Duygusal Zekâ ve Hemşirelik
Özet
İnsan yaşamındaki başarı ve mutluluğun temel belirleyicilerinden biri olan duygusal zekâ (EQ), bireyin kendi duygularını fark edip yönetmesini ve başkalarının duygularını anlayarak etkili ilişkiler kurmasını sağlayan dinamik bir yetidir. Bilişsel zekâ (IQ) ile sürekli etkileşim halinde olan bu kavram, literatürde Mayer ve Salovey’in yetenek modeli ile Bar-On, Goleman ve Cooper-Sawaf’ın karma modelleri olmak üzere dört temel yaklaşım çerçevesinde açıklanmaktadır. Duygusal zekâ, etkili iletişim becerilerinin ve empati yeteneğinin temelini oluşturarak bireylerin yaşam doyumunu ve sosyal uyumunu artırır. İnsan odaklı bir bakım mesleği olan hemşirelikte duygusal zekâ; klinik karar alma süreçlerini, problem çözme becerilerini ve hasta memnuniyetini doğrudan etkileyen hayati bir unsurdur. Goleman’ın modelinde belirtilen öz-farkındalık, öz-düzenleme, motivasyon, empati ve sosyal beceriler, hemşirelerin kriz anlarını ve kaotik sağlık ortamlarını başarıyla yönetmesinde kilit rol oynar. Bu yetenekler, sağlık çalışanlarını tükenmişlikten ve şefkat yorgunluğundan korumada da son derece etkilidir. Sonuç olarak, yaşam boyu geliştirilebilen bir nitelik olan duygusal zekâ becerilerinin hemşirelik eğitim programlarına ve kişilerarası yetkinlik eğitimlerine dahil edilmesi, kaliteli bakım hizmeti sunumu ve mesleki başarı açısından zorunludur.
As a key determinant of life success and happiness, emotional intelligence (EQ) enables individuals to recognize and regulate their own emotions while understanding others' feelings to build effective relationships. Interacting dynamically with cognitive intelligence (IQ), this concept is explained within the framework of four fundamental approaches in literature: Mayer and Salovey’s ability model, alongside the mixed models of Bar-On, Goleman, and Cooper-Sawaf. Emotional intelligence forms the bedrock of effective communication skills and empathy, thereby enhancing personal life satisfaction and social adaptation. In nursing, a professional care discipline focused on human interaction, emotional intelligence is a vital component that directly influences clinical decision-making, problem-solving skills, and patient satisfaction. The five core dimensions highlighted in Goleman's model—self-awareness, self-regulation, motivation, empathy, and social skills—play a pivotal role in helping nurses manage crises and chaotic healthcare environments. These competencies are also highly effective in protecting healthcare professionals from burnout and compassion fatigue. Consequently, since emotional intelligence is a lifelong learnable trait, integrating these skills into nursing curricula and interpersonal competency training is imperative for delivering high-quality healthcare and achieving professional success.
Referanslar
Saraçoğlu,A., Saygı,C., Yenice,N., Altın, M. Müzik ve Sınıf Öğretmeni Adaylarının Mükemmeliyetçilik ve Duygusal Zekâ Düzeylerinin İncelenmesi, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi ISSN:1302-8944; 2016; Sayı: 38: 70-89.
Erkayıran, O. T.C. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Ruh Sağlığı Ve Hastalıkları Hemşireliği Yüksek Lisans Programı. Duygusal Zeka Becerileri Geliştirme Eğitiminin Hemşirelik Öğrencilerinin Kişilerarası İlişkilerine Etkisi. (Danışman: Prof. Dr. Fatma Demirkıran). Aydın–2016
McQueen, A. C. Emotional intelligence in nursing work. Journal of advanced nursing, 2004, 47(1), 101-108.
Salovey, P. and Mayer, J. D. Emotional intelligence. Imagination, Cognition, and Personality, 1990;9: 185–211.
Beauvais, A.M.,Brady, N.,O'Shea, E.R.,and Griffin, M.T.Q. Emotional intelligence and nursing performance among nursing students. Nurse education today,2011;31(4): 396-401.
Stein, S.J.,and Book, H.E. The EQ Edge: Emotional Intelligence and Your Success. Toronto: Stoddart Publishing.2003.
Goleman D. İş Başında Duygusal Zeka. (Çeviren: Handan Balkara) Ankara: Varlık Yayınları; 2013.
Delice, M. ve Günbeyi, M. Duygusal Zekâ Ve Liderlik İlişkisinin İncelenmesi: Polis Teşkilatı Örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2013;27(1):209-239.
Avcı, Ö. Duygusal Zekâ Ve İletişim. Duygusal Zekâ ve İletişim. Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. İkinci Baskı: Ekim, 2019, ISBN: 978 - 605 - 242 - 491 – 9
Aslan Ş. Duygusal Zeka Dönüşümcü ve Etkileşimci Liderlik, 2.Baskı, Konya, 2013:52-99.
Avcı Ö., Öğrencilerin Duygusal Zekâ ile İletişim Becerileri Düzeylerinin Bağımlı Etkinliği Üzerine Bir Uygulama. Bartın University Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences, 2018;9(18):205-220. http://dergipark.gov.tr/bartiniibf
Ohlson SM, Anderson MA. Ability EI of Nurse Managers in The Midwestwern United States. Asia-Pasific Journal of Onkology Nursing. 2015; 2(2): 82-88.
Özduyan, M. Servis Sorumlu Hemşirelerinin Çatışma Yönetim Tarzları ve Duygusal Zeka Düzeylerinin İncelenmesi. T.C. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Hizmetleri Yönetimi Programı Yüksek Lisans Tezi. (Tez Danışmanı: Doç. Dr. Sergül Duygulu), Ankara, 2018.
Acar F. Duygusal Zeka Ve Liderlik. Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2002; 12 ( 1): 53-68.
Kahraman N., Hemşirelerin Duygusal Zeka Becerilerinin Belirlenmesi, Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Psikiyatri Hemşireliği Programı, Yüksek Lisans Tezi, (Danışman: Yrd. Doç. Dr. Duygu Hiçdurmaz). Ankara, 2013
Şenturan Ş., Örnek Olaylarla Örgütsel Davranış, Örgüt Kültürü ve Örgütsel Bağlılık İlişkisi (Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler-4 Alanında Yeni Ufuklar,1.Baskı,2014, İstanbul, s:133-134.Beta Yayınevi.
Petrovici, A. And Dobrescu, T. The role of emotional intelligence in building interpersonal communication skills. Procedia – Social and Behavioral Sciences 116(2014):1405-1410 , DOI:10.1016/j.sbspro.2014.01.406
Goleman,D. Duygusal zeka ve liderlik, Optimist Yayınevi,( Çevirmen : Levent Göktem, Melis İnan).2017,İstanbul.
Zaroğlu L., Üstün Yetenekli Öğrencilerin Duygusal Zeka İle Karar Verme Stratejileri Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi, Yakın Doğu Üniversitesi, Eğitim Bilimler Enstitüsü, Özel Eğitim Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi,(Danışman: Yrd. Doç. Dr. Deniz Özcan) Lefkoşa, 2016
Goleman, D. Duygusal zekâ neden IQ’ dan daha önemlidir? (çev. Handan Balkara). Varlık Yayınları, .2016
Yıldız S., Duygusal Emek Ve Tükenmişlik İlişkisi: Manavgat’taki Beş Yıldızlı Otel Çalışanları Üzerine Bir Araştırma, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Turizm İşletmeciliği Ve Otelcilik Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, (Danışman: Yrd. Doç. Dr. Ali Çağlar Güllüce).Erzurum,2014
Koçyiğit M., Etkili İletişim ve Duygusal Zeka, Konya, Eğitim Kitabevi, 2016, s:229-242.
Soylu P. Psikiyatri Kliniğinde Çalışan Hemşirelerin Duygusal Zeka Düzeyleri Ve Stresle Baş Etme Tarzları Arasındaki İlişki. Mersin Üniversitesi, Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, ( Danışman: Doç. Dr. Mualla Yılmaz).Mersin, 2015.
Sirem, S., Duygusal Zeka Düzeyi ve İş Tatmini İlişkisinin Analizi: Afyonkarahisar İli Kamu Sağlık Çalışanlarına Yönelik Bir Uygulama,( Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi) , Dumlupınar Üniversitesi.2009 .
Türkel, Ç. İlköğretim Öğrencilerinin Sportif Faaliyetlere Katılım Düzeyi İle Sosyal Uyum ve İletişim Beceri Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.2010.
Kuzu, A. Hemşirelik Öğrencilerinin Duygusal Zeka ve İletişim Becerilerinin Eşdeğer Öğrenim Gören Öğrencilerle Karşılaştırılmalı Olarak Değerlendirilmesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelik Programı.2008.
Jorfi, H.,Jorfi, S., Fauzy, H., Yaccob, B., and Nor, K. M. The impact of emotional intelligence on communication effectiveness: Focus on strategicalignment. African Journal of Marketing Management,2014. 6(6), 82-87.
Kılınç, E. Sağlık Örgütlerinde Duygusal Zekâ. Sağlık Bilimlerinde Yeni Gelişmeler (Editörler: Hüseyin Eriş, Feray Bucak); Iksad Publications – 2019,Ankara, ISBN: 978-605-7695-76-5.Sf.38-66.
Mercan, N., Demirci, K., Özler, D. E. Ve Oyur, E. İş yaşamında yalnızlık, duygusal zeka ve psikolojik sermaye arasındaki ilişkiler üzerine bir araştırma. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi,2015; 4(5): 197-211.
Arslan,R.,Efe, D. ve Aydın.E. Duygusal Zeka ve Örgütsel Bağlılık Arasındaki İlişki: Sağlık Çalışanları Üzerinde Bir Araştırma. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 2013, C:5, S:3: 169-180
Mayer, J. D.,and Salovey, P. (2004). Social Intelligence [Emotional Intelligence, Personal Intelligence]. In C. Peterson& M. E. P. Seligman (Eds.), Character strengths and virtues (pp. 337–353). Washington, DC: American Psychological Association.
Karabulutlu, E., Yılmaz, S., Yurttaş, A. Öğrencilerin Duygusal Zeka Düzeyleri ile Problem Çözme Becerileri Arasındaki İlişki. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi,2011; 2(2): 75-79.
Kalyoncu, Z., Duygusal Zekâ İle Örgütten Kaynaklanan Stres Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Hemşireler Üzerinde Bir Araştırma, T.C.Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2011.
Smith Karen Bulmer, Profetto-McGrath Joanne, Cummings Greta G. Emotional intelligence and nursing: An integrative literatüre review. International Journal of Nursing Studies,2009; 46, 1624–1636.
Zhu, B.,Chen, C. R., Shi, Z. Y., Liang, H. X. andLiu, B. Mediatingeffect of self-efficacy in relation ship betwee emotional intelligence and clinical communication competency of nurses. International Journal of NursingSciences,2016; 3(2), 162-168.
Raeissi, P.,Zandian, H., Mirzarahimy, T., Delavari, S., Moghadam, T. Z. and Rahimi, G. Relation ship between communication skills and emotional intelligence among nurses. Nursing Management,2021;28(3).
Temeloğlu, E. Duygusal Zekâ İle Problem Çözme Becerisi Arasındaki İlişki. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Bitirme Projesi İşletme Ana Bilim Dalı Yönetim ve Organizasyon Programı. (Danışman: Yrd. Doç. Dr. İbrahim Aksel).Ocak, 2018,Denizli.
Yılmaz, E., ve Özkan, S., Hemşirelik Öğrencilerinin Duygusal Zekâ Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi,2011;4,(1):40-52.
Morse, J. M. Negotiating commitment and in volvement in the nurse :patient relation ship. Journal of advanced nursing,1991; 16(4): 455-468.
Seichter, N. Strengths-based stres and burn out prevention for nurse leaders. NursLeaders,2018; 4:249-252.
White, D.E. And Grason, S. The importance of emotional intelligence in nursing care. Journal of Comprehensive Nursing Research and Care, 2019; 4(152):1-3.
Meires, J. The essentials: Using emotional intelligencet ocurtail bullying in the work place. Urologic Nursing, 2018;38(3):150-154.
Keskin, Duman D. Hemşirelik Yüksekokulu Birinci Sınıf Öğrencilerinin Duygusal Zekâ Düzeyleri ile Empati Becerileri Arasındaki ilişki. İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2010.
