Medyada Çocuk İstismarı ve İhmalinde Hemşirelik Yaklaşımı
Özet
Çocuklarda aşırı ve kontrolsüz medya kullanımı, dünya genelinde ihmal ve istismar başta olmak üzere pek çok fizyolojik ve psikolojik sağlık sorununa yol açmaktadır. Ailelerin dijital cihazları birer "elektronik bakıcı" gibi kullanması ve sosyal medyada çocuklarına ait görselleri ticari ya da popülarite amaçlı paylaşması (sharenting), çocukların mahremiyetini ihlal ederek onları pedofili, siber zorbalık ve çevrimiçi cinsel istismar (grooming) gibi büyük risklerle karşı karşıya bırakmaktadır. Ayrıca kontrolsüz oynanan Mavi Balina ve Momo gibi tehlikeli dijital oyunlar çocukları fiziksel zarara ve intihara sürükleyebilmektedir. Bu çok boyutlu sorunla mücadelede hemşireler okul, hastane ve birinci basamak sağlık kuruluşlarında kilit bir role sahiptir. Hemşireler; eğitici, danışman ve savunucu rolleri kapsamında ebeveynlere ve çocuklara güvenli internet kullanımı, medya okuryazarlığı ve ekran sınırı koyma konularında rehberlik etmektedir. Ayrıca çocuk sağlığının korunması ve geliştirilmesi amacıyla multidisipliner bir yaklaşımla etkin politikaların oluşturulmasında ve yasal düzenlemelerin yapılmasında aktif sorumluluk üstlenmektedirler.
Excessive and uncontrolled media use in children leads to numerous physiological and psychological health problems worldwide, particularly neglect and abuse. The utilization of digital devices by families as "electronic babysitters" and the sharing of their children's images on social media for commercial or popularity purposes (sharenting) violate children's privacy, exposing them to major risks such as pedophilia, cyberbullying, and online sexual grooming. Furthermore, dangerous digital games like the Blue Whale and Momo, played without supervision, can drive children toward physical harm and suicide. Nurses hold a key position in combating this multidimensional problem within schools, hospitals, and primary healthcare institutions. Within the scope of their educational, counseling, and advocacy roles, nurses guide parents and children on safe internet use, media literacy, and setting screen limits. Additionally, they assume active responsibilities in creating effective policies and making legal regulations through a multidisciplinary approach to protect and promote child health.
Referanslar
World Health Organization. Child maltreatment 2020. (05/04/2022 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/child-maltreatment adresinden ulaşılmıştır).
Gilbert R, Widom CS, Browne K, et al. Burden and consequences of child maltreatment in high-income countries. Lancet. 2009;373(9657): 68-81. doi:10.1016/S0140-6736(08)61706-7
World Health Organization. Violence against children 2020. (10/04/2022 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/violence-against-children adresinden ulaşılmıştır).
Karaman H, Ayhan H. Çocuğa yönelik teknolojik ihmal ve istismar. Online Journal of Technology Addiction and Cyberbullying. 2021;8(1): 43-59.
Polat, T. Amerika Birleşik Devletleri’nde çocuk koruma hizmetlerinin kısa tarihi. The Journal of Social Sciences. 2019;37: 46-65. doi:10.16990/SOBIDER.4982
Topçu S. Çocuk ve sanal ortam. Kocatepe Tıp Dergisi 2018;19: 27-33.
Mustafaoğlu R, Yasacı Z. Dijital oyun oynamanın çocukların ruhsal ve fiziksel sağlığı üzerine olumsuz etkileri. Bağımlılık Dergisi. 2018;19(3): 51-58.
Çalışkan M. Toplum ve suç araştırmalarında sınırları aşan bir sorun çevrimiçi çocuk istismarı. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2019;(61): 122-131.
Çınkır Ş, Nayır F. Medyaya yansıyan çocuk istismarı olaylarının değerlendirilmesi. Y. Karaman ve P. Taşkın (Ed.) Prof. Dr. Emine Akyüze Armağan Akademisyenlikte 50 Yıl Kitabı içinde. PEGEM Akademi; 2018. p. 78-89. doı 10.14527/9786052411643
Gülçay H, Balcı EV. Medya ve gelişim: Yakın geleceği üzerine öngörüsel değerlendirmeler. Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi Uluslararası Hakemli Dergisi. 2018;26(3): 238-247.
Doğan A, Göker G. Tematik televizyon ve çocuk: İlköğretim öğrencilerinin televizyon izleme alışkanlıklar. Milli Eğitim Dergisi. 2012;194: 5-30.
Lai LSL, Turban E. Groups formation and operations in the Web 2.0 environment and social networks. Groups Decision and Negotiation. 2008;17(5): 387-402. doi:10.1007/s10726-008-9113-2
Lietsala K, Sirkkunnen E. Social Media. Finland: Tampere University Press; 2008.
Timisi N. (2011). Medyada çocukları koruyucu önlemler. M. R. Şirin (Ed.) 1. Türkiye Çocuk Hakları Kongresi Çocuk Hakları ve Medya El Kitabı içinde. İstanbul: Çocuk Vakfı Yayınları; 2011. p. 141-162.
Yanık A. Yeni medya nedir ne değildir? Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2016;9(45): 898-910.
Shao G. Understanding the appeal of user-generated media: A uses and gratification perspective. Internet Research. 2009;19(1): 7-25. doi:10.1108/10662240910927795
We Are Social. Dijital 2021 Turkey. (06/05/2022 tarihinde https://datareportal.com/reports/digital-2021-turkey?rq=turkey adresinden ulaşılmıştır).
Child Rescue Coalition. Kids for privacy campaign [online] 2020. (15/05/2022 tarihinde https://childrescuecoalition.org/kidsprivacy-campaign/ adresinden ulaşılmıştır).
TUİK. Çocuklarda bilişim teknolojileri kullanım araştırması 2021. (15/05/2022 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Cocuklarda-Bilisim-Teknolojileri-Kullanim-Arastirmasi-2021-41132 adresinden ulaşılmıştır).
Tokgöz O. Televizyon reklamlarının anne çocuk ilişkisine etkileri. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları; 1982.
Dökmen Ü. İletişim çatışmaları ve empati. İstanbul: Sistem Yayıncılık; 2005.
Büyükbaykal G. Televizyonun çocuklar üzerindeki etkisi. İletişim Fakültesi Dergisi. 2007;28: 31-44.
Yıldırım S. Medya ve çocuk istismarı. Anasay. 2019;(10): 107-122. doı: 10.33404/anasay.644174
Polat S, Gürol A. COVID-19 pandemi sürecinde okul çocuklarında artan internet kullanımı ve çevrim içi riskleri önlemede hemşirenin rolü. e-Sağlık Dergisi. 2020;XII(45): 6-15
Campbell AM. An increasing risk of family violence during the COVID-19 pandemic: Strengthening community collaborations to save lives. Forensic Science International: Reports. 2020;2: 100089. https://doi.org/10.1016/j.fsir.2020.100089.
Orhan G, Ulukol B. COVID-19 Pandemi Sürecinde Çocuk İstismarı. Çöl N (Ed.) COVID-19 Pandemi Sürecinde Koruyucu Çocuk Sağlığı Uygulamaları. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021. p. 49-55.
WHO Global. Addressing violence against children, women and older people during the COVID-19 Pandemic: Key actions 2020. (18/07/2022 tarihinde https://www.who.int/publications/i/item/WHO-2019-nCoV-Violence_actions-2020.1 adresinden ulaşılmıştır).
Lawson M, Piel MH, Simon M. Child maltreatment during the COVID-19 Pandemic: Consequences of parental job loss on psychological and physical abuse towards children. Child Abuse&Neglect. 2020;110(Pt 2): 104709. doi:10.1016/j.chiabu.2020.104709
Çimke S, Yıldırım Gürkan D, Polat S. Sosyal medyada çocuk hakkı ihlali. Güncel Pediatri. 2018;16: 261-267.
The Atlantic.The ethical ımplications of parents writing about their kids 2013. (18/07/2022 tarihinde https://www.theatlantic.com/sexes/archive/2013/01/the-ethical-implications-of-parents-writing-about-theirkids/267170/ adresinden ulaşılmıştır).
Yavuz C. Sosyal medya ebeveynliği ve çocukların unutulma hakkı. İzmir Barosu Dergisi. 2020;(Ocak): 15-51.
Duygulu S. Sosyal medyada çocuk fotoğrafı paylaşımlarının mahremiyet ihlali ve çocuk istismarı açısından değerlendirilmesi. TRT Akademi. 2019;8: 430- 487.
Boyd D, Hargittai E, Schultz J, Palfrey J. Why parents help their children lie to Facebook about age: Unintented consequences of the 'Children's Online Privacy Protection Act. First Monday. 2011;16(11). doı:10.5210/fm.v16i11.3850
Lupton D, Pedersen S. An Australian survey of women's use of pregnancy and parenting apps. Women Birth. 2016;29(4): 368-375. doi:10.1016/j.wombi.2016.01.008
Brosch A. When child is born into the internet: Sharenting as a agrowing trend among parents on Facebook. The New Educational Review. 2016;43(1): 225-235. doi:10.15804/tner.2016.43.1.19
Donovan S. Sharenting: The forgotten children of the GDPR. Peace Human Rights Governance. 2020;4(1): 35-39. doi: 10.14658/pupj-phrg-2020-1-2
Rymanowicz K. Sharenting: The downside to posting about your children on social media 2018. (10/06/2022 tarihinde https://www.canr.msu.edu/news/sharenting-the-downside-to-posting-aboutyour-children-on-social-media adresinden ulaşılmıştır).
Öden Akman A, Çuhacı Çakır B, Kocabaş CN. Çocukların sosyal medyadaki dijital ayak izleri: Mahremiyet ihlalinde hassas noktalar. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi. 2021;15: 553-555.
Koç F, Paslı F. Çocuğa yönelik istismar ve ihmal olaylarının haberdeki temsilinin çocuk hakları bağlamında incelenmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet. 2021;32 (1): 97-119. doı: 10.33417/tsh.793372
Saint-Jacques MC, Villeneuve P, Turcotte D, Drapeau S, Ivers H. The role of media in reporting child abuse. Journal of Social Service Research. 2012;38(3): 292-304.
Yaşar MC, Şenol FB, Akyol T. Öğretmen adaylarının çocuğa yönelik cinsel istismar tutumlarının incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2015:1(suppl 2): 228-241.
Karadağ F, Foto-Özdemir D, Evinç G, Çalık-Var E, Özbesler C. İhmal edilen çocukların annelerinin özellikleri: Ev gözlemi ile annelerin bakım düzeylerinin değerlendirilmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet. 2020;31(3): 1080-1101.
Sezer F, Gürsoy F. Türkiye’de yayınlanan gazetelerde yer alan özel gereksinimli çocuklara yönelik istismar haberlerinin analizi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi. 2022;21(81): 442-458. doı: 10.17755/esosder.1003036
Madigan S, Browne D, Racine N, Mori C, Tough S. Association between screen time and children’s performance on a developmental screening test. JAMA Pediatr. 2019;173(3):244-250
Hutton JS, Dudley J, Horowitz-Kraus T, DeWitt T, Holland SK. Associations between screen-based media use and brain white matter integrity in preschoolaged children. JAMA Pediatr. 2020;174(1): e193869.
Üstündağ A, Şenol FB. Çizgi filmlerde yer alan şiddet ve korku öğelerinin incelenmesi: TRT çocuk örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2021;12(1): 173-188.
Rai S, Waskel B, Sakalle S, Dixit S, Mahore R. Effects of cartoon programs on behavioural, habitual and communicative changes in children. Int J Community Med Public Health. 2016;3(6): 1375-1378. doı: http://dx.doi.org/10.18203/2394-6040.ijcmph20161456
Temel M, Kostak MA, Çelikkalp Ü. Çocuk kanallarında yayınlanan çizgi filmlerdeki şiddetin belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi. 2014;7(3): 199-205.
BBC News Türkçe. Mavi Balina oyunundan kurtulanlar anlatıyor: 'Sanal ölüm tuzağı' BBC News Türkçe [online] 2019. (05/05/2022 tarihinde https://www.bbc.com/turkce/41281200 adresinden ulaşılmıştır).
Yılmaz M, Candan F. Oyun sanal intihar gerçek: “The blue whale challange/mavi balina’’ oyunu üzerinden kurulan iletişimin neden olduğu intiharlar üzerine kuramsal bir değerlendirme. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi. 2018;(29. Özel Sayısı): 270-283.
Yücel V. Zararlı dijital oyunlar ve çocuklar. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi. 2019;6(7): 340-353.
Mahadevaiah M, Nayak RB. Blue whale challenge: Perceptions of first responders in medical profession. Indian Journal of Psychological Medicine. 2018;40(2): 178-182.
Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği. Çocuğa yönelik cinsel istismar: Tanımı ve farklı türleri 2020. (23/05/2022 tarihinde https://cinselsiddetlemucadele.org/2020/05/18/cocuga-yonelik-cinsel-istismar -tanimi-ve-farkli-turleri/ adresinden ulaşılmıştır).
Tunçer P. Avrupa Birliğinde çocuk istismarı ve kamu yönetiminin sorumluluğu. Social Sciences Studies Journal. 2018;4(21): 3547-3567.
Keith BE, Steinberg S. Parental sharing on the ınternet: Child privacy in the age of social media and the pediatrician’s role. JAMA Pediatr. 2017;171: 413-414.
Serin H. Sosyal medyada çocuk hakları ihlalleri: Ebeveynler ve öğretmenler farkında mı?. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2019;20(Özel Sayı): 1-27.
Kaşıkçı DN, Çağıltay K, Karakuş T, Kurşun E, Ogan C. Türkiye ve Avrupa’daki çocukların internet alışkanlıkları ve güvenli internet kullanımı. Eğitim ve Bilim. 2014;39: 230–243.
Turgut YE, Kurşun E. Türkiye’deki çocukların erişim, kullanım ve etkinlikler bağlamında mobil internet deneyimleri. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama. 2019;9: 349–371.
Çubukçu A, Bayzan Ş. Türkiye’de dijital vatandaşlık algısı ve bu algıyı internetin bilinçli, güvenli ve etkin kullanımı ile araştırma yöntemleri. Middle Eastern & African Journal of Educational Research. 2013; 5: 148-174.
Can N. Çocuğun sanal cinsel istismarı. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi. 2022;0(50): 115-138. doı: 10.54049/taad.1093111
Bükre Ç. Adı: Meraklı, soyadı: Çocuk, durum: Çevrimiçi, Sonuç: Grooming, internette çocuk istismarı. Güncel Pediatri. 2017;15(3): 87-97.
Koçtürk N, Yüksel F. A modern danger for adolescents: From online flirtation to sexual abuse. Dusunen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences. 2018;31: 294–300.
Jonsson LS, Fredlund C, Priebe G, Wadsby M, Svedin CG. Online sexual abuse of adolescents by a perpetrator met online: a cross-sectional study. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health. 2019;13: 32. doi: 10.1186/s13034-019-0292-1
Kara Özçalık C, Atakoğlu R. Çevrimiçi çocuk cinsel istismarı: Yaygınlık, mağdur ve suçlu özellikleri. Journal of Psychiatric Nursing. 2021;12(1): 76-81. doı: 10.14744/phd.2020.30643
O’Connell RL. A typology of child cybersexploitation and online grooming practices. Preston: University of Central Lancashire. 2003. (07/06/2022 tarihinde http://image.guardian.co.uk/sys-files/Society/documents/2003/07/24/Netpaedoreport.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Livingstone S, Smith PK. Annual research review: Harms experienced by child users of online and mobile technologies: the nature, prevalence and management of sexual and aggressive risks in the digital age. Journal of Child Psychology and Psychiatry. 2014;55: 635–654.
Noll JG, Shenk CE, Barnes JE, Haralson KJ. Association of maltreatment with high-risk internet behaviors and offline encounters. Pediatrics. 2013;131: e510–517.
de Santisteban P, Del Hoyo J, Alcázar-Córcoles MÁ, Gámez-Guadix M. Progression, maintenance, and feedback of online child sexual grooming: A qualitative analysis of online predators. Child Abuse&Neglect. 2018;80: 203–215.
Jonsson LS, Svedin CG, Hydén M. Young women selling sex online - narratives on regulating feelings. Adolescent Health, Medicine and Therapautics. 2015;6: 17–27.
Quayle E, Allegro S, Hutton L, Sheath M, et al. Rapid skill acquisition and online sexual grooming of children. Computers in Human Behavior. 2014;39: 368–75.
Briggs P, Simon WT, Simonsen S. An exploratory study of Internet-initiated sexual offenses and the chat room sex offender: has the Internet enabled a new typology of sex offender? Sex Abuse. 2011;23: 72–79.
Kloess JA, Hamilton-Giachritsis CE, Beech AR. Offense Processes of Online Sexual Grooming and Abuse of Children Via Internet Communication Platforms. Sex Abuse. 2019;31: 73–96.
Whittle HC, Hamilton-Giachritsis C. Offender behavior. In: Brown J, editor. Online risk to children: Impact, protection and prevention. New York: John Wiley and Sons, Incorporated; 2017: p. 65–80.
Morgan S, Lambie I. Understanding men who access sexualised images of children: Exploratory interviews with offenders. Journal of Sexual Aggression. 2019;25: 60–73.
Cengiz Saltuk M, Erciyes, C. Okul öncesi çocuklarda teknoloji kullanımına ilişkin ebeveyn tutumlarına dair bir çalışma. Yeni Medya Elektronik Dergisi. 2020;4(2): 106-120.
Güngör A. Sosyal medyada çocuk hakları ihlali ve çocuk istismarı: Instagram Anneleri. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi. 2021;54: 2-24. https://doi.org/10.47998/ikad.836192.
Yılmaz D, Güney R. Medyanın çocuklar üzerindeki etkileri ve kullanımına ilişkin öneriler. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi. 2021;14(4): 486-494.
Dural A, Dural Ş. Reklam iletileri çerçevesinde çocuk güvenliği-çocuk hakları ve medya etiği: Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi. 2015;14(53): 186-197. doı: 10.17755/esosder.60913
Karaca Y, Pekyaman A, Güney, H. Ebeveynlerin televizyon reklam içeriklerinin çocuklar üzerindeki etkilerini etik açıdan algılamalarına yönelik bir araştırma. Sosyal Bilimler Dergisi. 2007;9(2): 233250.
Oskay HA. Televizyon reklamlarında çocuk imgesinin göstergebilimsel analizi. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology. 2015;6(19): 99-126. doı: 10.5824/1309-1581.2015.2.005.x
Crone EA, Konijn EA. Media use and brain development during adolescence. Nauret Communications. 2018;9(1): 1-10.
Przybylski AK, Murayama K, DeHaan CR., Gladwell V. Motivational, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out. Computer in Human Behavior. 2013;29(4): 1841-1848.
Blum-Ross A, Livingstone S. “Sharenting,” parent blogging, and the boundaries of the digital self. Popular Communication. 2017;15: 110-125.
Altun D. An ınvestigation of preschool childrens’s digital footprints and screen times and of parents sharenting and digital parenting roles. International Journal of Eurasia Social Sciences. 2019;10: 76- 97.
Güvenli Web. Dijital mahremiyet: Sharenting riskleri ve dikkat edilmesi gerekenler 2021. (14/06/2022 tarihinde https://www.guvenliweb.org.tr/dosya/mtnwT.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Çakmak B. Türkiye yazılı basınında yer alan çocuk istismarı haberlerinin incelenmesi. Global Media Journal TR Edition. 2018;9(17).
Fırat F. Çocuk odak’sız’ habercilik: İnternet gazetelerinde çocuk içerikli haberlerin sunumu ve etik ihlaller. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi. 2016;4(2): 817-833.
Meral B, Çağlar S. Siber zorbalık: Çocuklarda zorbalığın yeni dönemi ve hemşirelik yaklaşımları. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi. 2021;14(3): 261-267.
Smahel D, Machackova H, Mascheroni G, Dedkova L, Staksrud E, Ólafsson K et al. EU Kids Online 2020: Survey results from 19 countries 2020. (14/06/2022 tarihinde https://www.lse.ac.uk/media-and-communications/assets/documents/research/eu-kidsonline/reports/EU-Kids-Online-2020-March2020.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Sourander A, Klomek AB, Ikonen M, Lindroos J, Luntamo T, Koskelainen M, et al. Psychosocial risk factors associated with cyberbullying among adolescents: A population-based study. Archive of General Psychiatry. 2010;67(7): 720-728.
Nixon CL. Current perspectives: the impact of cyberbullying on adolescent health. Adolescent Health, Medicine and Therapautics. 2014;5: 143-158.
Vaillancourt T, Faris R, Mishna F. Cyberbullying in children and youth: Implications for health and clinical practice. Canadian Journal of Psychiatry. 2017;62(6): 368-373.
Ortega R, Elipe P, Mora‐Merchán JA, Genta ML, Brighi A, Guarini A, et al. The emotional impact of bullying and cyberbullying on victims: a European cross‐national study. Aggressive Behavior. 2012;38(5): 342-356.
Beal JA. Screen time and toddlers: New evidence on potentially negative effects. MCN: The American Journal of Maternal/Child Nursing. 2020;45(4): 241.
Vanderloo LM, Carsley S, Aglipay M, Cost KT, Maguire J, Birken CS. Applying harm reduction principles to address screen time in young children amidst the COVID-19 pandemic. Journal of Developmental and Behavioral Pediatrics. 2020;41(5): 335-336.
Byrne E, Vessey JA, Pfeifer L. Cyberbullying and social media: Information and interventions for school nurses working with victims, students, and families. Journal of School Nursing. 2018;34(1): 38-50.
