Spor Turizmi
Özet
Spor turizmi, bireylerin sürekli yaşadıkları yerlerin dışına seyahat ederek aktif biçimde sportif faaliyetlere katılması, bu etkinlikleri izlemesi veya spor odaklı rekreasyonel amaçlar doğrultusunda hareket etmesiyle ortaya çıkan dinamik bir turizm çeşididir. Metinde spor turizminin tarihsel gelişimi Sanayi Devrimi öncesi antik olimpiyatlar ve Mısır gibi eski medeniyetlerdeki spor uygulamalarıyla başlatılmakta; sanayi döneminde demiryollarının yaygınlaşması, Thomas Cook turları ve futbol federasyonunun kurulması gibi kitlesel gelişmelerle ivme kazandığı ifade edilmektedir. Çağdaş dönemde ise spor turizmi küresel ölçekte 180 milyar dolarlık ticari hacme ulaşarak genel turizm sektöründen daha hızlı bir büyüme sergilemekte ve ortalama bir turistin yaklaşık iki katı harcama yapan yüksek katma değerli bir ziyaretçi profili oluşturmaktadır. Çalışmada doğa sporları (trekking, dağcılık, bisiklet, golf, avcılık, mağara), hava sporları (yamaç paraşütü, balon, planör), kış sporları (kayak, snowboard, buz pateni), su sporları (rafting, dalış, yelken, sörf), futbol turizmi, olimpiyat oyunları ve yağlı güreş gibi geleneksel değerleri kapsayan nostalji spor turizmi detaylıca sınıflandırılmaktadır. Ayrıca spor turizminin ekonomik, çevresel, siyasi ve sosyo-kültürel boyutlardaki geniş kapsamlı etkileri vurgulanmakta; Türkiye’nin Antalya, İstanbul ve Erzurum gibi illeriyle futbol kamp turları, golf tesisleri ve alternatif doğa aktivitelerinde sahip olduğu zengin potansiyel ile dünyadaki gelişimi bütüncül biçimde incelenmektedir.
Sports tourism is a dynamic type of tourism that arises when individuals travel outside their permanent residences to actively participate in sporting activities, watch these events, or engage in sports-oriented recreational pursuits. The text traces the historical evolution of sports tourism back to ancient Olympics and sporting practices in civilizations such as Egypt prior to the Industrial Revolution; it explains how it gained momentum during the industrial era with the expansion of railways, Thomas Cook tours, and key developments like the establishment of the football association. In the contemporary era, sports tourism has reached a massive commercial volume of 180 billion dollars globally, growing faster than the general tourism sector and generating a high-value visitor profile spending nearly twice as much as an average tourist. The study provides a detailed classification of nature sports (trekking, mountaineering, cycling, golf, hunting, caving), air sports (paragliding, ballooning, gliding), winter sports (skiing, snowboarding, ice skating), water sports (rafting, diving, sailing, surfing), football tourism, the Olympic Games, and nostalgia sports tourism covering traditional assets such as oil wrestling. Furthermore, it highlights the comprehensive economic, environmental, political, and socio-cultural impacts of sports tourism while thoroughly analyzing its global development alongside Turkey's rich potential across cities like Antalya, Istanbul, and Erzurum with football training camps, golf facilities, and alternative outdoor activities.
Referanslar
Albayrak, A. (2013). Alternatif Turizm. Ankara: Detay Yayıncılık.
Atılgan, S. (2007). Buz Pateni. Bilim ve Teknik Dergisi. Nisan.
Batman, O. Oktay, K. ve Ergün, H. (2007). İstanbul Olimpiyat Oyunlarının Türk Turizm Hareketlerine Olası Hareketlerine Yönelik Kuramsal Bir Çalışma. 5. Uluslararası Türk Dünyası Sosyal Bilimler Kongresi. 11-13 Haziran, Kırgızistan.
Batman, O. ve Eraslan, İ. H. (2007). Spor Turizmi. Bulu, M. ve Eraslan, İ. H. (Ed), (2007). Sürdürülebilir Rekabet Avantajı Elde Etmede Turizm Sektörü Sektörel Stratejiler ve Uygulamalar (1. Basım). İstanbul: Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu Derneği Yayınları.
Batman, O. ve Gürkan, Z. (2005). Futbol Turizmi. Yüksek Lisans Seminer Çalışması, Sakarya Üniversitesi.
Bil, M. Bilova, M. ve Kubecek, J. (2012). Unified GIS Database on Cycle Tourism Infrastructure. Tourism Management. 33:6, 1554-1561.
Buckley, R. (2002). Surf Tourism and Sustainable Development in ındo Pacific Islands, I. The Industry and the Islands. Journal of Sustainable Tourism. 10:5, 407
Chen, C.F. ve Chen, P.C. (2013). Estimating Recreational Cyclists. Preferences for Bicycle Routes – Evidence from Taiwan. Transport Policy. 26, 23-30.
Demiroğlu, O. C. (2015). Kayak Turizmi Forumu'ndan Kayak Turizmi Politikasına Notlar. Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi; Stiftung Mercator Girişimi. 16, 1-16.
Dinçer, M. Z. ve Güzel, S. Ö. (2016). Su Sporları Turizmi. Ankara: Detay Yayıncılık.
İstanbullu-Dinçer, F. ve Demiroğlu, O. C. (Ed), (2016). Deniz Turizmi (1. Basım). Ankara: Detay Yayıncılık.
Doğan, C. (2000). Ankara’da Termal Turizm Potansiyeli. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Doğaner, S. (2001). Türkiye Turizm Coğrafyası. İstanbul: Çantay Kitabevi.
Doğu, G. (2006). Sporun Sosyal ve Ekonomik Faydaları, Sağlıklı Kentler Birliği Toplantısı, 27-28 Nisan, Eskişehir.
Ege, Z. (1996). Bir Rekreasyon Türü Olarak Av Turizmi ve Türkiye’de Av Turizminin Geliştirilmesi ile İlgili Bir Model Önerisi. Yayımlanmış Doktora Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
Erdoğan, N. (2003). Çevre ve Eko-turizm (1.Basım). Ankara: Erk Yayınları.
Gibson, H.J. (2003). Sport Tourism: An Introduction To The Special Issue. Journal of Sport Management. 17: 205-213.
Gibson, J. H. (1998). Sport Tourism: A Critical Analysis of Research. Sport Management Review, 1, 45-76.
Goulding, C. (1999). Heritage, Nostalcia, And The Grey Consumer. Journal of Marketing Practice: Aplied Marketing Science. 5: 177
Gündoğan, N. (2001). Olimpizm ve Olimpiyat Organizasyonları. İstanbul: Ders Notları.
Güngör, A. ve Turgut, F. (2018). Türkiye’de Turizmin Çeşitlendirilmesinde Nostalji Spor Turizmi: Antalya’da Düzenlenen Yağlı Güreşler. Uluslararası Antalya Kongresi Bildiri Kitabı. 1-3 Mart 2018. Antalya, 1260-1278.
Hazar, A. (2003). Rekreasyon ve Animasyon (1. Basım). Ankara: Detay Yayıncılık.
Hazar, A. (2007). Spor ve Turizm (1. Basım). Ankara: Detay Yayıncılık.
Hinch, T. And Higham, J. (2004). Sport Tourism Development Aspects of Tourism. OH: Channel View Publications.
Hinch, T. D. and Higham, J. E. S. (2001). SportTourism: A Framework for Research. International Journal of Tourism Research, 3, 45-58.
Hudson, S. (2003). Sport and Adventure Tourism. Binghampton: The Haworth Press.
İçöz, O. (2011). Turizm- Spor İlişkisi ve Spor Turizmi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Pınar, İ. (Ed), (2011). Uluslarası Turizm İşletmeciliği (1. Basım). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
İstanbullu-Dinçer, F. ve Demiroğlu, O. C. (2015). Kış Turizminin Gelişimi ve Türkiye’nin Kış Turizmi Politikası. Ankara: Detay Yayıncılık.
D. Küçükaltan, H. Çeken ve Ş. O. Mercan (Ed.). (2015). Değişik Perspektifleriyle Turizm Politikası ve Planlaması. Ankara: Detay Yayıncılık.
Karakoç, B. (2011). Dünya Basketbol Şampiyonasının Spor Turizmi ve Ekonomik Etkileri Açısından İncelenmesi. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muğla.
Kardaş, N. T. (2015). Düzce İli Sportif Rekreasyon Alanlarının Haritasının Çıkarılması ve Örnek Model Oluşturulması. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Düzce.
Kardaş, N. T. ve Turgut, F. (2018). Düzce İli’nin Turizm Potansiyeli ve Düzce’de Su Sporları Turizmi Faaliyetleri. Uluslararası Su ve Çevre Kongresi Bildiri Kitabı. 22-24 Mart 2018. Bursa, 912-920.
Kozak, M. A. ve Bahçe, A. S. (2012). Özel İlgi Turizmi. Ankara: Detay Yayıncılık.
Küçükaslan, N. (2007). Özel İlgi Turizmi (1. Basım). Bursa: Ekin Basım Dağıtım.
Malta Planning Authority, (1997). Golf Course Development in Malta: A Policy Paper. Floriana.
Masterman, G. (2004). Stratejic Sport Event Management: An International Approach- Hospitality. Leisure and Tourism, Elsevier.
Megep, (2007). Eğlence Hizmetleri: Su Sporları. Ankara: T.C. Milli Eğitim Bakanlığı.
Özdemir, A.S. Göçer, E. ve Karaküçük, S. (2016) Rekreasyon Bilimi: Rekreasyon ve Turizm Bölümü. Ankara: Gazi Kitabevi.
Passafaro P., Rimano A., Piccini P.M., Metastasio R., Gambardella V., Gullace G. ve Lettieri C., (2014). The Bicycle and the City: Desires and Emotions Versus Attitudes, Habits and Norms. Journal of Environmental Psychology. 38, 76-83.
Sarıçay, N. Y. (2009). İzmir Ticaret Odası AR-GE Çalışması.
Standeven, J. and Knop P. (1999). Sport Tourism. Champaign. IL. Human Kinetics. USA.
Toramanlı, A. (2014). Spor Turizminde Olimpiyat Oyunları ve Spor Turizminin Gelişimine Katkıları. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi. Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Turizm Amaçlı Sportif Faaliyetler Yönetmeliği. (2011). T.C. Resmi Gazete, 27855, 23 Şubat 2011.
Türkeri, İ. (2014). Destinasyon Aidiyeti Oluşturulmasında Destinasyon İmajının ve Kişiliğinin Rolü: Kış Turizmi Örneği (Palandöken Kayak Merkezi). Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Ülker, İ. (1987). Dağ Turizmi ve Kış Sporları Tanımlar ve Kurallar Kayak Alanları Planlama Teknikleri. Ankara: Turizm Yıllığı.
Weed, M. and Bull, C. (1997). Sport Tourism: Participants, Policiy and Providers. Oxford: Elsevier Publishing, Butterworth-Heinemann.
Yeşil, M. (2015). Antalya’da Spor Turizmi: Mevcut Durumun Tespiti. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Antalya.
Yücel, C. (2006). Türkiye’de Rafting Akıntıya Kürek Çekiyor. (26.11.2018 tarihinde TÜRSAB Arge Departmanı adresinden ulaşılmıştır).
Zorba, E. İkizler, H.C. Tekin, A. ve Miçooğulları, O. (2005). Herkes İçin Spor. İstanbul: Morpa Yayınları.
Düzce İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, (2018). (15.02.2018 tarihinde http://www.duzceturizm.gov.tr/rehber-7-spor_turizmi.html adresinden tarihinde ulaşılmıştır).
Kültür ve Turizm Bakanlığı, (2012). (14.08.2018 tarihinde http://www.kultur.gov.tr/TR-96270/turizm-verileri.html adresinden ulaşılmıştır).
Kültür ve Turizm Bakanlığı, (2006). (15.09.2018 tarihinde http://www.kultur.gov.tr/TR-96270/turizm-verileri.html adresinden ulaşılmıştır).
Olimpiyat Barışı, (2018). (15.09.2018 tarihinde https://tr.sputniknews.com/olympics-2018-news/201802091032179823-guney-kuzey-kore-pyeongchang-kis-olimpiyat-oyunlari/ adresinden ulaşılmıştır.
TDK, (2018). Türk Dil Kurumu, 2018 (15.10.2018 tarihinde www.tdk.gov.tr adresinden ulaşılmıştır).
TURSAB (2014). Spor Turizmi Raporu (18.10.2018 tarihinde https://www.tursab.org.tr/dosya/12195/tursab-spor-turizmi-raporu_12195_5670173.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Uluslararası Olimpiyat Komitesi, (2018). (11.11.2018 tarihinde http://www.olimpiyatkomitesi.org.tr/Upload/Menu/624923_ioc_antlasmasi.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Türkçe Bilgi, (2018). (20.11.2018 tarihinde https://www.turkcebilgi.com/alpinizm adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye Buz Pateni Federasyonu, (2018). (20.11.2018 tarihinde http://buzpateni.org.tr/category/bildiriler/genel-bildiriler/ adresinden ulaşılmıştır).
Eskişehir İl Kültür Turizm Müdürlüğü, (2018). (25.11.2018 tarihinde http://www.eskisehirkulturturizm.gov.tr/TR-158518/planor.html adresinden ulaşılmıştır).
Kültür ve Turizm Bakanlığı, (2018). (25.11.2018 http://teftis.kulturturizm.gov.tr/TR-14497/turizm-amacli-sportif-faaliyet-yonetmeligi.html adresinden ulaşılmıştır).
Spor Akademisi, (2005). (25.11.2018 tarihinde http://sporakademisi.com/category/bilgi-bankasi/ adresinden ulaşılmıştır).
THK, (2018). (25.11.2018 tarihinde http://www.thk.org.tr/egitim/kurslarimiz/itemlist/category/205-amator_sportif_havacilik_egitimleri_yelkenkanat adresinden ulaşılmıştır).
THK, (2018). (25.11.2018 tarihinde http://www.thk.org.tr/egitim/kurslarimiz/itemlist/category/206-amator_sportif_havacilik_egitimleri_planor adresinden ulaşılmıştır).
Buz Pateni, (2018). (26.11.2018 tarihinde http://buzpateni.org.tr/tarihce/ adresinden ulaşılmıştır).
THK, (2018). (26.11.2018 tarihinde http://www.thk.org.tr/egitim/kurslarimiz/itemlist/category/203-amator_sportif_havacilik_egitimleri_parasut adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye Kayak Federasyonu, (2018). (26.11.2018 tarihinde https://www.tkf.org.tr/ adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye Kürek Federasyonu, (2018). (26.11.2018 tarihinde http://www.tkf.gov.tr/1/federasyontarihcesi-377.aspx adresinden ulaşılmıştır).
Turizm Global, (2018). (28.11.2018 tarihinde http://www.turizmglobal.com/gecmisten-gunumuze-yelken-sporu/ adresinden ulaşılmıştır).
Devecioğlu, S. (2010). Futbol Ekonomi. (30.11.2018 tarihinde http://www.futbolekonomi.com/index.php/haberler-makaleler/ekonomi/109-seahattin-devecioglu/526-futbol-turizmi.html adresinden ulaşılmıştır).
TURSAB (2014). Kış Turizmi Raporu (30.11.2018 tarihinde https://www.tursab.org.tr/dosya/12196/tursab-kis-turizmi-raporu119314251845-1_12196_3978793.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye Su Sporları Federasyonu, (2018). (30.11.2018 tarihinde https://tssf.gov.tr/su-kayagi/ adresinden ulaşılmıştır).
Water Skiers, (2018). (30.11.2018 tarihinde https://worldwaterskiers.com/article/the-connection-between-slalom-skiing-lower-back-issues/ adresinden ulaşılmıştır).
Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, (2018). Golf Turizmi (05.11.2018 tarihinde http://www.antalyakulturturizm.gov.tr/TR-68440/golf-turizmi.html adresinden ulaşılmıştır.
