Ses Bozukluklarının Değerlendirilmesi
Özet
Ses problemlerinin değerlendirilmesi, hastanın tıbbi geçmişinin ve kulak burun boğaz muayenesinin detaylı incelenmesiyle başlayan, objektif ve subjektif yöntemleri içeren kapsamlı bir süreçtir. Objektif değerlendirmede; larenks yapılarının ve ses tellerinin vibrasyon hareketlerinin yavaşlatılarak izlenmesini sağlayan laringeal ayna, rijid veya fleksibıl endoskopi ile videolaringostroboskopi gibi görüntüleme teknikleri kritik rol oynar. Ayrıca yüksek hızda dijital görüntüleme, videokimografi ve elektroglottografi gibi ileri yöntemlerle vokal kord hareketleri detaylandırılır. Akciğer kapasitesini ve ses tellerinin kapanma yeteneğini ölçen aerodinamik analizlerde vital kapasite, maksimum fonasyon zamanı ve s/z oranı gibi parametreler incelenirken; akustik analiz programlarıyla temel frekans, jitter, shimmer ve gürültü-harmonik oranları sayısal verilere dönüştürülür. Subjektif değerlendirme ise hastanın ve klinisyenin kişisel görüşlerine dayanır. Hastalar Ses Handikap Endeksi, Sesle İlgili Yaşam Kalitesi Ölçeği ve Ses Yorgunluk Ölçeği gibi anketlerle yaşadıkları problemin fizyolojik, psikolojik ve sosyal etkilerini puanlarlar. Klinisyenler ise işitsel algısal değerlendirme sürecinde sesin kısıklık, pürüzlülük, nefeslilik, rezonans gibi özelliklerini GRBAS, RBH veya CAPE-V gibi standardize edilmiş uluslararası skalalar ve protokoller kullanarak derecelendirirler. Tüm bu objektif ve subjektif yöntemlerin birlikte kullanımı, ses hastalıklarının doğru teşhisinde, kişiye özel tedavi planlamasında ve cerrahi ile terapi sonuçlarının takibinde güvenilir bir temel oluşturur.
The evaluation of voice disorders is a comprehensive process integrating objective and subjective methods, beginning with a detailed patient history and an otorhinolaryngological examination. In objective evaluation, imaging techniques such as laryngeal mirror, rigid or flexible endoscopy, and videolaryngostroboscopy play a critical role by allowing the visualization of vocal fold vibrations in slowed motion. Furthermore, advanced methods like high-speed digital imaging, videokymography, and electroglottography provide detailed insights into vocal cord dynamics. Aerodynamic analysis measures lung capacity and vocal fold closure using parameters like vital capacity, maximum phonation time, and the s/z ratio, while acoustic analysis software converts voice waves into quantitative data including fundamental frequency, jitter, shimmer, and noise-to-harmonic ratios. Subjective evaluation relies on the personal perspectives of both patients and clinicians. Patients assess the physiological, psychological, and social impacts of their condition using questionnaires such as the Voice Handicap Index, Voice-Related Quality of Life, and Vocal Fatigue Index. Clinicians perform auditory-perceptual assessments, rating voice characteristics like roughness, breathiness, and strain using standardized international scales and protocols such as GRBAS, RBH, or CAPE-V. The combined utilization of these objective and subjective methods establishes a reliable foundation for accurate diagnosis, customized treatment planning, and monitoring therapeutic outcomes.
Referanslar
Sataloff RT. The Professional Voice. The Science and Art of Clinical Care. Third Edition, San Diego: Plural Publishing; 2005:343-53.
Bailey BJ, Johnson JT. Baş & Boyun Cerrahisi-OTOLARENGOLOJİ. Dördüncü Baskının Türkçe çevirisi: Güneş Tıp Kitabevi; 2011:817-27.
Imaizumi S. Acoustic measure of roughness in pathological voice. J Phonetics 1986;14:457-462.
American Speech-Language-Hearing Association Special Interest Division 3, Voice and Voice Disorders. Consensus auditory perceptual evaluation of voice(CAPE-V). 2003. http://www.asha.org.
Koçak İ, Yorulmaz İ, Dursun G, et al. Videolarengostroboskopi Tanı ve Tedavide Pratik Uygulama Yöntemleri. Ses ve Ses Hastalıkları, Oğuz A. Demireller A. Ekin Tıbbi Yayın, İstanbul 1996: 29 – 30 .
Sataloff RT, Spiegel JR, Hawkshaw MJ. Strobovideolaryngoscopy: results and clinical value. Ann Otol Rhinol Laryngol. 1991;100:725-7.
Koç C. Kulak Burun Boğaz Hastalıkları ve Baş-Boyun Cerrahisi. İkinci Baskı. Güneş Tıp Kitabevi. 2013;1069-75.
Svec JG, Schutte HK. Videokymography: high-speed line scanning of vocal fold vibration. J Voice. 1996 Jun;10(2):201-5.
Childers DG, Hicks DM, Moore GP, et al. Electroglottography and vocal fold physiology. J Speech Hear Res. 1990 Jun;33(2):245-54.
Woodson GE, Cannito M. Voice analysis. In Cummings CW And Others (Eds). Otolaryngology Head And Neck Surgery. Third Edition, Missoury, Mosbyyear book Inc. 1998;1876-90.
Issiki N. Regulatory mechanism of voice intensity variation. J Speech Hear Res. 1964;7:17-29.
Hirano M. Clinical examination of the voice. New York: Springer- Verlag;1981:25-27, 85-98.
Aronson AE, Bless DM. Clinical Voice Disorders. 4th Edition-Türkçe çevirisi. Adana, Nobel Kitabevi. 2012;134:65.
Stemple C.S. Leslie E.G. Clinical Voice Pathology Theory and Management, Third Ed. Singular Publishing Group, Canada 2000; 42 – 43.
Jacobson BH, Johnson A, Grywalski C, et al. The Voice Handicap Index (VHI). American Journal of Speech-Language Pathology. 1997;6(3):66. doi:10.1044/1058-0360.0603.66
Rosen CA, Lee AS, Osborne J, et al. Development and Validation of the Voice Handicap Index-10. The Laryngoscope,. 2004; 114(9):1549–56. doi:10.1097/00005537-200409000-00009
Kılıç MA, Okur E, Öğüt F, ve ark. Ses Handikap Endeksi (Voice Handicap Index) Türkçe versiyonunun güvenilirliği ve geçerliliği. Kulak Burun Bogaz lhtis Derg 2008,18:139- 47.
Oğuz H, Akbulut S. Ses bozukluklarında tedavi seçimi. Türkiye Klinikleri J E.N.T.-Special Topics. 2013;6(2): 1-9.
Hogikyan ND, Sethuraman G. Validation of an instrument to measure voice-related quality of life (V-RQOL). Journal of Voice. 1999; 13(4):557-69
Tezcaner ZÇ, Aksoy, S. Reliability and Validity of the Turkish Version of the Voice-Related Quality of Life Measure. Journal of Voice. 2016. doi:10.1016/j.jvoice.2016.04.012
Nanjundeswaran C, Jacobson BH, Gartner-Schmidt, Jet al . Vocal Fatigue Index (VFI): Development and Validation. Journal of Voice. 2015;29(4): 433-40.
Şirin S, Öğüt MF, Bilgen C. Reliability and Validity of the Turkish Version of the Vocal Fatigue Index. Turkish Journal of Medical Sciences.2020; 50: 902-9.
Nemr K, Simões-Zenari M, Cordeiro GF, et al. GRBAS and Cape-V Scales: High Reliability and Consensus When Applied at Different Times. Journal of Voice. 2012;26(6):812.e17–812.e22. doi:10.1016/j.jvoice.2012.03.005
Kılıç MA . Ses Problemi Olan Hastanın Objektif ve Subjektif Yöntemlerle Değerlendirilmesi, Yılmaz,T. (Ed), Kulak Burun Boğaz Baş Boyun Cerrahisinde Güncel Yaklaşım. 2010;6 (2)
Yamaguchi H, Shrivastav R, Andrews L, et al. A Comparison of Voice Quality Ratings Made by Japanese and American Listeners Using the GRBAS Scale. Folia Phoniatrica et Logopaedica. 2003; 55(3):147–157. doi:10.1159/000070726
Ziethe A, Patel R, Kunduk M, et al. (2011). Clinical Analysis Methods of Voice Disorders. Current Bioinformatics, 2011;6(3): 270–85. doi:10.2174/157489311796904682
Kempster GB, Gerratt BR, Abbott KV, et al. Consensus Auditory-Perceptual Evaluation of Voice: Development of a Standardized Clinical Protocol. American Journal of Speech-Language Pathology.2009; 18(2): 124-32. doi:10.1044/1058-0360(2008/08-0017)
Ertan-Schlüter E, Demirhan E, Ünsal E.M, et al. The Turkish version of the Consensus Auditory-Perceptual Evaluation of Voice (CAPEV): a reliability and validity study. Journal of Voice. 2020; 34(6): 965.e13-965.e22. doi:10.1016/j.jvoice.2019.05.014
