Ebeveyn Tutumları ve Ebeveyn Tutumlarını Etkileyen Faktörler
Özet
Aile, bireyin karakter oluşumu, gelişim süreçleri ve hayata bakış açısı üzerinde yaşam boyu süren, yadsınamaz bir etkiye sahiptir. Ebeveyn tutumları; anne ve babanın kişilik özellikleri, geçmiş deneyimleri, beklentileri ve kültürel faktörler doğrultusunda şekillenen, çocuğun gelişimini doğrudan etkileyen davranış biçimleridir. Literatürde; demokratik, otoriter, aşırı koruyucu, tutarsız, ilgisiz, aşırı hoşgörülü, izin verici, reddeden ve mükemmeliyetçi olmak üzere farklı ebeveynlik tarzları tanımlanmaktadır. Bu tutumlar arasında demokratik yaklaşım; esnek kurallar, sevgi ve rehberlikle çocuğun özgüvenli, sorumluluk sahibi ve başarılı bir birey olmasını destekleyen en sağlıklı modeldir. Buna karşın baskıcı, cezalandırıcı, ilgisiz veya aşırı koruyucu gibi olumsuz tutumlar; çocuklarda saldırganlık, kaygı bozuklukları, düşük benlik algısı, antisosyal davranışlar ve bağımlılık gibi ciddi risklere yol açmaktadır. Ebeveynlerin sergilediği bu yaklaşımlar; çocuğun cinsiyeti, yaşı, doğum sırası, ebeveynlerin eğitim düzeyi, sosyoekonomik durum, ruh sağlığı ve aile içi iletişim gibi çoklu faktörlerden etkilenir. Çocuklar, ebeveynlerinin davranışlarını rol model alarak büyüdükleri için algılanan bu tutumlar sonraki nesillerin yetiştirilmesini de doğrudan şekillendirir. Sonuç olarak, sağlıklı bir toplum yapısının ve bireysel refahın harcı, çocukların sevgi ve güven ortamında yetiştirilmesidir; bu süreçte halk sağlığı hemşireleri ailelere rehberlik ederek kritik bir köprü görevi üstlenir.
The family has an undeniable, lifelong impact on an individual’s character formation, developmental processes, and perspective on life. Parenting styles are behavioral patterns that directly affect a child's development, shaped by the parents' personality traits, past experiences, expectations, and cultural factors. Various parenting styles are defined in the literature, including democratic, authoritarian, overprotective, inconsistent, neglectful, permissive, indulgent, rejecting, and perfectionist styles. Among these, the democratic approach is the healthiest model that supports the child to become a self-confident, responsible, and successful individual through flexible rules, love, and guidance. Conversely, negative attitudes such as oppressive, punitive, neglectful, or overprotective parenting lead to severe risks in children, including aggression, anxiety disorders, low self-esteem, antisocial behaviors, and dependency. These approaches exhibited by parents are influenced by multiple factors, such as the child's gender, age, birth order, parents' educational level, socioeconomic status, mental health, and intra-familial communication. Since children grow up by taking their parents' behaviors as role models, these perceived attitudes also directly shape the upbringing of future generations. Consequently, the foundation of a healthy social structure and individual well-being lies in raising children in an environment of love and trust, a process in which public health nurses play a critical guiding role for families.
Referanslar
Akbaba A. (2021). Ortaokul Öğrencilerinin Matematik Dersi Başarısı ile Ebeveynlerinin Tutumları ve Demografik Özellikleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. [Doktora Tezi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü]
Altun G. (2021). Geç Ergenlik Döneminde Ebeveyn Tutumları ile Yaşam Doyumu ve Öz Şefkat Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü]
Areshtanab HN, Fathollahpour F, Bostanabad MA, et al. Internet gaming disorder and its relationship with behavioral disorder and mother’s parenting styles in primary school students according to gender in Iran. BMC Psychology. 2021;9(110): 1-7. Doi: https://doi.org/10.1186/s40359-021-00616-4
Aydoğdu F, Dilekmen M. Ebeveyn Tutumlarının Çeşitli Değişkenler Açısından Değerlendirilmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi. 2016;11(2): 569-585.
Biricik Z, Atik A. Gelenekselden Dijitale Değişen Oyun Kavramı ve Çocuklarda Oluşan Dijital Oyun Kültürü. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (e-gifder). 2021;9(1): 445-469.
Ceylan Ö. (2017). Anne Baba Tutumları ile Çocuğun Sosyalleşme Süreci Arasındaki İlişki: Okul Öncesi Örneği. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]
Demiröz A. (2019). Ortaokul Öğrencilerinin Algıladıkları Aile Tutumları ile Akran Zorbalığı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]
Deniz ME, Kapıcıoğlu S, Yüksel BÖ, et al. Ergenlerde Saldırganlık ve Sosyal Beceri Davranışlarının Yordayıcısı Olarak Anne Baba Tutumları. Yıldız Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2018;2(1): 01-11.
Dokuyan M. 12.Sınıf Öğrencilerinde Algılanan Anne-Baba Tutumları ile Benlik Saygısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2016;2(2): 1-21.
İzmir Karaduman D. (2012). İlköğretim 1. Kademe 4.ve 5. Sınıf Öğrencilerinin Saldırganlık Düzeyleri İle Anne Baba Tutumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]
Kekeç AN. (2019). Ergenlik Dönemindeki Bireylerde Saldırganlık Davranışları ve Algılanan Anne Baba Tutumları. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]
Keleş Ş. (2022). Cinsel İstismara Uğrayan ve Uğramayan Ergenlerde Bağlanma Stili, Ana-Baba Tutumu, Depresyon ve Anksiyetenin Değerlendirilmesi. [Uzmanlık Tezi, Mersin: Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi]
Kesen NF, Deniz ME, Durmuşoğlu N. Ergenlerde Saldırganlık ve Öfke Düzeyleri Arasındaki İlişki: Yetiştirme Yurtları Üzerinde Bir Araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2007;17(12): 353-364.
Kıvrak Z. (2021). Yetişkinlerde Algılanan Ebeveyn Tutumu, Öz Şefkat, Öz Tiksinme İlişkisinin İncelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü]
Koyuncuoğlu M. (2021). Üniversite Öğrencilerinde Algılanan Anne-Baba Tutumu ile Toplumsal Cinsiyet Rolleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü]
Kozan D. (2020). Ebeveyn Tutumları ile Okul Öncesi Dönem Çocukların Okul Olgunlukları Arasındaki İlişki. [Yüksek Lisans Tezi, Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü]
Lo BCY., Lai RNM., Ng TK., et al. Worry and Permissive Parenting in Association with the Development of Internet Addiction in Children. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2020;17(7722): 1-12. Doi:10.3390/ijerph17217722
Moreno MA, Binger K, Zhao Q, et al. Digital Technology and Media Use by Adolescents: Latent Class Analysis. JMIR Pediatrics and Parenting, 2022;5(2): 1-21.
Onat G. (2010). Demokratik ve Otoriter Olarak Algılanan Ana-Baba Tutumlarının Lise Birinci Sınıf Öğrencilerinin Yılmazlık Düzeyine Etkilerinin Araştırılması. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]
Özen D. (2019). Ortaokul Öğrencilerinin Anne-Baba Tutumlarının Psikolojik Sağlamlık Üzerine Etkisi. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]
Öztürk Eyimaya A. Yalçın Irmak A. Relationship Between Parenting Practices and Children Screen Time During the COVID-19 Pandemic in Turkey. Journal of Pediatric Nursing, 2021;56: 24-29. doi:https://doi.org/10.1016/j.pedn.2020.10.002
Sezer A, Kolaç N, Erol, S. Bir İlköğretim Okulu 4, 5 ve 6. Sınıf Öğrencilerinin Saldırganlık Düzeylerinin Anne Baba Tutumları ve Bazı Değişkenler ile İlişkisi. Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2013;3(4): 184-190. doi: 10.5455/musbed.20131204095705
Soyöz-Semerci ÖU, Balcı EV. Lise Öğrencilerinde Dijital Oyun Bağımlılığı Üzerine Bir Alan Araştırması: Uşak Örneği. Journal of Humanities and Tourism Research. 2020;10(3): 538-567. doi:10.14230/johut869
Yağcı SS. (2019). Çocukların Algıladıkları Anne Baba Tutumları ile Saldırganlık Davranışları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Okan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü]
Yanmıyan S. Yeni Medya ve İletişim Çalışmalarının Etik Teoriler ve Yönetişim Bağlamında Değerlendirilmesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2021;21(3): 871-888.
Yıldız CS. (2019). 5. ve 6. Sınıf Öğrencilerinin Algıladıkları Anne Baba Tutumları ile Sosyal Beceri ve Saldırganlık Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü]
Zengin E. (2019). Ergenlerde Anne Baba Tutumları ile Sınav Kaygısı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Ortaokul Örneği. [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]
