Hipertansiyon ve Hemşirelik Yönetimi
Özet
Hipertansiyon, dünya genelinde ve ülkemizde arteriyel kan basıncının 140/90 mmHg ve üzerinde olmasıyla karakterize, yüksek mortalite ile morbiditeye yol açan ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Genetik, ileri yaş gibi değiştirilemez faktörlerin yanı sıra obezite, sedanter yaşam, sigara ve aşırı tuz tüketimi gibi değiştirilebilir risk faktörleri etiyolojisinde önemli rol oynamaktadır. Hastalık genellikle asemptomatik seyretmekle birlikte baş ağrısı, vertigo ve palpitasyon gibi semptomlarla da ortaya çıkabilmektedir. Tanı sürecinde detaylı anamnez, fizik muayene ve laboratuvar tetkikleri kritik öneme sahiptir. Tedavi yaklaşımı; kilo kontrolü, sodyum kısıtlaması, Akdeniz tipi beslenme ve düzenli egzersizi kapsayan non-farmakolojik yaşam tarzı değişiklikleri ile ACE inhibitörleri, ARB ve beta blokerler gibi ajanları içeren farmakolojik tedaviden oluşmaktadır. Bu kronik sürecin yönetiminde hemşireler; hastaların tedaviye ve yaşam tarzı değişikliklerine uyumunu değerlendirmede, kapsamlı eğitimler planlamada, kendi kendine kan basıncı ölçüm becerilerini geliştirmede ve komplikasyonları önlemede kilit bir rol üstlenmektedir.
Hypertension is a critical public health issue globally and in Turkey, characterized by arterial blood pressure of 140/90 mmHg or higher, leading to high mortality and morbidity rates. Along with non-modifiable factors such as genetics and advanced age, modifiable risk factors like obesity, sedentary lifestyle, smoking, and excessive salt consumption play a major role in its etiology. Although the disease is generally asymptomatic, it can manifest through symptoms such as headache, vertigo, and palpitation. Detailed anamnesis, physical examination, and laboratory tests hold critical importance in the diagnosis process. The treatment approach consists of non-pharmacological lifestyle changes covering weight control, sodium restriction, Mediterranean diet, and regular exercise, combined with pharmacological treatments involving agents like ACE inhibitors, ARBs, and beta-blockers. In managing this chronic condition, nurses play a key role in assessing patient compliance with treatment and lifestyle modifications, planning comprehensive education, enhancing self-blood pressure monitoring skills, and preventing complications.
Referanslar
Şenuzun F, Özer S. Hipertansiyon ve Bakım. Durna Z. (ed.) Kronik Hastalıklar ve Bakım içinde. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2012 p. 95-105.
Aydoğdu S, Güler K, Bayram F, Altun B, Altun B, Derici Ü, Abacı A, ve ark. Türk hipertansiyon uzlaşı raporu 2019. Turk Kardiyol Dern Ars. 2019; 47(6): 535-46. doi: 10.5543/tkda.2019.62565
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). Hipertansiyon Tanı ve Tedavi Kılavuzu 2019. (29.07.2022 tarihinde https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/20190527160350-2019tbl_kilavuz64f1da66bf.pdf?a=1 adresinden ulaşılmıştır).
Unger T, Borghi C, Charchar F, Khan NA, Poulter NR, Prabhakaran D, et al. (2020). 2020 International Society of Hypertension global hypertension practice guidelines. Journal of Hypertension. 2020; 75(6): 1334-57.
Whelton PK, Carey RM, Aronow WS, et al. 2017 ACC/AHA/AAPA/ ABC/ACPM/AGS/APhA/ASH/ASPC/NMA/PCNA Guideline for the prevention, detection, evaluation, and management of high blood pressure in adults: executive summary: areport of the american college of cardiology/american heart association task force on clinical practice guidelines. J Am Coll Cardiol. 2017; 1097(17): 41519-1.
World Health Organisation. A Global Brief on Hypertension 2013. (01.08.2022 tarihinde https://www.who.int/publications/i/item/a-global-brief-on-hypertension-silent-killer-global-public-health-crisis-world-health-day-2013 adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organisation. Hypertension 2019. (01.08.2022 tarihinde https://www.who.int/news-room/events/world-hypertension-day-2019/hypertension#:~:text=World%20Hypertension%20Day%202019,-19%20May%202019&text=Of%20the%20estimated%201.13%20billion,consumption%20of%20alcohol%20and%20tobacco adresinden ulaşılmıştır).
Williams B, Mancia G, Spiering W, Rosei EA, Azizi M, Burnier M, et al. 2018 ESC/ESH guidelines for the management of arterial hypertension the task force for the management ofarterial hypertension of the european society of cardiology and the european society of hypertension. Journal of Hypertension. 2018; 36: 1953-2041.
Satman I, Omer B, Tutuncu Y, Kalaca S, Gedik S, Dinccag N, et al. TURDEP-II study group. Twelve-year trends in the prevalence and risk factors of diabetes and prediabetes in Turkish adults. Eur J Epidemiol. 2013; 28(2): 169-80. doi: 10.1007/s10654-013-9771-5.
Sengul S, Akpolat T, Erdem Y, Derici U, Arici M, Sindel S, et al. Changes in hypertension prevalence, awareness, treatment, and control rates in Turkey from 2003 to 2012. Journal of Hypertension. 2016; 34: 1208-17.
Onat A, Can G, Yüksel H, Ademoğlu E, Ünaltuna NE, Kaya A, Altay S. TEKHARF 2017 Tıp dünyasının kronik hastalıklara yaklaşımına öncülük. İstanbul: Logos Yayıncılık Tic. A.Ş.; 2017.
World Health Organisation. WHO Salt Reduction 2020. 29.07.2022 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/salt-reduction adresinden ulaşılmıştır).
Babalık E. Hipertansiyon patofizyolojisi. Klinik Gelişim. 2005; 18(2): 25-32.
Dilek M, Arık N. Primer hipertansiyon patogenezi. Türkiye Klinikleri J Nephrol-Özel Konular. 2017; 10(1): 1-7.
Öztürk O. Birinci basamakta sekonder hipertansiyon tanısal süreci ve tedavi prensipleri. Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics. 2017; 8(6): 449-52.
Türk Kardiyoloji Derneği. Ulusal Hipertansiyon Tedavi ve Takip Kılavuzu 2000. (01.08.2022 tarihinde https://tkd.org.tr/kilavuz/k03/3_2d304.htm?wbnum=1104 adresinden ulaşılmıştır).
Chiong JR. Controlling hypertension from a public health perspective. International Journal of Cardiology. 2008; 127: 151- 6.
Kılıç T, Üstü Y. Hipertansiyon için birinci basamak kullanımına yönelik kanıta dayalı bir rehber çalışması. Ankara Medical Journal. 2012; 12(4); 205-13.
Ekim M. Hipertansiyon tedavisinde beslenmenin ve yaşam tarzı değişikliklerinin önemi Bozok Tıp Dergisi. 2018; 8(2): 80-5.
Böcek Aker E, Doğaner YÇ, Aydoğan Ü. Türk hipertansiyon uzlaşı raporları: 2015’den 2019’a neler değişti? Konuralp Tıp Dergisi. 2020; 12(2): 326-33.
Yıldırım N, Durna Z. Hipertansiyonda hemşirenin rolü. Ebelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2021; 4(3): 305-15.
Türk Kalp Vakfı. Hipertansiyon ve tuz. (29.07.2022 tarihinde https://tkv.org.tr/saglikli-bilgiler/makaleler/hipertansiyon-ve-tuz#:~:text=Hipertansiyon%20hastalar%C4%B1nda%20g%C3%BCnl%C3%BCk%20sodyum%20t%C3%BCketimi,tuzun%20haz%C4%B1r%20g%C4%B1dalardan%20al%C4%B1nd%C4%B1%C4%9F%C4%B1%20unutulmamal%C4%B1d%C4%B1r adresinden ulaşılmıştır).
Öngen Z. Çözümü zor bir toplumsal sorun: Hipertansiyon. Klinik Gelişim. 2005; 18(2): 4-7.
Hacıhasanoğlu R. Hipertansiyonda tedaviye uyumu etkileyen faktörler. TAF Preventive Medicine Bulletin, 2009; 8(2): 167-72.
ICN. Delivering qualityi serving cummunities: nurses leading chronic care 2010. (13.07.2022 tarihinde https://www.thder.org.tr/uploads/files/icn-2010.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Himmelfarb CRD, Mehsah YC. Expanding the role of nurses to ımprove hypertension care and control globally. Annals of Global Health, 2016; 82(2): 243-53.
Irmak YZ, Düzöz ÖGT, Bozyer Öİ. Bir eğitim programının hipertansiyonlu hastaların yaşam tarzı ve ilaç tedavisi uyumuna etkisi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2007; 14(2): 39-47.
Hacıhasanoğlu R. Hipertansiyon yönetiminde hemşirenin sorumlulukları. Fırat Sağlık Hizmetleri Dergisi. 2009; 4(12): 154-64.
Kolcu M. , Ergün A. Yaşlılarda Hipertansiyon. Marmara Sağlık Hizmetleri Dergisi. 2017; 1(1): 17-23.
Sheilini M, Hande Manjunatha H, George A. Family support and medication nonadherence among elderly on antihypertensives. Indian Journal of Public Halth Research & Development, 2019; 10(4): 294-98. Doi:10.5958/0976-5506.2019.0706.X
Bengtson A, Drevenhorn E. The nurse’s role and skills in hypertension care: a review. Clinical Nurse Specialist. 2003; 17(5): 260-68.
Karakurt PD, Kara M. Hipertansiyon ve evde bakım. Atatürk Üniversitesi Yüksekokulu Dergisi. 2007; 10(1): 97-104.
Hacihasanoğlu R, Gözüm S. The effect of patient education and home monitoring on medication compliance, hypertension management, healthy lifestyle behaviours and BMI in a primary health care setting. J Clin Nurs. 2011; 20(5-6): 692-705.
