Spermatogenez ve Spermatogenezi Etkileyen Patolojik Durumlar
Özet
Spermatogenez, testislerdeki seminifer tübüllerde ergenlikten yaşlılığa kadar süren ve olgun erkek gametleri (spermatozoa) üreten kompleks bir süreçtir. Bu süreç mitotik bölünmelerin yapıldığı spermatogonyal faz, mayoz bölünme ile kromozom sayısının haploide indirgendiği spermatosit fazı ve yuvarlak spermatidlerin olgun sperme dönüştüğü spermiyogenez (spermatid) fazı olmak üzere üç temel aşamadan oluşur. Spermatogonyal fazda Tip A koyu, Tip A açık ve Tip B spermatogonyumlar gelişirken, mayoz sürecinde primer ve sekonder spermatositler üzerinden haploid spermatidler şekillenir. Spermiyogenez ise golgi, kep, akrozom ve olgunlaşma evrelerinden geçerek flagellumlu ve akrozomal kepli spermatozoa oluşumuyla ve ardından spermiasyonla tamamlanır. Bu hassas süreç kişisel ve çevresel faktörlerden doğrudan etkilenir; spermlerin üretilmesi normal vücut ısısından daha düşük bir sıcaklık (35°C) gerektirir. Sıcaklık artışına yol açan varikosel ve testislerin skrotuma inemediği kriptorşidizm gibi patolojiler spermatogenezi bozarak kısırlığa yol açabilir. Ayrıca DNA hasarına neden olan kanser kemoterapisi, akut orşite yol açabilen kabakulak enfeksiyonu, nekroz riski taşıyan spermatik kordon torsiyonu, vitamin eksiklikleri ile sigara ve alkol kullanımı gibi faktörler de spermatogenez hızını ve kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir.
Spermatogenesis is a complex process occurring in the seminiferous tubules of the testes from puberty to old age, producing mature male gametes (spatmozoa). This process consists of three main phases: the spermatogonial phase involving mitotic divisions, the spermatocyte phase where meiosis reduces the chromosome number to haploid, and the spermatid phase (spermiogenesis) where round spermatids transform into mature sperm. While Dark Type A, Pale Type A, and Type B spermatogonia develop during the spermatogonial phase, haploid spermatids are formed via primary and secondary spermatocytes during meiosis. Spermiogenesis is completed through the golgi, cap, acrosome, and maturation phases, resulting in flagellated spermatozoa with an acrosomal cap, followed by spermiation. This sensitive process is directly affected by personal and environmental factors; sperm production requires a temperature lower than normal body temperature (35°C). Pathologies such as varicocele, which causes temperature increases, and cryptorchidism, where testes fail to descend into the scrotum, can disrupt spermatogenesis and cause infertility. Additionally, cancer chemotherapy causing DNA damage, mumps infection leading to acute orchitis, spermatic cord torsion carrying a risk of necrosis, vitamin deficiencies, and smoking or alcohol consumption also adversely affect the rate and quality of spermatogenesis.
Referanslar
Yanar S, Açıkgöz Ş, Şahin E, Sarıkaya A. Spermatogonial Stem Cell. Medical Journal of Mugla Sitki Kocman University 2017;4(1):37-44
Holstein AF, Schulze W ve Davidoff M. Review Open Access Understanding spermatogenesis is a prerequisite for treatment. Reproductive Biology and Endocrinology. 2003; 107(1).
Holstein AF: Spermatogenez menschen: Grundlagenforschung und Klinik. Anne Anat. 1999, 181: 427-436.
Doğantekin E, Özcan S. Çevresel etkenler ve spermatogenez. Androloji Bülteni 2016; 18(66): 183–187
Barazani Y, Katz BF, Nagler HM, Stember DS. Lifestyle, environment, and male reproductive health. Urologic Clinics of North America. 2014;41(1):55–66.
Söylemez H, Uğraş YM, Beytur A, Oğuz F, Kuruş M, Karabulut AB. Sigara dumanına maruz kalan sıçanlarda resveratrolün testis dokusundaki antioksidan etkisinin değerlendirilmesi. Türk Üroloji Dergisi- Turkish Journal of Urology 2011;37(3):235-241. dos:10.5152/tud.2011.044
Sadler TW. Gametogenez: Germ hücrelerinin Erkek ve Dişi Gametlere Dönüşmesi. Langman Medikal Embriyoloji. 2011; 11. baskıdan çeviri. Palme Yayıncılık
Staub C, Johnson L. Review: Spermatogenesis in the bull. Animal. 2018; 12:27-35. Doi: 10.1017/S1751731118000435
Ross MH, Pawlina W. Histoloji konu anlatımı ve atlas. Altıncı baskıdan çeviri. Demir N. Baykal B (ed.). Ankara: 2017.784-816
Kierszenbaum AL. Histoloji ve Hücre Biyolojisi Patolojiye giriş. Demir R(ed.) Palme. Ankara:2006. p. 532-550.
Mescher AL. Junqueıra Temel Histoloji Konu ve Atlas. Demir R(ed.). Palme. Ankara:2006. p. 532-550.
Eren B, BAL M, Eren Z, Bulut H. Sperm Preparatlarının Dıff-Quıck Yöntemi ile Boyanması. 1. Uluslararası Avrasya Biyolojik ve Kimya Bilimleri Konferansı 26-27 Nisan 2018, Ankara.
Eroschenko VP. diFiore’nin Histoloji Atlası fonksiyonel ilişkileriyle. Demir R(ed.). Palme. Ankara:2013. p. 477-550.
Eşrefoğlu M. Özel Histoloji. 2. Basım, İstanbul Medikal Yayıncılık, İstanbul, 2016. s. 337-344.
Ovalle KW, Nahirney CP. Netter Temel Histoloji. (Çev.Ed: Müftüoğlu S, Kaymaz F, Atilla P, Güneş Tıp Kitabevleri, 2009) s.380-384.
Industrial Reproductive Toxicology Discussion Group (IRDG). Computer Assisted Sperm Analysis (CASA) Group. Rat Sperm Morphological Assessment Guideline Document. Edition 1 October 2000.
Gat Y, Bachar GN, Zukerman Z, Belenky A, Gornish M. Varicocele: a bilateral disease. Fertil Steril. 2004; 81(2): 424-9.
Çayan S, Varikoselin güncel tedavisi, üroloji, mersin üniversitesi tıp fakültesi, Türkiye klinikleri J urology-special topıcs.2017. 10(1)22.
Kaynak: http://www.urotip.com.tr/wp-content/uploads/varikosel_2.jpg Erişim zamanı: 31.05.2022
Lamb JC, Boffetta P, Foster WG, Goodman JE, Hentz KL, Rhomberg LR, Staveley J, Swaen G, Kraak GVD, Williams AL. Critical comments on the WHO-UNEP state of the science of endocrine disrupting chemicals- 2012. Regul Toxicol Pharmacol, 2014;69(1):22-40.
Hutson JM, Hasthorpe S, Heyns CF. Anatomical and functional aspects of testicular descent and cryptorchidism. Endocrine Reviews. 1997;18(2):259-280.
Tharmalingam MD, Matilionyte G, Wallace WHB, Stukenborg JB, Jahnukainen K, Oliver E, Goriely A, Lane S, Guo J, Cairns B, Jorgensen A, Allen CM, Lopes F, Anderson RA, Spears N, Mitchell RT. Cisplatin and carboplatin result in similar gonadotoxicity in immature human testis with implications for fertility preservation in childhood cancer
Kurus M, Bay Karabulut A, Taslidere E, Otlu O. Preventive effects of Resveratrol against azoxymethaneinduced testis injury in rats. Andrologia. 2017;49: e12674. https://doi.org/10.1111/and.12674
Wu H, Wang F, Tang D, Han D. Mumps Orchitis: Clinical Aspects and Mechanisms. Front Immunol. 2021 Mar 18; 12:582946.
Keays M, Rosenberg H. Testicular torsion. CMAJ. 2019 Jul 15;191(28): E792. doi: 10.1503/cmaj.190158.
Doğantekin E, Özcan S. Çevresel etkenler ve spermatogenez. Androloji Bülteni 2016; 18(66): 183–187
