Basınç Yaraları: Basınç Yarası Epidemiyoloji ve Patofizyolojisi
Özet
Basınç yarası, tüm dünyada hastanın bakım ve tedavi süresini uzatan, mortalite ile morbiditeyi artıran ve yüksek maliyet gerektiren önemli bir sağlık sorunudur. Genellikle kemik çıkıntıları veya tıbbi araçların üzerindeki deride ve deri altı dokularda mekanik etkilerle oluşan lokalize hasarları ifade eder. Tarihçesi antik çağlara kadar dayanan bu durum, özellikle yoğun bakım, palyatif bakım, geriatri ve nöroloji ünitelerinde yatan hastalar ile omurilik yaralanmalı bireylerde yüksek prevelans ve insidans oranlarına sahiptir. Basınç yaralarının patofizyolojisinde rol oynayan faktörler ekstrensek ve intrensek olarak ikiye ayrılır. Ekstrensek faktörler; yara oluşumunun temel nedeni olan basınç, sürtünme, makaslama/yırtılma ve nem, sıcaklık gibi ögeleri içeren mikroçevredir. İntrensek faktörler ise doku toleransını ve hastanın direncini etkileyen yaş, immobilite, paraliziler, malnütrisyon, düşük serum protein düzeyleri, anemi, kaşeksi, obezite, enfeksiyonlar ve vazoaktif ilaç kullanımı gibi yapısal durumlardır. Önleyici faaliyetlerin geliştirilmesi ve olası doku hasarının erken tanılanması, hem hastanın yaşam kalitesini artırmada hem de sağlık sistemindeki ciddi mali kayıpları azaltmada kritik bir öneme sahiptir.
Pressure injury is a significant health problem worldwide that prolongs patient care and treatment duration, increases mortality and morbidity, and requires high costs. It refers to localized damage occurring in the skin and subcutaneous tissues, usually over bony prominences or medical devices, due to mechanical effects. With a history dating back to ancient times, this condition has high prevalence and incidence rates, particularly in patients hospitalized in intensive care, palliative care, geriatrics, and neurology units, as well as in individuals with spinal cord injuries. The factors playing a role in the pathophysiology of pressure injuries are classified into extrinsic and intrinsic. Extrinsic factors include pressure, which is the primary cause of injury formation, friction, shearing, and the microclimate involving elements like moisture and temperature. Intrinsic factors are structural conditions that affect tissue tolerance and patient resistance, such as age, immobility, paralyses, malnutrition, low serum protein levels, anemia, cachexia, obesity, infections, and the use of vasoactive drugs. Developing preventive activities and early diagnosis of potential tissue damage hold critical importance both in increasing the patient's quality of life and in reducing serious financial losses in the healthcare system.
Referanslar
Coyer F, Tayyib N. Risk factors for pressure injury development in critically ill patients in the intensive care unit: a systematic review protocol. Systematic Reviews. 2017;6(1):1-6.
Karadağ A. Basinç ülserleri: değerlendirme, önleme ve tedavi. Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu. 2003;7(2).
Chaboyer W, Bucknall T, Webster J, McInnes E, Banks M, Wallis M, Roberts S. Introducing A Care Bundle To Prevent Pressure Injury (INTACT) in at-risk patients: a protocol for a cluster randomised trial. International Journal of Nursing Studies. 2015; 52(11):1659-68.
Shahin ES, Dassen T, Halfens RJ. Incidence, prevention and treatment of pressure ulcers in intensive care patients: a longitudinal study. International Journal of Nursing Studies. 2009;46(4):413-21.
Tanrıkulu F, Dikmen Y. Yoğun bakım hastalarında basınç yaraları: risk faktörleri ve önlemler. Journal of Human Rhythm. 2017;3(4):177-182.
Köşlü A. Yara iyileşmesinde tarihsel gelişmeler. Erişim:[www.dermaneturk. com/yaraonline/tarihsel. doc]. 2017.
Salcido R, Smith AM. The prevention and management of pressure ulcers. PW. In Braddom RL. Physical Medicine and Rehabilitation. 1st ed. Saunders Company Eds; 1996.
McCarthy JG, Galiano RD, Boutros S. Current therapy in plastic surgery: 2006. Elsevier.
Dibbell CDG. Use of a long island flap to bring sensation to the sacral area in young paraplegics: case report. Plastic and Reconstructive Surgery.1974;54(2):220-223.
Çizmeci O, Emekli U. Bası yaraları. Türkiye Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Dergisi. 1999;45(4).
National Pressure Ulcer Advisory Panel (NPUAP). New 2014 prevention and treatment of pressure ulcers: clinical practice guideline. Available from http://www.npuap.org/resources/educationaland-clinical-resources/prevention-and-treatment-of-pressure-ulcers-clinical-practice-guideline. Accessed at 12.04.2017.
Joyce P, Moore ZE, Christie J. Organisation of health services for preventing and treating pressure ulcers. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018:12.
Haesler E. National pressure ulcer advisory panel, european pressure ulcer advisory panel and pan pacific pressure injury alliance. Prevention and Treatment of Pressure Ulcers: Quick Reference Guide.2014:14-32.
Kurt N. Akut ve kronik yara bakımı. Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul:2003:p.34-35.
Altunel CT, SP, K. Dekübit ve bası ülserleri. Akgül A, editör. Gerontolojik/65+ Deri ve Sorunları. 1. Baskı;2019.p.87-94.
Baydar M, Peker Ö. Epidemiology of pressure ulcer. Turkiye Klinikleri J Int Med Sci, 2007;3,1-5.
Doku Hasarı ve 1. Evre Basınç Ülserlerinin Bakımına İlişkin Uygulamalarının Belirlenmesi. yüksek lisans tezi]. Ankara, Türkiye:2008; Hemşirelik Anabilim Dalı, Gazi Üniversitesi.
Berlowitz D, Berman RS, Cochran A. Epidemiology, pathogenesis, and risk assessment of pressure-induced skin and soft tissue injury. UpToDate. 2019. https://www. uptodate. com/contents/epidemiology-pathogenesis-andrisk-assessment-of-pressure-induced-skin-and-soft-tissue-injury.
Bora Ö. Bası yarası olan hastaların yönetimi. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi.2014;23(3), 492-505.
Vanderwee K, Clark M, Dealey C, Gunningberg L, Defloor T. Pressure ulcer prevalence in Europe: a pilot study. Journal of Evaluation in Clinical Practice. 2007; 13(2), 227-235.
Posnett J, Gottrup F, Lundgren H, Saal G. The resource impact of wounds on health-care providers in Europe. Journal of Wound Care. 2009;18(4),154-154.
Shiferaw WS, Aynalem YA, Akalu TY. Prevalence of pressure ulcers among hospitalized adult patients in Ethiopia: a systematic review and meta-analysis. BMC dermatology. 2020;20(1), 1-10.
Boulanger C. Prevalence, associated factors and outcomes of pressure injuries in adult intensive care unit patients: the DecubICUs study. Intensive Care Medicine. 2021; 47(2):160-169.
Chen G, Lin L, Yan-Lin Y, Loretta CYF, Han L. The prevalence and incidence of community-acquired pressure injury: A protocol for systematic review and meta-analysis. Medicine(Baltimore). 2020;99(48).
Hajhosseini B, Longaker MT, Gurtner GC. Pressure injury. Annals of Surgery.2020;271(4), 671-679.
Hatice T, Özden D, Çetin PG. Yatağa bağımlı hastalarda basınç yarası gelişme riski ve hemşirelerin bu hastalara uyguladıkları önleyici bakim. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi.2006;8(1), 35-45.
Inan DG, Öztunç G. Pressure ulcer prevalence in Turkey: a sample from a university hospital. Journal of Wound Ostomy & Continence Nursing.2012;39(4), 409-413.
Efteli Ü. A prospective, descriptive study of risk factors related to pressure ulcer development among patients in intensive care units. Ostomy/wound management.2013;59(7), 22-27.
Leblebici B, Turhan N, Adam M, Akman MN. Clinical and epidemiologic evaluation of pressure ulcers in patients at a university hospital in Turkey. Journal of Wound Ostomy & Continence Nursing. 2007;34(4), 407-411.
Hug E, Ünalan H, Karamehmetoğlu S, Tüzün S, Gürgöze M, Tüzün F. Bir eğitim hastanesinde bası yarası prevelansı ve bası yarası gelişiminde etkili risk faktörleri. Türkiye Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Dergisi. 2001;47(6), 1-10.
Kaşıkçı M, Aksoy M, Ay E. Investigation of the prevalence of pressure ulcers and patient-related risk factors in hospitals in the province of Erzurum: A cross-sectional study. J Tissue Viability. 2018 Aug;27(3):135-140. doi: 10.1016/j.jtv.2018.05.001. Epub 2018 May 16. PMID: 29776817.
Gencer ZE, Özkan Ö. Basinç Ülserleri Sürveyans Raporu/Pressure Ulcers Surveillance Report. Türk Yogun Bakim Dergisi. 2015;13(1),26.
Soyer Ö, Özbayır T. 3S Ameliyathane Basınç Yarası Risk Tanılama Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması. Uluslararası Hakemli Hemşirelik Araştırmaları Dergisi. 2018;13(1),46-64.
Şenay G. Cerrahi girişim uygulanan hastalarda basınç ülseri gelişiminin önlenmesi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2014;1(3) 54-61.
Arnold-Long M, Ayer M, Borchert K. Medical device–related pressure injuries in long-term acute care hospital setting. Journal of Wound, Ostomy and Continence Nursing. 2017;44(4),325-330.
Kayser SA, Van Gilder CA, Ayello EA, Lachenbruch C. Prevalence and analysis of medical device-related pressure injuries: results from the international pressure ulcer prevalence survey. Advances in Skin & Wound Care. 2018;31(6),276.
Hanonu S, Karadag A. (2016). A prospective, descriptive study to determine the rate and characteristics of and risk factors for the development of medical device-related pressure ulcers in intensive care units. Ostomy/wound management. 2016;62(2),12-22.
Ham HW, Schoonhoven LL, Schuurmans MMJ, Leenen LLP. Pressure ulcer development in trauma patients with suspected spinal injury; the influence of risk factors present in the Emergency Department. International emergency nursing. 2017; 30,13-19.
Bardak AN, Erhan B, Gunduz B, Seyyah O, Borici SH. Prevalance and risk factors of pressure ulcers in spinal cord injured patients/Omurilik yaralanmali hastalarda basi yarasi sikligi ve risk faktorlerinin degerlendirilmesi. Turkish Journal of Physical Medicine and Rehabilitation. 2010;26-30.
Gamston J. Pressure induced skin and soft tissue injury in the emergency department. Emergency Medicine Journal. 2019;36(10),631-634.
Gencer ZE, Ünal E, Özkan Ö. (2019). Basınç ülserleri tedavi maliyetleri etkililik analizi; konvansiyonel ve modern yara bakım tedavi maliyetlerinin karşılaştırılması. Akdeniz Tıp Dergisi. 2019;5(2),201-208.
Landis EM. Micro-injection studies of capillary blood pressure in human skin. Heart;1930.15,p.209-228.
SR C. Pressure sores. In: IGJ ed, Rehabilitation Medicine Toronto: the C.V. Mosby Company;1988.p.167-183.
Ryan TJ, Thoolen M, Yang YH. The effect of mechanical forces (vibration or external compression) on the dermal water content of the upper dermis and epidermis, assessed by high frequency ultrasound. Journal of Tissue Viability. 2001;11(3):97-101.
Akın S, MA K. Bası yaraları. İç Hastalıkları Dergisi. 2011;18(2):83-90.
Şahin S, Akçiçek F. Yaşlı hastada bası yaraları önleme, tanı ve tedavisi. Akademik Geriatri Dergisi. 2009;1308-5115.
Bozbaş GT, Gürer G. Bası Yaralarında Güncel Tedavi Yaklaşımları. Sakarya Tıp Dergisi. 2011;1(4):118-125.
Çiftkaya PÖ. Bası Yarası. Beyazova M, Kutsal YG, editor. Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon. Ankara: Güneş Tıp Kitabevleri;2016. p.1533-1543.
Aslan A. Hemşirelerin Basınç Yarasını Önlemeye Yönelik Tutumlarının ve Klinik Uygulamalarının Belirlenmesi. Ege Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi. 2014.
Kelebek Girgin N, İşçimen R, Hotaman L, Kaymak S, Kutlay O. Erişkin yoğun bakım ünitesinde tedavi edilen olgularda bası yarası insidansı ve risk faktörleri. Anestezi Dergisi. 2007;15(4):253-259.
Donovan WH, Garber S, Krouskop T, Rodriguez G, Shenaq S. Pressure ulcers. In: JA, eds. Delisa Rehabilitation medicine. Principles and practice. 2nd ed.; 1993. p. 716-732.
Uzun O, Tan M. A prospective, descriptive pressure ulcer risk factor and prevalence study at a university hospital in Turkey. Ostomy Wound Management. 2007;53(2):44.
Lyder CH. Pressure ulcer prevention and management. Jama.2003;289(2):223-226.
Chester H, Ho KB. Basınç ülserleri. Frontera WR, editor. Delisa Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon İlkeler ve Uygulamalar. Ankara: Güneş Tıp Kitabevleri;2014.p.1393-1411.
İnözü E, Özakpinar HR, Durgun M, Eryilmaz AT, Selçuk CT, Tellioğlu AT. Geriatrik hastalarda bası yaralarına yaklaşım. Dicle Tıp Dergisi. 2012;39(3):408-412.
Russell L. Malnutrition and pressure ulcers: nutritional assessment tools. British Journal of Nursing.2000;9(4):194-204.
Katran HB. Bir cerrahi yoğun bakım ünitesinde bası yarası görülme sıklığı ve bası yarası gelişimini etkileyen risk faktörlerinin irdelenmesi. JAREN/Hemşirelik Akademik Araştırma Dergisi.2008;1(1):8-14.
Takeda T, Izawa Y, Makita T, Nakamura N. Effects of malnutrition on development of experimental pressure sores. The Journal of Dermatology.1992;19(10):602-609.
Bakanoğlu E, Şendir M. Braden ölçeği ile basınç yarası riski belirlenen hastalarda risk faktörleri ile basınç yarası arasındaki ilişkinin incelenmesi. İstanbul Üniversitesi, İstanbul-2010.
Maklebust J. Pressure ulcers: etiology and prevention. The Nursing clinics of North America. 1987;22(2):359-377.
Mancoll JS, PL. Pressure sores. In: BR Aslon SJ, Thorne CNM, eds. Grabb and Smith's Plastic Surgery. Philadelphia: 1997.p.1083-1097.
Suriadi Sanada H, Sugama J, Kitagawa A, Thigpen B, Kinosita S, Murayama S. Risk factors in the development of pressure ulcers in an intensive care unit in Pontianak, Indonesia. International Wound Journal. 2007;4(3):208-215.
Yıldırım S, Yöntem SÇ, Sarı HY, Kaplan T, Bektaş M. Buçh Pediatrik Bası Yarası Risk Tanılama Aracı’nın Geliştirilmesi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi,.2014;1(1):57-66.
International Review. Pressure ulcer prevention: pressure, shear, friction and microclimate in context. A consensus document. 2010. London: Wounds International.
Berker E. Dekübitüs Ülserleri (Bası Yaraları). Prof.Dr. Fuat Diniz, Ketenci DDA, editor. Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi;2000. p. 219-225.
