Günümüzde Bisfenol A’nın İnsan Sağlığına Etkisi
Özet
Bisfenol A (BPA), polikarbonat plastiklerin ve epoksi-fenolik reçinelerin yapısında bulunan, gıda kapları, su şişeleri ve konserve kutuları gibi gıda ile temas eden malzemelerde dünya çapında yaygın olarak kullanılan insan yapımı bir kimyasaldır. Kimyasal ve fiziksel koşullar ile uzun süreli kullanım neticesinde gıdalara ve çevreye sızarak insan maruziyetine yol açmaktadır. Özellikle gebeler, fetüsler ve çocuklar gibi hassas popülasyonlar üzerinde endokrin, üreme, nörogelişimsel ve metabolik sistemlerde ciddi toksikolojik etkilere sahiptir. Yapılan araştırmalar, BPA'nın obezite, diyabet, kısırlık, tiroid fonksiyon bozuklukları, kardiyovasküler hastalıklar ve meme ile prostat kanseri gibi hormon kaynaklı kanser türleriyle ilişkili olduğunu göstermektedir. İnsan vücuduna çoğunlukla yutma, soluma ve transdermal yollarla giren bu madde, karaciğerde metabolize edilerek idrarla atılsa da kronik maruziyet durumunda dokularda birikebilmektedir. Halk sağlığına yönelik bu tehditler nedeniyle dünya genelinde ve Türkiye’de bebek biberonlarında kullanımı yasaklanmış, gıda ambalajlarında ise spesifik migrasyon limitleri getirilmiştir. EFSA ve FDA gibi kuruluşlar tolere edilebilir günlük alım miktarlarını düşürmüş olsa da kimyasalın vücutta birikme eğilimi nedeniyle toplumsal bilincin artırılması ve devlet politikalarıyla yasal düzenlemelerin sıkılaştırılması büyük önem arz etmektedir.
Bisphenol A (BPA) is a widely used man-made chemical found in polycarbonate plastics and epoxy-phenolic resins used for food contact materials such as food containers, water bottles, and cans. Through chemical and physical conditions or long-term use, it migrates into food and the environment, leading to human exposure. It exerts severe toxicological effects on endocrine, reproductive, neurodevelopmental, and metabolic systems, particularly in sensitive populations like pregnant women, fetuses, and children. Research associates BPA with obesity, diabetes, infertility, thyroid dysfunction, cardiovascular diseases, and hormone-related cancers such as breast and prostate cancers. Entering the body primarily via ingestion, inhalation, and transdermal routes, it is metabolized in the liver and excreted in urine, yet chronic exposure can cause bioaccumulation in tissues. Due to these public health threats, its use in baby bottles has been banned globally and in Turkey, and specific migration limits have been imposed on food packaging. Although organizations like EFSA and FDA have reduced tolerable daily intake levels, increasing public awareness and tightening legal regulations through government policies remain crucial due to the chemical's accumulation tendency.
Referanslar
Tan S. Demir P. Arslan A. Bisfenol A (BFA) ve Halk Sağlığı Açısından Önemi. Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 2022 34(1), 11-17.
Battal D, Tunçtan B, Çok İ. Mersin ilinde yaşayan bireylerdeki Bisfenol A düzeyinin belirlenmesi. Diss. Yüksek Lisans tezi, Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Mersin, Türkiye, 2012.
Er B. Ton balığı konservelerinde katı faz ekstraksiyon ve HPLC metodu ile bisfenol A varlığının incelenmesi. Diss. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Gıda Hijyeni ve Teknolojisi Anabilim Dalı, Ankara, 2010.
İyigündoğdu İ. Üstündağ A. Duydu Y. Bisfenol A ve Analoglarının Toksikolojik Değerlendirmesi. Türk Eczacılık Bilimleri Dergisi, 2020, 17(4):457-462 doi: 10.4274/tjps.galenos.2019.58219
Şahin R. İlköğretim çocuklara yönelik plastik maruziyetinin değerlendirilmesi: meram ilçesi örneği. Doktora Tezi Necmettin Erbakan Üniversitesi, Meram Tıp Dahili Tıp Bilimleri Bölümü Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Konya, 2021.
Abraham A Chakraborty P. "Bisfenol A'nın kaynakları ve sağlık üzerindeki etkileri üzerine bir inceleme" Çevre Sağlığına İlişkin İncelemeler , cilt. 35, 2020, s. 201-210. https://doi.org/10.1515/reveh-2019-0034
Allen DT. Evaluating environmental fate: approaches based on chemical structure. Green Engineering: enviromentally conscioous desing of chemical processes.Prentice Hall Upper Saddle River, USA, 2002. 93-135
Khan NG, Correia, J, Adiga, D. et al. Bisfenol A'nın kanserojen potansiyeli hakkında kapsamlı bir inceleme: ipuçları ve kanıtlar. Environ Sci Pollut Res 28 , 19643–19663 (2021). https://doi.org/10.1007/s11356-021-13071-w
Zulkifli, S, Rahman AA, Kadir S et al. Bisfenol A ve çocukların sistemik organları üzerindeki etkileri. Eur J Pediatr 180 , 3111–3127 (2021). https://doi.org/10.1007/s00431-021-04085-0
Cimmino I, Fiory F, Perruolo G, et al.Bisfenol A'nın (BPA) İnsan Hastalığına Katkıda Bulunan Potansiyel Mekanizmaları . Int J Mol Sci. 2020 11;21(16):5761. doi: 10.3390/ijms21165761
Tait S, Carli F, Busani L, et al. İtalyan Çocukların Bisfenol A'ya Maruz Kalması: LIFE PERSUADED Projesi'nden Biyoizleme Verileri. Int J Environ Res Public Health. 2021 Nov 12;18(22):11846. doi: 10.3390/ijerph182211846
Farrugia F, Aquilina A, Vassallo J, Pace NP. Bisfenol A ve Tip 2 Diabetes Mellitus: Epidemiyolojik, Fonksiyonel ve Erken Yaşam Faktörlerinin Gözden Geçirilmesi . Int J Environ Res Public Health. 2021 Jan 15;18(2):716. doi: 10.3390/ijerph18020716
Mustieles V, D'Cruz SC, Couderq S, et al.Bisfenol A ve analogları: İnsan biyolojik izlemesi için etki biyolojik belirteçlerini belirlemek ve önceliklendirmek için kapsamlı bir inceleme. Environ Int. 2020 Nov;144:105811. doi: 10.1016/j.envint.2020.105811
Engin AB, Engin A.Obezite ile ilişkili meme kanserinde çevresel Bisfenol A maruziyetinin etkisi.Environ Toxicol Pharmacol. 2021 Jan;81:103544. doi: 10.1016/j.etap.2020.103544.
İnce O. "Tip I Diyabetli Çocuklarda Bisfenol-A Maruziyeti ve İdrar Bisfenol-A Düzeyleri." (2017).
EFSA, Bisphenol A http://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/bisphenol. Accessed date: 27/10/2021.
Food Standards. Australia New Zealand, Regulation and monitoring of BFA http://www.foodstandards.gov.au/consumer/chemicals/BFA/pages/regulationandmonitor5377.asp . Accessed date: 27/10/2021
Commission Regulation (EU), 2018. Commission Regulation (EU) 2018/213 of 12 February 2018 on the Use of Bisphenol A in Varnishes and Coatings Intended to Come into Contact with Food and Amending Commission Regulation (EU) No 10/2011 as Regards the Use of that Substance in Plastic Food Contact Materials. Accessed date: 27/10/2021
T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Gıda Kodeksi Bebek Formülleri Ve Devam Formülleri Tebliği (Tebliğ No:2019/14). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/07/20190702-5.htm. Accessed date: 27/10/2021.
https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/12/20191225M1-10-1.pdf 29/06/2021. Accessed date: 27/10/2021.
