Online (Çevrimiçi) Oyunların Tarihsel Gelişimi ve Çocuğun Hayatındaki Yeri
Özet
Oyun, Göbeklitepe bulgularından günümüze kadar çocuk gelişiminde iletişim, yardımlaşma ve öğrenme süreci sağlayan temel bir aktivitedir. Teknolojinin gelişmesiyle geleneksel sokak oyunları yerini bilgisayar ve internet tabanlı çevrimiçi (online) oyunlara bırakmıştır. 1970'lerde başlayan bu dijitalleşme süreci, günümüzde milyarlarca oyuncuya ulaşarak devasa bir sektöre dönüşmüştür. Çevrimiçi oyunlar; el-göz koordinasyonu sağlama, problem çözme becerilerini geliştirme, dil öğrenimini destekleme ve sosyalleşme gibi önemli olumlu etkilere sahiptir. Ancak, denetimsiz ve uzun süreli kullanım durumunda; postür bozuklukları, obezite, uyku problemleri, yalnızlaşma, şiddet ve suça eğilim, anksiyete, gerçeklik algısının bozulması gibi ciddi fiziksel ve psikolojik olumsuzluklara yol açabilmektedir. Çocukların bu risklerden korunması için ebeveynlerin ve eğitimcilerin kontrolü altında, belirlenen kurallarla oyun oynanması kritik öneme sahiptir. Türkiye'de bakanlık düzeyinde zararlı içerikleri engelleyen alternatif internet erişim hizmetleri sunulmakta olup, ailelerin bilinçlendirilmesinde ve bu sürecin yönetiminde halk sağlığı hemşirelerine büyük görevler düşmektedir. Sonuç olarak, dengeli ve bilinçli oynandığında çocuk gelişimini destekleyen çevrimiçi oyunlar, kontrolsüz bırakıldığında çocuğun ve dolayısıyla gelecekteki toplumun sağlığını tehdit eden riskler barındırmaktadır.
Play is a fundamental activity that has provided communication, cooperation, and learning experiences in child development from the Göbeklitepe findings to the present day. With the advancement of technology, traditional street games have been replaced by computer and internet-based online games. This digitalization process, which began in the 1970s, has transformed into a massive industry reaching billions of players worldwide today. Online games offer significant positive effects, including enhancing hand-eye coordination, improving problem-solving skills, supporting language learning, and facilitating socialization. However, uncontrolled and prolonged use can lead to severe physical and psychological issues, such as postural deformities, obesity, sleep disorders, isolation, tendency toward violence and crime, anxiety, and a distorted perception of reality. To protect children from these risks, it is critically important that gaming occurs under parental and educator supervision within designated rules. In Turkey, alternative internet access services that block harmful content are offered at the ministerial level, and public health nurses hold vital responsibilities in raising parental awareness and managing this situation. Consequently, while online games support child development when played in a balanced and conscious manner, they pose substantial risks to the health of the child and future society when left unmonitored.
Referanslar
AAP Council on Communications and Media. Media Use in School-Aged Children and Adolescents. Pediatrics. 2016;138(5): 1-6. doi:10.1542/peds.2016-2592
Afolabi AA, Ilesanmi OS, Adebayo AM. Prevalence and Pattern of Internet Addiction Among Adolescents in Ibadan, Nigeria: A CrossSectional Study. Cureus. 2022;14(2): 1-18. doi:10.7759/cureus.22293
Alper A, Canpolat Ö, Kızılışıkoğlu G. Dijital Oyunların Ortaöğretim Öğrencilerinin Şiddete Yönelik Davranışlarına Etkileri. Z. Karacagil (Dü.) Current Debates on Social Sciences 7 Human Studies içinde, Ankara: Bilgin Kültür Sanat Yayınları; 2021(1). 61-91.
Arvas İ. (2019). Şiddet İçerikli Video Oyunlarının 10-15 Yaş Grubu Çocukların Saldırganlık Davranışı ve Şiddet Eğilimine Etkisi. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Üsküdar Üniversitesi Bağımlılık ve Adli Bilimler Enstitüsü]
Atak F. (2020). 10-14 Yaş Arasındaki Çocukların Dijital Oyun Bağımlılığı ile Sosyal Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü]
Ayhan B, Köseliören M. İnternet, Online Oyun ve Bağımlılık. Online Journal of Technology Addiction & Cyberbullying. 2019;6(1): 1-30.
Balıkçı R. (2018). Çocuklarda ve Ergenlerde Çevrimiçi Oyun Bağımllığı ve Agresif Davranışlar Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]
Bayın G. (2021). Küreselleşmenin Özel Eğitimli Çocuklar Üzerindeki Etkisi: Cep Telefonları Örneği. [Yüksek Lisans Tezi, Kastamonu: Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu. Dijital Oyunlar Raporu 2020. (02/05/2022 tarihinde https://www.guvenlioyna.org.tr/dosya/jVFeB.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Biricik Z, Atik A. Gelenekselden Dijitale Değişen Oyun Kavramı ve Çocuklarda Oluşan Dijital Oyun Kültürü. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (e-gifder). 2021;9(1): 445-469.
Carpena Lucas PJ, Sánchez-Cubo F, Vargas Vargas M, et al. Influence of Lifestyle Habits in the Development of Obesity during Adolescence. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2022;19(4124): 1-12. doi:https://doi.org/10.3390/%20ijerph19074124
Coşkun Ö, Övür A. Tüketim Aracı Olarak Dijital Oyunlar: FIFA 2018 Örneği. Yeni Medya Elektronik Dergisi. 2020;4(2): 131-143. doi:2548-0200
Cömert S, Güven G. Çocukların Bilgisayar Kullanım Sıklıkları, Bilgisayar Kullanım Amaçları ve Bilgisayarda Tercih Ettikleri Oyun Türlerinin İncelenmesi. Journal of International Management, Educational and Economics Perspectives. 2016; 4(1): 31-37.
Çakır H. Bilgisayar Oyunlarına İlişkin Ailelerin Görüşleri ve Öğrenci Üzerindeki Etkilerin Belirlenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2013;9(2): 138-150.
Demirbaş Y. Dijital Oyun Araştırmalarında Biçimsel Analiz ve Oyun Türleri: Hayatta Kalma Oyunları Türü. Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Düşünceler Hakemli E-Dergisi. 2019; 12: 15-32.
Evcin S, Erzi S. Şiddet İçerikli Bilgisayar Oyunlarının Ergenlerin Saldırganlık Eğilimine Etkisi. Humanitas. 2019;7(14): 181-202. doi:10.20304/humanitas512579
Gaming in Turkey. Türkiye Oyun Sektörü 2020 Raporu. (02/05/2022 tarihinde https://www.gaminginturkey.com/turkiye-oyun-sektoru-raporu-2020.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Gökalp B. (2021). İlköğretim Öğrencilerinin Bilgisayar Oyun Bağımlılığını Belirleyen Etkenler. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Medipol Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü]
Granic I, Lobel A, Engels RC. The Benefits of Playing Video Games. American Psychologist. 2014;69(1): 66 –78. doi:10.1037/a0034857
Güvendi B, Tekkurşun Demir G, Keskin B. Ortaokul öğrencilerinde Dijital Oyun Bağımlılığı ve Saldırganlık. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi. 2019;11(18): 1194-1217. doi:10.26466-/opus.547092
Hayes EJ. Playing it Safe: Avoiding Online Gaming Risks 2008. (26/04/2022 tarihinde Us-Cert: https://www.cisa.gov/uscert/sites/default/files/publications/gaming.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Kantar Özkes D, Kantar B, Koç F, et al. Suça Teşvik Eden Dijital Oyunların Çocuklar Üzerindeki Etkileri ve Bu Etkilerden Korunma Yöntemleri. Researcher: Social Science Studies. 2019;7(4): 215-222.
Koçyiğit S, Tuğluk MN, Kök M. Çocuğun Gelişim Sürecinde Eğitsel Bir Etkinlik Olarak Oyun. Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi. 2007;16: 324-342.
Küçükvardar M, Türel E. Covid-19 Pandemisinde Dijital Oyun Oynama Düzeyi Üzerine Bir Araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2022;47: 47-58. doi:10.52642/susbed.1010309
Moreno MA, Binger K, Zhao Q, et al. Digital Technology and Media Use by Adolescents: Latent Class Analysis. JMIR Pediatrics and Parenting. 2022;5(2): 1-21.
Mustafaoğlu R, Yasacı Z. Dijital Oyun Oynamanın Çocukların Ruhsal ve Fiziksel Sağlığı Üzerine Olumsuz Etkileri. Bağımlılık Dergisi. 2018;19(3): 51-58.
Öğretir AD. Oyun ve Oyun Terapisi. Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi. 2008;22: 94-100.
Öncel M, Tekin A. Ortaokul Öğrencilerinin Bilgisayar Oyun Bağımlılığı ve Yalnızlık Durumlarının İncelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2015;2(4): 7-17.
Özçelik MF. (2022). Ergenlerde Dijital Oyun Bağımlılığı ve Dindarlık İlişkisi Gaziantep Örneği. [Yüksek Lisans Tezi, Antalya: Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]
Özer A, Gürkan AC, Ramazanoğlu MO. Oyunun Çocuk Gelişimi Üzerine Etkileri. Doğu Anadolu Bölgesi Araştırmaları. 2006;4(3): 54-57.
Sağır A, Özdemir M, Erden S, et al. Risk Toplumunda Yeni Bir Boyut Olarak Dijitalleşen Gündelik Hayat: Bilgisayar Oyunlarının Ortaokul Öğrencileri Üzerine Etkisi (Mavi Balina Ve Momo Örneği). Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Akademik Dergisi. 2020;Şiddetin Önlenmesi Özel Sayısı 4 ve 5: 59-72.
Saunders TJ, Rollo S, Kuzik N, et al. International School-Related Sedentary Behaviour Recommendations For Children and Youth. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity. 2022;19(39): 1-14. doi:https://doi.org/10.1186/s12966-022-01259-3
Soyöz-Semerci ÖU, Balcı EV. Lise Öğrencilerinde Dijital Oyun Bağımlılığı Üzerine Bir Alan Araştırması: Uşak Örneği. Journal of Humanities and Tourism Research. 2020;10(3): 538-567. doi:10.14230/johut869
Şahin C, Tuğrul VM. İlköğretim Öğrencilerinin Bilgisayar Oyunu Bağımlılık Düzeylerinin İncelenmesi. Zeitschrift für die Welt der Türken Journal of World of Turks. 2012;4(3): 115-130.
Şelimen M. (2016). Şiddet İçeren Bilgisayar Oyunlarının 13-14 Yaş Grubu Çocukların Saldırganlık Davranışı Üzerindeki Etkileri. [Yükseklisans Tezi, Yalova: Yalova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]
Şimşek E, Karakuş Yılmaz T. Türkiye'de Yürütülen Dijital Oyun Bağımlılığı Çalışmalarındaki Yöntem ve Sonuçların Sistematik İncelemesi. Kastamonu Education Journal. 2020;28(4): 1851-1866. doi:10.24106/kefdergi.3920
Talan T, Kalınkara Y. Ortaokul Öğrencilerinin Dijital Oyun Oynama Eğilimlerinin ve Bilgisayar Oyun Bağımlılık Düzeylerinin İncelenmesi: Malatya İli Örneği. Journal of Instructional Technologies & Teacher Education. 2020;9(1): 1-13.
Tan B, Merey Z. Ortaokul Öğrencilerinin İnternet Kullanımına İlişkin Görüşlerinin Dijital Vatandaşlık Kapsamında İncelenmesi. Yüzüncüyıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2021;18(1): 162-193. doi:10.33711/yyuefd.859561
Taylan HH, Kara HZ, Durğun A. Ortaokul ve Lise Öğrencilerinin Bilgisayar Oyunu Oynama Alişkanliklari ve Oyun Tercihleri Üzerine Bir Araştırma. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2017;3(1): 78-87.
TDK. Güncel Türkçe Sözlük 2019. (22/05/ 2022 tarihinde Türk Dil Kurumu Sözlükleri: https://sozluk.gov.tr/ adresinden ulaşılmıştır).
Tok E. Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Oyuna İlişkin Algıları: Metafor Analizi Örneği. Kastamonu Eğitim Dergisi. 2018;26(2): 599-611. doi:10.24106/kefdergi.404885
Tuğrul B, Ertürk HG, Özen Altınkaynak Ş, et al. Oyunun Üç Kuşaktaki Değişimi. The Journal of Academic Social Science Studies. 2014;27: 1-16. doi:http://dx.doi.org/10.9761/JASSS2388
Uzunoğlu A. Dijital Oyun ve Bağımlılık. Yeni Medya. 2021;11: 116-131.
Vatandaş S. Şiddet ve Dijital Oyunlar (Şiddetin Dijital Oyunlar Üzerinden Deneyimlenmesi). Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (e-gifder). 2021;9(1): 399-424.
WePC. Çevrimiçi Oyun İstatistikleri 2022. (05/05/2022 tarihinde https://www.wepc.com/statistics/online-gaming/ adresinden ulaşılmıştır).
Yılmaz D, Güney R. Medyanın Çocuklar Üzerindeki Etkileri ve Kullanımına İlişkin Öneriler. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi. 2021;14(4): 486-494. doi:10.46483/deuhfed.829839
Yurdakök M. Medya Çarpması. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi. 2021;64: 16-24.
