Hemşireler İçin Ahlaki Gelişim Kuramları
Özet
Bu derleme, hemşirelik bakım ve uygulamalarında ahlaki gelişim kuramlarının kullanımının önemini ve sağladığı yararları incelemektedir. Kuramlar, bilgi ve uygulama arasında köprü kurarak profesyonellere yeni bakış açıları kazandırır ve rehberlik eder. Hemşireler, meslekleri gereği hasta ve sağlıklı bireylerle sürekli iletişim halinde olduklarından, kaliteli ve bütüncül bir bakım sunabilmek için ahlak ve etik konularına dikkat etmek zorundadırlar. Yazıda; Psikanalitik Kuram, Bilişsel Gelişim Kuramı (Piaget, Kohlberg, Dewey, Gilligan), Davranışçı Kuram ve Sosyal Öğrenme Kuramı gibi temel yaklaşımların ahlak kavramına bakış açıları ele alınmıştır. Özellikle hemşirelikte adalet etiği ile bakım etiğinin dengelenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ahlaki gelişim kuramlarını rehber edinen ve ahlaki duyarlılığı yüksek olan hemşireler, klinik uygulamalarda karşılaştıkları karmaşık etik ikilemleri daha iyi analiz edebilir, hastanın yaşam dönemine ve gereksinimlerine uygun kararlar alabilirler. Sonuç olarak, bu kuramların hemşirelik uygulamalarına entegre edilmesi, hata riskini en aza indirerek bakım kalitesini artırır ve hemşirelerin kendi gelişimleri ile hizmet sundukları bireylerin ahlaki süreçlerinin farkında olmalarını sağlar.
This review examines the importance and benefits of utilizing moral development theories in nursing care and practices. Theories bridge the gap between knowledge and practice, providing professionals with new perspectives and guidance. Since nurses are in constant communication with healthy or sick individuals due to their profession, they must pay attention to moral and ethical issues to provide quality and holistic care. The text evaluates the perspectives of core approaches on the concept of morality, including the Psychoanalytic Theory, Cognitive Development Theory (Piaget, Kohlberg, Dewey, Gilligan), Behaviorist Theory, and Social Learning Theory. It particularly emphasizes the necessity of balancing the ethics of justice and the ethics of care in the nursing profession. Nurses who adopt moral development theories as a guide and possess high moral sensitivity can better analyze complex ethical dilemmas encountered in clinical practice and make appropriate decisions tailored to the patient's life stage and specific needs. Consequently, integrating these moral development theories into nursing practices minimizes the risk of errors, enhances the quality of care, and enables nurses to be aware of both their own moral development and that of the individuals to whom they provide healthcare services.
Referanslar
Akyol, A.D. Etik ve Hemşirelik. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi, 2002; 18(1-3): 105-118.
Cengizler Ç. Ahlak Gelişiminin Akademik Önyargı, ve Disiplin Üstüne Etkileri. Gelişim ve Öğrenme, 2016;1-3.
Yıldız V.A. ve Karakavak Çırak G. Bir Sosyal Öğrenme Aracı Olarak Medya ve Ahlaki Gelişim Kuramları Açısından Medya Okuryazarlığına Eleştirel Bir Bakış. Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. Erzurum, 2011.
Şengün M. Ahlak Gelişimin Psiko-Sosyal Dinamikleri. On Dokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2007; 23(23): 201-221.
Karakavak Çırak G. Üniversite Öğrencilerinin Ahlaki Yargı Yetenekleri ve Ahlaki Yargı Yetenekleri ile Kendini Gerçekleştirme Düzeylerinin Karşılaştırılması. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. Adana, 2006.
Gürses İ. ve Kılavuz M. K. Kuşakların Ahlaki Değerleri Birlikte Öğrenmesi: Kohlberg’in Ahlaki Gelişim Kuramı Açısından Bir Değerlendirme. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2016; 25(1): 97-117.
Çoban Gİ. ve Türer S., Ahlaki Gelişim ve Hemşirelik. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2014; 3(3), 948-958.
Çiftçi, M. Disiplin Cezası Alan ve Almayan Lise Öğrencilerinin Ahlaki Yargı Yetenekleri Bilişsel Çarpıtmaları ve Empatik Becerilerinin Karşılaştırılması. Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum, 2008.
Danış M.Z. ve Mısırlı G.N. Sosyal Hizmette Ahlaki Gelişim Kuramının Uygulanması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2018; 11(57): 535-544. http://dx.doi.org/10.17719/jisi.2018.2469.
Çam Z., Çavdar D, Seydooğulları S. vd. Ahlak Gelişimine Klasik ve Yeni Kuramsal Yaklaşımlar. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimler, 2012;12(2):1211-122.
Orhan R. ve Ayan S. Psikomotor ve Gelişim Kuramları Açısından Spor Pedagojisi. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2018; 8(2): 523-540.
Burkhard M. A. ve Nathaniel A. K. Değerlerin Gelişimi. İn: Alpar ŞE, Bahçecik N., Karabacak Ü. (Çev. Ed.). Çağdaş Hemşirelikte Etik, 3. Baskı. İstanbul, İstanbul Tıp Kitabevi, 2013: 98-115.
Ekşi H. Bilişsel Ahlak Gelişimi Kuramı: Kohlberg ve Sonrası. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2006; 6(1), 29-38.
Seymen O. A. ve Bolat T. Kohlberg’in Bilişsel Ahlâkî Gelişim Modelinden Yararlanan Etiksel Karar Verme Modellerinin Karşılaştırmalı Analizi. Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi, 2007; 13, 24-61.
Dinç L. Bakım Etiğinin Hemşirelik Uygulamaları Açısından Önemi. Turkiye Klinikleri J Med Ethics Law Hist-Special Topics, 2017; 3(1), 1-9
Gümüş E. Kohlberg'in Ahlaki Gelişim Kuramına Göre Ortaokul Öğrencilerinin Ahlaki Gelişim Düzeyi ile Cinsiyet. Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum, 2015.
Özsarı E. ve Öğretir Özçelik A.D. Toplumsal Alan Kuramına Göre Türkiye’de Orta Çocukluk Dönemindeki Ahlaki Gelişim. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2020; 53(3):1051-1074. http://dx.doi.org/10.30964/auebfd.555606.
Boz İ. Kadın sağlığında bakım etiği yaklaşımı. İn: Öncel S. (Ed.). Halk Sağlığı Hemşireliği Uygulamaları ve Etik. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2020:13-18.
Tanrıverdi H., Adıgüzel O., Özkan D. Mesleki Profesyonellik ve Bir Meslek Mensupları Olarak Hemşireler Örneği. Yönetim Bilimleri Dergisi, 2011; 239-259.
Nora C.R., Zoboli E.L., Vieira M.M. Moral Sensitivity in Primary Health Care Nurses. Rev Bras Enferm, 2017; 70, 308-316.
Shahvali E.A, Mohammadzadeh H., Hazaryan M., Hemmatipour A. Investigating the Relationship Between Nurses' Moral Sensitivity and Patients' Satisfaction with the Quality of Nursing Care. Eurasian J Anal Chem, 2018; 13(3), 1-7.
