Engelli Bireylerin Toplumsal Yabancılaşması ve Rekreasyon Faaliyetlerin Önemi
Özet
Bu çalışma, engelli bireylerin toplum içerisinde karşılaştıkları sosyal dışlanma ve yabancılaşma sorunları ile rekreasyon faaliyetlerinin bu süreçteki iyileştirici ve bütünleştirici rolünü incelemektedir. Doğuştan veya sonradan oluşan engeller sebebiyle bireyler, günlük yaşamda ve sosyal alanlarda çeşitli fiziksel, zihinsel, çevresel ve tutumsal kısıtlamalarla yüzleşmektedir. Toplumdaki olumsuz yargılar, önyargılar ve ayrımcı yaklaşımlar, engelli kişilerin bağımsız, özgüvenli ve üretken birer birey olarak sosyal hayata katılımını engellemekte; bu durum kişileri güçsüzlük, anlamsızlık, kuralsızlık, topluma yabancılaşma ve kendine yabancılaşma boyutlarını içeren derin bir toplumsal yabancılaşmaya sürüklemektedir. Engelli bireylerin bu sosyal soyutlanmadan kurtulabilmeleri, kendileriyle barışık bir yaşam sürdürebilmeleri ve yaşam doyumlarını artırabilmeleri için serbest zamanlarını aktif şekilde değerlendirebilecekleri rekreasyonel etkinlikler büyük bir önem taşımaktadır. Spor ve rekreasyon faaliyetleri; engellilerin kas, sinir ve dolaşım sistemlerini güçlendirerek fizyolojik gelişimi desteklerken, ruhsal gerilimi ve kaygıları azaltarak psikolojik sağlığa olumlu katkılar sunmaktadır. Ayrıca bireyler arası iletişimi, sosyalleşmeyi ve dayanışmayı artırarak engelli ve engelsiz bireyler arasında toplumsal bütünleşmeyi sağlamaktadır. Sonuç olarak, engelli bireylerin toplumsal yaşama aktif katılımını desteklemek için engelsiz rekreasyon alanlarının, özel oyun parklarının ve erişilebilir rekreasyon merkezlerinin sayısının artırılması, toplumun ve tüm kurumların engelli bireylerin gereksinimlerine karşı gerekli hassasiyeti göstermesi kritik bir gerekliliktir.
This study examines the problems of social exclusion and alienation faced by individuals with disabilities within society, as well as the restorative and integrative role of recreational activities in this process. Due to congenital or acquired disabilities, individuals face various physical, mental, environmental, and attitudinal limitations in daily life and social settings. Negative perceptions, stereotypes, and discriminatory attitudes in society hinder disabled individuals from participating in social life as independent, self-confident, and productive individuals; this drives them into deep social alienation encompassing dimensions of powerlessness, meaninglessness, normlessness, social alienation, and self-alienation. For individuals with disabilities to break free from this social isolation, live at peace with themselves, and increase their life satisfaction, recreational activities through which they can actively evaluate their free time are of great importance. Sports and recreational activities support physiological development by strengthening the muscular, nervous, and circulatory systems of disabled individuals, while offering positive contributions to psychological health by reducing mental tension and anxiety. Furthermore, by enhancing interpersonal communication, socialization, and solidarity, they facilitate social integration between disabled and non-disabled individuals. In conclusion, to support the active participation of disabled individuals in social life, it is a critical necessity to increase the number of accessible recreation areas, specialized playgrounds, and accessible recreation centers, and for society and all institutions to show the necessary sensitivity toward the needs of individuals with disabilities.
Referanslar
Akdere, İ. (1990). Marksizm’de Temel Kavramlar. (s.1-182). İstanbul: Evrensel Basım Yayım.
Akyıldız, H., Bireysel ve Toplumsal Boyutlarıyla Yabancılaşma. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1998; 3:163-176.
Arıkan, Ç., Sosyal Model Çerçevesinde Engelliliğe Yaklaşım. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 2002;2 (1), 12-21.
Artar Y. & Karabacakoğlu Ç. Türkiye’de Özürlüler Turizminin Geliştirilmesine Yönelik Olarak Konaklama Tesislerindeki Altyapı Olanaklarının Araştırılması. Milli Prodüktivite Merkezi. Ankara, 2003;1-35.
Başaran, İ. E. (2008). Örgütsel Davranış İnsanın Üretim Gücü. (s.1-424).Ankara: Siyasal Basın Yayın Dağıtım.
Büyükyılmaz, O. İşletmelerde Yabancılaşmanın Sosyo- Psikolojik Etkileri ve Türkiye Taşkömürü Kurumunda Bir Uygulama. Yüksek Lisans Tezi. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 2007:1-169.
Çolakoğlu, T. & Yenel, F. (2003). Üniversite Öğrencilerinin Oryantiring Sporuna Katılım Nedenleri ve Beklentileri Üzerine Bir Araştırma. Gençlik, Boş Zaman ve Doğa Sporları Sempozyumu. 1–22 Mayıs. Gazi Üniversitesi. Ankara: Türk Hava Kurumu Basımevi
Dattilo, H. & Murphy, W. (1991). Leisure Education Program Planning. Venture Publishing: 9.
Deniz, B., Kılıçaslan, Ç. & Koşan, F., Rekreasyonel Olanaklara Yönelik Beklentilerin Sağlıklı Kentler Yönüyle İrdelenmesi. Aydın Kenti Örneğ., Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. Araştırma Makalesi. 2019; 3(2): 79-89.
Ekici, S. & Yenel, F. Yükseköğretim Gençliğinin Boş Zamanlarını Değerlendirme Alışkanlıkları ve Turizme Katılımları Üzerine Bir Araştırma. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2002; 1 (6 ).
Emir, S., Ortaöğretim Öğretmenlerinin Yabancılaşma Düzeyleri (Aydın İli Örneği), Adnan Menderes Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi. 2012: 1-153.
Ergün, N. (2008). Ortopedik Özürlüler Aile Eğitim Rehberi. Ankara: T.C. Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı Yayınları.
Fernhall, B., Heffernan, K., Jae, Y.S. & Hedrick, B. Health İmplications Of Physical Activity İn İndividuals With Spinal Cord İnjury: A Literature Review. Journal Of Health And Human Services Administration, Spring, 2008; 465-502.
Gencer, M., Engellilik Durumu ve Engellilere Yönelik Toplumsal Algı: Kütahya Örneği, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Anabilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi. 2019:1-92.
Gökcan, K., Özürlü Çocuğa Sahip Ailelerin Psiko-Sosyal Durumu ve Özürlü Çocukların Yaşam Becerilerinin Geliştirilmesi. Sosyal Hizmet Dergisi. Ankara: Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği Yayını, 2008; 42
Güngörmüş, H., A.,Bireyleri Rekreasyonel Egzersize Güdüleyen Faktörler. Doktora Tezi. Gazi Üniversitesi. Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Beden Eğitimi ve Spor Anabilim Dalı. 2007.
Hakverdi, C., Toplumsal Yabancılaşmanın Sinemaya Yansıması / Hayat Bazen. Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü. Film Tasarımı Ana sanat Dalı. Sanatta Yeterlik Tezi. 2018: 1-46.
Hazar, K. & Koç, A. F. Bedensel Engelli Sedanter ve Sporcu Bireylerin Fiziksel Aktiviteye Karşı Tutumları ve Yaşam Tatmin Düzeylerinin İncelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi. 2020; 5 (4): 541-554 .
Ildız, İ.G. & Tezel, D. Türkiye’de Engelli Bireylere Yönelik Tutumlara İlişkin Çalışmaların İncelenmesi. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi. IBAD, 2018; 3(2):599-609
Karaküçük, S. (2005). Rekreasyon (Boş Zamanları Değerlendirme). (Beşinci Baskı).(s.1-143).Ankara: Gazi Kitabevi.
Karataş, K. Engellilerin Toplumla Bütünleşme Sorunları, Ufkun Ötesi Bilim Dergisi 2002; 2 (2 ):43-55.
Kathleen, A., C. & Ibrahım, H., M. (2002). Applications In Recreation and Leisure. (3rd Edition). New York:Mc Graw HillCompanies.
Kavaklı, U. & Özkara, E. Kişisel, Sosyal ve İş Hayatında Özürlü Bireylere Tanınan Haklar ve Özürlü Olguların Medikolegal Değerlendirmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2012;26 (1): 65 – 74.
Kınık. F., “Öğretmenlerin Yabancılaşma Algıları”. Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı. Eğitim Yönetimi ve Denetimi Yüksek Lisans Programı. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul. 2010: 1-109.
Kızılçelik, S. & Erjem, Y. (1992). Açıklamalı Sosyoloji Terimler Sözlüğü, (s.1-486).Konya: Göksu Kitabevi
Köktaş, S., K. (2004). Rekreasyon, Boş Zaman Değerlendirme. (s.1-180). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Ofluoğlu, G. & Büyükyılmaz, O., Yabancılaşmanın Teorik Gelişimi ve Tarihsel Süreç İçinde Farklı Alanlarda Görünümleri, Kamu-iş, 2008; 10,(1):113-144.
Ofluoğlu, G., Türkiye Taşkömürü Kurumu Kozlu İsletme Müessesesinde Yabancılaşmanın Boyutları Üzerinde Etkili Olan Nedenlerin Araştırılması. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi. İ.İ.B.F. İşletme Bölümü Kamu-İş. 2008; 9, (4 ): 5-8.
Özkatar, E. & Kaya, M. (2019). Görme Engellilerde Eğitim ve Spor. (s.1-121).Ankara: Gazi Kitabevi.
Öztabak, Ü. M., Engelli Bireylerin Yaşamdan Beklentilerinin İncelenmesi. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi. 2017; (9): 355-375.
Özyürek, M. (2010). Engellilere Yönelik Tutumların Değiştirilmesi. 2. Baskı. (s.1-111). Ankara: Kök Yayıncılık.
Ploeg HP, Beek AJ, Woude LH, & Mechelen W. Physical activity for people with a disability. Sports Med. 2004; 34: 639- 49.
Sabancı, G., Öğretim Elemanlarının Rekreasyonel Faaliyetlere Katılımlarını Engelleyen Faktörlerin Belirlenmesi. Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Konya. 2016:1-64.
Seeman, M. “On Meaning of Alienation”. American Sociological Rewiev, 1959; 24:783-790.
Serarslan, M. Z. & Bakır, M., Turizm Pazarlamasında Sporun Yeri ve Türkiye Açısından Değerlendirilmesi. Pazarlama Dünyası. 1988; 2(9): 28-30.
Sevil, T., Şimşek, K.Y., Katırcı, H.,& ark. (2012). Boş Zaman ve Rekreasyon Yönetimi. Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Yayını. Eskişehir. No:1468;1-225.
Subaşıoğlu, F., Üniversitelerin Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümlerinin “Engellilik Farkındalığı” Üzerine Bir Araştırma. Bilgi Dünyası. 2008; 9(2):399- 430.
Şimşek, M., Akgemci, T. ve Çelik, A. (2010). Davranış Bilimleri. (s.1-212).Ankara: Öz Baran Ofset Matbaacılık.
Tekin, A., (2009). Rekreasyon. Ankara: Ata Ofset Matbaacılık.
Tekkurşun Demir G., İlhan EL., Esentürk OK. & Kan, A., Engelli Bireylerde Spora Katılım Motivasyon Ölçeği (ESKMÖ): Geçerlik e Güvenirlik Çalışması. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 2018; 16(1), 95-106.
Torkıldsen, G. (2005). Leisure and Recreation Management. (5th Edition). Routledge. NewYork: Taylor and Francis Group.
Tütüncü, Ö., Rekreasyon ve Rekreasyon Terapisinin Yaşam Kalitesindeki Rolü. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 2012; 23 (2):248-252.
Uzun, F. Rekreasyon Faaliyetlerinin Engellilerde Yeri ve Önemi (Down Sendromu Üzerine Nitel Çalışma). Yüksek Lisans Tezi. Batman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 2019: 27.
Yapıcı, M., “Eğitim ve Yabancılaşma”. İnsan Bilimleri Dergisi. 2004:1-9
Yeşil, A. Yabancılaşma ve Sosyal Medyanın Toplumsal Yabancılaşmaya Etkisi. İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. 2018: 1-79.
