Derinin Yaşlanma Süreci
Özet
Deri yaşlanması, zamana bağlı kronolojik (intrensek) ve çevresel etkenlere bağlı dış kaynaklı (ekstrensek) olmak üzere iki dinamik süreçle gerçekleşir. Kronolojik yaşlanma genetik faktörler ve telomer kısalmasıyla ilerlerken; deri atrofisine, metabolik hızda yavaşlamaya ve elastin-kollajen değişikliklerine yol açar. Bu süreçte epidermis incelir, dermo-epidermal bileşke düzleşir, melanosit ve Langerhans hücre sayıları azalarak derinin koruyucu bariyeri ile antijen sunma kapasitesi zayıflar. Dermiste ise özellikle Tip I kollajen ve hyalüronik asit miktarının azalmasıyla lifler kompakt hale gelir ve kırışıklıklar oluşur. Dış kaynaklı yaşlanmanın başlıca nedeni olan fotoyaşlanma (ultraviyole maruziyeti) ise kronolojik etkilerin üzerine eklenerek cildin kaba, gevşek, lekeli ve derin kırışıklıklı bir görünüm almasına neden olur. Fotoyaşlanmada epidermiste hücresel atipi ve melanosit düzensizliği görülürken, dermiste "solar elastoz" olarak adlandırılan anormal elastotik madde birikimi ve bazofilik dejenerasyon gibi ağır histopatolojik hasarlar meydana gelir. Son olarak, hipodermis (deri altı) tabakasındaki yağ dokusunun yaşlanmayla azalması cildin yalıtım, yastıklama ve duyarlılık fonksiyonlarını bozarak yaşlanma sürecini tamamlar.
Skin aging occurs through two dynamic processes: time-dependent chronological (intrinsic) aging and environmental-dependent extrinsic aging. Chronological aging progresses with genetic factors and telomere shortening, leading to skin atrophy, decreased metabolic rate, and biochemical alterations in elastin and collagen. In this process, the epidermis thins, the dermo-epidermal junction flattens, and the numbers of melanocytes and Langerhans cells decrease, which weakens the skin's protective barrier and antigen-presenting capacity. In the dermis, the reduction of Type I collagen and hyaluronic acid causes fibers to become more compact, resulting in wrinkles. Photoaging (ultraviolet exposure), the primary cause of extrinsic aging, exacerbates chronological signs, leaving the skin coarse, loose, hyperpigmented, and deeply wrinkled. Photoaging induces cellular atypia and melanocyte irregularity in the epidermis, while causing severe histopathological damage in the dermis, such as basophilic degeneration and the accumulation of abnormal elastotic material known as solar elastosis. Finally, the age-related decline of adipose tissue in the hypodermis layer impairs the skin's insulation, cushioning, and sensory functions, completing the overall cutaneous aging process.
Referanslar
Kazancı A. Yaşlanmayla deride meydana gelen değişimlerin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012, Malatya.
Makrantonaki E, Zouboulis CC. Molecular mechanisms of human skin aging. Türkiye Klinikleri J Med Sci, 2009;29(5 Supp1):33-38.
Şen T. Deri yaşlanması ve antioksidanların önemi. Derleme. Ankara Ecz. Fak. Derg. 2016;40(1):36-53.doi: 10.1501/Eczfak_0000000578.
Yetkin H, Ceyhan AM, Yıldırım M. Deri yaşlanması ve tedavisi. Derleme. SDÜ Tıp Fak. Derg. 2009;16(2):32-38.
Uitto J. The role of elastin and collagen in cutaneous aging: intrinsic aging versus photoexposure. Journal of Drugs in Dermatology, 2008;7(2):12-16.
Uzun M. Demirezer LÖ. Cilt yaşlanması ve matriks metalloproteinaz enzimlerinin yaşlanma üzerine etkileri. Derleme. J Lit Pharm Sci,2019;8(3):206-213.doi:10.5336/pharmsci.2019-70792.
Kremslehner C, Miller A, Nica R, et al. Imaging of metabolic activity adaptations to UV stress, drugs and differentiation at cellular resolution in skin and skin equivalents-Implications for oxidative UV damage. Redox Biology,2020;37:101583. doi:10.1016/j.redox.2020.101583.
Deniz F. Puva ve dar bant UVB fototerapilerinin derideki etkilerinin dermoskopla izlenmesi. Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi. Uzmanlık Tezi, 2009, Konya.
Bulur I. Yaşlanma ve deri. Derleme. Osmangazi Tıp Dergisi, 2016;38 (özel sayı 1):99-101.doi: 10.20515/otd.73899.
Öztürk G. Derinin yapısı ve görevleri. Turkiye Klinikleri J Cosmetol. 1999;2(1):1-8.
Yonei Y, Takabe W, Yagi M. Photoaging and glycation of elastin: effect on skin. Review article. Glycative Stresss Research, 2015;2(4):182-190.
Kondo S. The roles of cytokines in photoaging. Journal of Dermatological Science, 2000;23(1):30-36.
Berneburg M, Plettenberg H, Krutmann J. Photoaging of human skin. Review article. Photodermatol Phtoimmunol Photomed, 2000;16:239-244.
Maraşoğlu Çelen Ö, Kutlubay Z, Engin B, Tüzün Y. Fotoyaşlanma ve Biyokimyasal Temeli. Derleme, Dermatoz, 2015;6(3):1-6.doi:10.15624.dermatoz15063d1.
Şaşmaz S, Çıralık H. Yaşlanmış deride mikroskopik ve histopatolojik değişiklikler. Derleme. Turkiye klinikleri J Cosm Dermatol-Special Topics, 2008; 1(1): 20-24.
Pehlivan S, Karadakovan A. Yaşlı bireylerde fizyolojik değişiklikler ve hemşirelik tanılaması. Gümüşhane Sağlık Bilimleri Dergisi. 2013;2(3):385-395.
