Hemşirelik Uygulamalarında Peplau’nun Kişiler Arası İlişkiler Hemşirelik Kuramı’nın Kullanımı: Literatür Taraması
Özet
Bu çalışma, hemşirelik uygulamalarında Peplau’nun Kişiler Arası İlişkiler Kuramı’nın kullanılmasının bakım kalitesine etkilerini inceleyen bir literatür taramasıdır. Kuramlar, hemşirelik sürecinde yapılan girişimlerin gerekçelerini açıklayarak uygulamalara bilimsel bir rehberlik sağlar. Peplau, hemşireliği kişiler arası etkileşime dayalı terapötik bir süreç olarak tanımlar ve hemşire-hasta ilişkisini oryantasyon, tanımlama, yararlanma ve çözümleme olmak üzere dört aşamada ele alır. Bu süreçte hemşire; yabancı, kaynak kişi, eğitici, lider, vekil ve danışman gibi çeşitli roller üstlenir. Derleme kapsamında, 2016-2020 yılları arasında yapılan 5'i Türk, 2'si yabancı toplam 7 elektronik çalışma incelenmiştir. İncelenen araştırmaların bulguları; Peplau’nun kuramı doğrultusunda sunulan hemşirelik bakımının hastaların anksiyete, depresyon ve postoperatif ağrı düzeylerini azalttığını göstermektedir. Ayrıca bu yaklaşım, bireylerin problem çözme yeteneklerini, motivasyonlarını, kendilerine olan güvenlerini ve sosyal becerilerini artırırken, tedaviye uyumu ve yaşam kalitesini de yükseltmektedir. Sonuç olarak, kurama dayalı bakımın etkinliği kanıtlanmış olup, hemşirelik uygulamalarının doğru, nitelikli ve sağlıklı ilerleyebilmesi için tüm bakım süreçlerinin Peplau’nun Kişiler Arası İlişkiler Kuramı rehberliğinde yürütülmesi önerilmektedir.
This study is a literature review examining the effects of utilizing Peplau’s Theory of Interpersonal Relations in nursing practices on the quality of care. Theories provide scientific guidance to practices by explaining the rationales behind interventions in the nursing process. Peplau defines nursing as a therapeutic process based on interpersonal interaction and addresses the nurse-patient relationship in four distinct phases: orientation, identification, exploitation, and resolution. During this process, the nurse assumes various roles such as stranger, resource person, teacher, leader, surrogate, and counselor. Within the scope of the review, a total of 7 electronic studies, including 5 Turkish and 2 foreign, conducted between 2016 and 2020 were examined. The findings of the reviewed research indicate that nursing care provided in line with Peplau’s theory reduces patients' anxiety, depression, and postoperative pain levels. Furthermore, this approach enhances individuals' problem-solving abilities, motivation, self-confidence, and social skills while also increasing treatment compliance and quality of life. In conclusion, the effectiveness of theory-based care has been proven, and it is recommended that all care processes be conducted under the guidance of Peplau's Theory of Interpersonal Relations to ensure that nursing practices progress accurately, qualitatively, and healthily.
Referanslar
İnan F.Ş, Üstün B. ve Bademli K. Türkiye’de Kuram/Modele Dayalı Hemşirelik Araştırmalarının İncelemesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 2013;16(2): 132-139.
Arabacı L.B. ve Taş G. Suça sürüklenen bir çocuk hastanın bakımında Peplau’nun Kişilerarası İlişkiler Modeli’nin kullanımının bakıma etkisi. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 2019;10(3):218-226.
McCurry MK, Hunter Revell SM, Roy C. Knowledge for the good of the individual and society: linking philosophy, disciplinary goals, theory, and practice. Nursing Philosophy, 2009; 11:42–52. doi:10.1111/j.1466-769X.2009.00423.x.
Şimşek A.B. ve Sarıkaya A. Hemşirelik Modeli ve Bakım: Primer Beyin Tümörlü Hastaların Roy’un Uyum Modeli ile Değerlendirilmesi. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 2015;12 (3): 224-232.
Younas A. ve Quennell S. Usefull of nursing theory- quided practice: an integrative review. Scandinavian Journal of Caring Sciences, 2019; 33: 544-555. doi: 10.1111/scs.12670.
Fawcett J. Conceptual models and nursing practice: the reciprocal relationship. J Adv Nurs, 1992; 17(2):224-8.
Zuhur Ş. ve Özpancar N. Türkiye’de Kronik Hastalık Yönetiminde Hemşirelik Modellerinin Kullanımı: Sistematik Derleme. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi, 2017; 19(2): 57-74.
Alligood MR. The nature of knowledge needed for nursing practice. In: Alligood MR, Tomey AM (eds), Nursing Theory: Utilization & Application. 3th ed. Philadelphia: Mosby Inc.; 2006. p.3-17.
Velioğlu P. [Hildegard Elizabeth Peplau: the theory of interpersonal relations]. Hemşirelikte Kavram ve Kuramlar. 1. Baskı. İstanbul: Akademi Basın; 2012. p.234-259.
Pektekin Ç. [Hildegard Elizabeth Peplau: the theory of interpersonal relations]. Hemşirelik Felsefesi, Kuramlar, Bakım Modelleri ve Politik Yaklaşımlar. 1. Baskı. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi; 2013. p.53-60.
Gonzala A. Hidegard Peplau: Interpersonal relations theory. Nurselabs. [Online]. https://nurseslabs.com/hildegard-peplau-interpersonal-relations-theory/. [Accessed: 07th March 2021].
Çunkuş N, Yiğitoğlu G.T.. Peplau’nun Kişiler Arası İlişkiler Kuramı’na Göre Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Hastaya Hemşirelik Bakımı. Turkiye Klinikleri J Nurs Sci, 2018;10(4):370-80. doı: 10.5336/nurses.2018-61786.
Demir S. [Hildegard Elizabeth Peplau: the theory of interpersonal relations]. İçinde: Karadağ A, Çalışkan N, Baykara ZG, (eds.). Hemşirelik Teorileri ve Modelleri. 1. Baskı. İstanbul: Akademi Basın ve Yayıncılık; 2017. p.122- 144.
Douglas JL, Sowell R, Philips KD. Using Peplau’s theory to examine the psychosocial factors associated with hiv-infected women’s difficulty in taking their medications. J Theory Constr Test, 2003;7(1):10-17.
Erci B, Sezgin S, Kaçmaz Z. [The impact of therapeutic relationship on preoperative and postoperative patient anxiety]. Aust J Adv Nurs, 2008;26(1):59-66.
Bilge A.ve Engin E. Kişilerarası İlişkiler Kuramı Temelli Çözüm Odaklı Terapinin Etkinliği: Geriye Dönük Bir İnceleme. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 2016; 17(4):261-269.
Çalışkan, B. B. ve Gürhan, N. (2019). Majör Depresyon Tanılı Bir Olgunun Peplau’nun Kişilerarası İlişkiler Teorisi Doğrultusunda Hemşirelik Bakımı: Olgu Sunumu, EGE HFD., 35 (3):163-171.
Manav G. ve Altın K. Asperger Sendromu ile İzlenen Çocuğun Peplau’nun Kişilerarası İlişkiler Modeline Göre Değerlendirmesi: Durum Çalışması. Karya Journal of Health Scıence, 2020; 1(1): 25-28.
Pardede J.A., Hamid A.Y.S. ve Putri Y.S.E. Penerapan Socıal Skıll Traınıng Dengan Menggunakan Pendekatan Teorı Hıldegard Peplau Terhadap Penurunan Gejala Dan Kemampuan Pasıen Isolası Sosıal. Jurnal Keperawatan, 2020; 12(3): 327 – 340.
Exelby, L. Managing Postoperative Pain For Patients With Addiction And atients With Addiction And The Theory of Interpersonal Relations. UNM Digital Repostory. 2020. [Online]. https://digitalrepository.unm.edu/hsc_advpracticenursing/6. [Accessed: 07th March 2021].
Eren N. Severe personality disorders and nursing interventions: part-II. J Psychiatr Nurs, 2010;1(2):86-95.
Marchese K. Using Peplau’s Theory of Interpersonal Relations to Guide The Education of Patients Undergoing Urinary Diversion. Urologic Nursing, 2006;26(5):363-70.
Senn FJ. Peplau’s Theory of Interpersonal Relations: Application in Emergency and Rural Nursing. Nursing Science Quarterly, 2013; 26(1): 31– 5. doi: 10.1177/0894318412466744.
Hagerty AT, Samuels W, Norcini-Pala A. Gigliotti E. Peplau’s Theory of Interpersonal Relations: An Alternate Factor Structure for Patient Experience Data?. Nurs Sci Q, 2017; 30(2): 160–7. doi:10.1177/0894318417693286.
