaralanmalarıyla ilgili anket sonuçlarının değerlendirilmesi. Klimik Dergisi. 2014; 27(3):95-8.
Büyük ET, Rızalar S, Yüksel P, et al. Öğrencilerin Delici Kesici Aletlerle Yaralanma Deneyimleri ve Bu Konuda Uygulama Alanında Yapılan Eğitimin Bilgi Düzeylerine Etkisi. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi. 2016;1(1):167-178.
Cullen BL, Genasi F, Symington I, et al. Potential for reported needlestick injury prevention among healthcare workers through safety device usage and improvement of guideline adherence: expert panel assessment. Journal of Hospital Infection. 2006;63(4):445-451
Garus-Pakowska A, Górajski M, Szatko F. Did legal regulations change the reporting frequency of sharp injuries of medical personnel? Study from 36 hospitals in Łódź Province, Poland. International journal of occupational medicine and environmental health. 2018;31(1):37-46.
Sarı ND, Fincancı M, Soysal HF, et al. Delici Kesici Alet Yaralanmalarının Bildirim Sıklığı Neyin Göstergesi. Haseki Tıp Bülteni. 2014;52:98-102.
World Health Organization. (2016) . WHO guideline on the use of safety-engineered syringes for intramuscular, intradermal and subcutaneous injections in health care settings. 18/01/2022 tarihinde https://apps.who.int/iris/handle/10665/250144 adresinden ulaşılmıştır).
CDC (2016). Standard Precautions for All Patient Care. (16/01/2022 tarihinde https://www.cdc.gov/infectioncontrol/basics/standard-precautions.html adresinden ulaşılmıştır).
OSHA (2011). Bloodborne Pathogens Standart. (17/01/2022 tarihinde https://www.osha.gov/bloodborne-pathogens adresinden ulaşılmıştır).
Link T. Guidelines in Practice: Sharps Safety. AORN Journal. 2020;11: 112 http://doi.org/10.1002/aorn.13199
