Akran İstismarı ve Hemşirelik
Özet
Akran istismarı veya zorbalığı, dünya genelinde çocuk ve ergenlerin yaklaşık yüzde otuzunu etkileyen, güç dengesizliğine dayalı, kasıtlı ve sistematik bir halk sağlığı sorunudur. Bu olumsuz davranışlar; fiziksel, sözel, toplumsal dışlama, kişisel eşyalara saldırı ve sanal zorbalık olmak üzere beş farklı türde ortaya çıkmaktadır. Süreç içerisinde zorbalar, mağdurlar, hem zorba hem mağdur olanlar ve seyirciler olmak üzere dört temel rol tanımlanmıştır. Akran zorbalığı, bireyler üzerinde karın ve baş ağrısı gibi fiziksel; depresyon, anksiyete, düşük benlik saygısı ve intihar girişimi gibi psikolojik sorunlara yol açmaktadır. Ayrıca okul devamsızlığı, akademik başarıda düşüş ve sosyal kısıtlılık gibi ciddi uzun vadeli etkilere de neden olur. Bu durumun önlenmesi, tespiti ve tedavisinde okul sağlığı hemşireleri kilit bir konuma sahiptir. Hemşireler; birincil korumada eğitimler verip farkındalık yaratarak, ikincil korumada suçlayıcı olmayan yaklaşımlarla erken müdahale sağlayıp kayıt tutarak ve üçüncül korumada ise rehabilitasyon ile problem çözme becerilerini destekleyerek çok yönlü roller üstlenirler. Sonuç olarak, daha sağlıklı bir toplum inşa edilmesi adına okullarda hemşirelik rollerinin aktif olarak kullanılması ve bu hizmetlerin yaygınlaştırılması büyük önem taşımaktadır.
Peer abuse or bullying is a deliberate, systematic public health problem based on a power imbalance that affects approximately thirty percent of children and adolescents worldwide. These negative behaviors manifest in five different types: physical, verbal, social exclusion, attacks on personal property, and cyberbullying. Within this process, four main roles are identified: bullies, victims, bully-victims, and bystanders. Peer bullying causes physical problems such as abdominal and headaches, as well as psychological issues like depression, anxiety, low self-esteem, and suicide attempts in individuals. It also leads to serious long-term consequences including school absenteeism, decreased academic achievement, and social withdrawal. School health nurses hold a pivotal position in the prevention, identification, and management of this issue. Nurses assume multifaceted roles by providing education and raising awareness in primary prevention; ensuring early intervention and record-keeping with a non-judgmental approach in secondary prevention; and supporting problem-solving skills through rehabilitation in tertiary prevention. Consequently, actively utilizing and expanding nursing roles in schools is of paramount importance for building a healthier society.
Referanslar
Dolgun G, Akran zorbalığını önlemede hemşirenin rolü. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi. 2018;5(1): 95-101. DOI: 10.17681/hsp.335312
Gürhan N. Her yönü ile akran zorbalığı. Türkiye Klinikleri Psikiyatri Hemşireliği-Özel Konular. 2017;3(2): 175-81.
Alikaşifoğlu M. Akran istismarı. Türk Pediatri Arşivi. 2011;46(11): 31-34. DOI: 10.4274/tpa.46.29.
Kutlu F, Aydın G. Akran zorbalığı ölçek geliştirme ön çalışması: kendini bildirim formu, Türk Psikoloji Yazıları. 2010;13(25): 1-12.
Özbey H, Başdaş Ö. Ergenlerde zorbalık ve hemşirelik yaklaşımı. Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2020;7(1): 46-50.
Yıldırım R, Akran zorbalığı. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2012;10(2): 39-51.
Eliot M, Cornell D, Gregory A, et al. (2010) Supportive school climate and student willingness to seek help for bullying and threats of violence. Journal of School Psychology. 2012;48(6): 533-53. DOI: 10.1016/j.jsp.2010.07.001
Rigby K. Bullying in schools and what to do about it. Victoria: ACER Pres; 2007.
Pişkin M, Ayas T. Akran zorbalığı ölçeği: çocuk formu. Akademik Bakış Dergisi. 2011;23(1): 1-12.
Burnukara P, Uçanok Z. İlk ve orta ergenlikte akran zorbalığı: gerçekleştiği yerler ve baş etme yolları. Türk Psikoloji Yazıları. 2012;15(29): 68-82.
Şengül HA, Cantürk N, Cantürk G, et al. Ankara 1. Çocuk Ağır Ceza Mahkemesi’nde akran istismarı nedeniyle yargılanan çocukların değerlendirilmesi. Türk Pediatri Arşivi. 2012;47(1): 283-289.
Fekkes M, Pijpers FI. Verloove-Vanhorick SP. Bullying: Who does what, when and where? Involvement of children, teachers and parents in bullying behavior. Health Education Research. 2005;20(1): 81-91. DOI: 10.1093/her/cyg100.
Maiano C, Aimea A, Salvas MS, et al. Prevalence and correlates of bullying perpetration and victimization among school-aged youth with intellectual disabilities: A systematic review. Research in developmental disabilities. 2016;49-50(1): 181–195. DOI: 10.1016/j.ridd.2015.11.015.
Peltzer K, Pengpid S. Health risk behaviour among ın-school adolescents in the philippines: trends between 2003, 2007 and 2011, a cross-sectional study. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2016;13(1): 73-84.
Klomek AB, Sourander A, Elonheimo H. Bullying by peers in childhood and effects on psychopathology, suicidality, and criminality in adulthood. The Lancet. 2015;2(10): 930-941. DOI: 10.1016/S2215-0366(15)00223-0.
Hinduja S, Patchin JW. Bullying, cyberbullying, and suicide. Archives of Suicide Research. 2010;14(1): 206-221. DOI: https://doi.org/10.1080/13811118.2010.494133.
Çiftçi, S. Özel gereksinimli çocuklarda istismar ve ihmal. Kaçan H, Değer B (Ed.) Özel Gereksinimli Çocuğa Multidisipliner Yaklaşım içinde. İstanbul: Nobel Tıp Kitapevleri; 2023. p. 93-104.
Söngüt S, Akça SÖ. Çocuk İstismarı ve Pediatri Hemşiresinin Rolü. Zeynep Kâmil Tıp Bülteni. 2019;50(4): 241-250. DOI:10.16948/zktipb.397204.
Arseneault L. Annual research review: The persistent and pervasive impact of being bullied in childhood and adolescence: Implications for policy and practice. The Journal of Child Psychology and Psychiatry. 2018;59(4): 405-421. DOI: 10.1111/jcpp.12841.
Avşar F, Alkaya SA. Akran zorbalığının önlenmesinde okul sağlığı hemşiresinin rolü. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2018;5(1): 78-84. doi.org/10.31125/hunhemsire.431134.
Liu J, Graves N. Childhood bullying: A review of constructs, concepts, and nursing implications. Public Health Nursing. 2011;28(1): 556-568. DOI: 10.1111/j.1525- 1446.2011.00972.x.
Demir K, Küçük S. Akran zorbalığı önleme ve müdahale programlarında güncel yaklaşımlar ve hemşirelik rolleri. Türkiye Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi. 2020;3(2): 87-102.
Pigozi PL, Bartoli AJ. Scholl nurses’ experiences in dealing with bullying situations among students. The Journal of School Nursing. 2016;32(3): 177-85. DOI: 10.1177/1059840515613140.
Cooper GD, Clememnts PT, Holt KE. Examining childhood bullying and adolescent suicide: implications for scholl nurses. The Journal of School Nursing. 2012;28(4): 275-83 DOI: 10.1177/1059840512438617.
